૧. નન્દનસુત્તવણ્ણના

૧૧. નન્દનવગ્ગસ્સ પઠમે તત્રાતિ તસ્મિં આરામે. ખોતિ બ્યઞ્જનસિલિટ્ઠતાવસેન નિપાતમત્તં. ભિક્ખૂ આમન્તેસીતિ પરિસજેટ્ઠકે ભિક્ખૂ જાનાપેસિ. ભિક્ખવોતિ તેસં આમન્તનાકારદીપનં. ભદન્તેતિ પતિવચનદાનં. તે ભિક્ખૂતિ યે તત્થ સમ્મુખીભૂતા ધમ્મપટિગ્ગાહકા ભિક્ખૂ. ભગવતો પચ્ચસ્સોસુન્તિ ભગવતો વચનં પતિઅસ્સોસું, અભિમુખા હુત્વા સુણિંસુ સમ્પટિચ્છિંસૂતિ અત્થો. એતદવોચાતિ એતં ઇદાનિ વત્તબ્બં ‘‘ભૂતપુબ્બ’’ન્તિઆદિવચનં અવોચ. તત્થ તાવતિંસકાયિકાતિ તાવતિંસકાયે નિબ્બત્તા. તાવતિંસકાયો નામ દુતિયદેવલોકો વુચ્ચતિ. મઘેન માણવેન સદ્ધિં મચલગામે કાલં કત્વા તત્થ ઉપ્પન્ને તેત્તિંસ દેવપુત્તે ઉપાદાય કિર તસ્સ દેવલોકસ્સ અયં પણ્ણત્તિ જાતાતિ વદન્તિ. યસ્મા પન સેસચક્કવાળેસુપિ છ કામાવચરદેવલોકા અત્થિ. વુત્તમ્પિ ચેતં ‘‘સહસ્સં ચાતુમહારાજિકાનં સહસ્સં તાવતિંસાન’’ન્તિ (અ. નિ. ૧૦.૨૯), તસ્મા નામપણ્ણત્તિયેવેસા તસ્સ દેવલોકસ્સાતિ વેદિતબ્બા. એવઞ્હિ નિદ્દોસં પદં હોતિ.

નન્દને વનેતિ એત્થ તં વનં પવિટ્ઠે પવિટ્ઠે નન્દયતિ તોસેતીતિ નન્દનં. પઞ્ચસુ હિ મરણનિમિત્તેસુ ઉપ્પન્નેસુ ‘‘સમ્પત્તિં પહાય ચવિસ્સામા’’તિ પરિદેવમાના દેવતા સક્કો દેવાનમિન્દો ‘‘મા પરિદેવિત્થ, અભિજ્જનધમ્મા નામ સઙ્ખારા નત્થી’’તિ ઓવદિત્વા તત્થ પવેસાપેતિ. તાસં અઞ્ઞાહિ દેવતાહિ બાહાસુ ગહેત્વા પવેસિતાનમ્પિ તસ્સ સમ્પત્તિં દિસ્વાવ મરણસોકો વૂપસમ્મતિ, પીતિપામોજ્જમેવ ઉપ્પજ્જતિ. અથ તસ્મિં કીળમાના એવ ઉણ્હસન્તત્તો હિમપિણ્ડો વિય વિલીયન્તિ, વાતાપહતદીપસિખા વિય વિજ્ઝાયન્તીતિ એવં યંકિઞ્ચિ અન્તો પવિટ્ઠં નન્દયતિ તોસેતિયેવાતિ નન્દનં, તસ્મિં નન્દને. અચ્છરાસઙ્ઘપરિવુતાતિ અચ્છરાતિ દેવધીતાનં નામં, તાસં સમૂહેન પરિવુતા.

દિબ્બેહીતિ દેવલોકે નિબ્બત્તેહિ. પઞ્ચહિ કામગુણેહીતિ મનાપિયરૂપસદ્દગન્ધરસફોટ્ઠબ્બસઙ્ખાતેહિ પઞ્ચહિ કામબન્ધનેહિ કામકોટ્ઠાસેહિ વા. સમપ્પિતાતિ ઉપેતા. ઇતરં તસ્સેવ વેવચનં. પરિચારયમાનાતિ રમમાના, તેસુ તેસુ વા રૂપાદીસુ ઇન્દ્રિયાનિ સઞ્ચારયમાના. તાયં વેલાયન્તિ તસ્મિં પરિચારણકાલે. સો પનસ્સ દેવપુત્તસ્સ અધુના અભિનિબ્બત્તકાલો વેદિતબ્બો. તસ્સ હિ પટિસન્ધિક્ખણેયેવ રત્તસુવણ્ણક્ખન્ધો વિય વિરોચયમાનો તિગાવુતપ્પમાણો અત્તભાવો નિબ્બત્તિ. સો દિબ્બવત્થનિવત્થો દિબ્બાલઙ્કારપટિમણ્ડિતો દિબ્બમાલાવિલેપનધરો દિબ્બેહિ ચન્દનચુણ્ણેહિ સમં વિકિરિયમાનો દિબ્બેહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ ઓવુતો નિવુતો પરિયોનદ્ધો લોભાભિભૂતો હુત્વા લોભનિસ્સરણં નિબ્બાનં અપસ્સન્તો આસભિં વાચં ભાસન્તો વિય મહાસદ્દેન ‘‘ન તે સુખં પજાનન્તી’’તિ ઇમં ગાથં ગાયમાનો નન્દનવને વિચરિ. તેન વુત્તં – ‘‘તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસી’’તિ.

યે ન પસ્સન્તિ નન્દનન્તિ યે તત્ર પઞ્ચકામગુણાનુભવનવસેન નન્દનવનં ન પસ્સન્તિ. નરદેવાનન્તિ દેવનરાનં, દેવપુરિસાનન્તિ અત્થો. તિદસાનન્તિ તિક્ખત્તું દસન્નં. યસસ્સિનન્તિ પરિવારસઙ્ખાતેન યસેન સમ્પન્નાનં.

અઞ્ઞતરા દેવતાતિ એકા અરિયસાવિકા દેવતા. પચ્ચભાસીતિ ‘‘અયં બાલદેવતા ઇમં સમ્પત્તિં નિચ્ચં અચલં મઞ્ઞતિ, નાસ્સા છેદનભેદનવિદ્ધંસનધમ્મતં જાનાતી’’તિ અધિપ્પાયં વિવટ્ટેત્વા દસ્સેન્તી ‘‘ન ત્વં બાલે’’તિ ઇમાય ગાથાય પતિઅભાસિ. યથા અરહતં વચોતિ યથા અરહન્તાનં વચનં, તથા ત્વં ન જાનાસીતિ. એવં તસ્સા અધિપ્પાયં પટિક્ખિપિત્વા ઇદાનિ અરહન્તાનં વચનં દસ્સેન્તી અનિચ્ચાતિઆદિમાહ. તત્થ અનિચ્ચા વત સઙ્ખારાતિ સબ્બે તેભૂમકસઙ્ખારા હુત્વા અભાવત્થેન અનિચ્ચા. ઉપ્પાદવયધમ્મિનોતિ ઉપ્પાદવયસભાવા. ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તીતિ ઇદં પુરિમસ્સેવ વેવચનં. યસ્મા વા ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ, તસ્મા ઉપ્પાદવયધમ્મિનોતિ. ઉપ્પાદવયગ્ગહણેન ચેત્થ તદનન્તરા વેમજ્ઝટ્ઠાનં ગહિતમેવ હોતિ. તેસં વૂપસમો સુખોતિ તેસં સઙ્ખારાનં વૂપસમસઙ્ખાતં નિબ્બાનમેવ સુખં. ઇદં અરહતં વચોતિ.

નન્દનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.