૨. નન્દતિસુત્તવણ્ણના

૧૨. દુતિયે નન્દતીતિ તુસ્સતિ અત્તમનો હોતિ. પુત્તિમાતિ બહુપુત્તો. તસ્સ હિ એકચ્ચે પુત્તા કસિકમ્મં કત્વા ધઞ્ઞસ્સ કોટ્ઠે પૂરેન્તિ, એકચ્ચે વણિજ્જં કત્વા હિરઞ્ઞસુવણ્ણં આહરન્તિ, એકચ્ચે રાજાનં ઉપટ્ઠહિત્વા યાનવાહનગામનિગમાદીનિ લભન્તિ. અથ તેસં આનુભાવસઙ્ખાતં સિરિં અનુભવમાના માતા વા પિતા વા નન્દતિ. છણદિવસાદીસુ વા મણ્ડિતપસાધિતે પુત્તે સમ્પત્તિં અનુભવમાને દિસ્વા નન્દતીતિ, ‘‘નન્દતિ પુત્તેહિ પુત્તિમા’’તિ આહ. ગોહિ તથેવાતિ યથા પુત્તિમા પુત્તેહિ, તથા ગોસામિકોપિ સમ્પન્નં ગોમણ્ડલં દિસ્વા ગાવો નિસ્સાય ગોરસસમ્પત્તિં અનુભવમાનો ગોહિ નન્દતિ. ઉપધી હિ નરસ્સ નન્દનાતિ, એત્થ ઉપધીતિ ચત્તારો ઉપધી – કામૂપધિ, ખન્ધૂપધિ, કિલેસૂપધિ, અભિસઙ્ખારૂપધીતિ. કામાપિ હિ ‘‘યં પઞ્ચ કામગુણે પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં, અયં કામાનં અસ્સાદો’’તિ (મ. નિ. ૧.૧૬૬) એવં વુત્તસ્સ સુખસ્સ અધિટ્ઠાનભાવતો ‘‘ઉપધિયતિ એત્થ સુખ’’ન્તિ ઇમિના વચનત્થેન ઉપધીતિ વુચ્ચતિ. ખન્ધાપિ ખન્ધમૂલકસ્સ દુક્ખસ્સ અધિટ્ઠાનભાવતો, કિલેસાપિ અપાયદુક્ખસ્સ અધિટ્ઠાનભાવતો, અભિસઙ્ખારાપિ ભવદુક્ખસ્સ અધિટ્ઠાનભાવતોતિ. ઇધ પન કામૂપધિ અધિપ્પેતો. પઞ્ચ હિ કામગુણા તેભૂમિકાદિપાસાદ-ઉળારસયન-વત્થાલઙ્કાર-નાટકપરિવારાદિવસેન પચ્ચુપટ્ઠિતા પીતિસોમનસ્સં ઉપસંહરમાના નરં નન્દયન્તિ. તસ્મા યથા પુત્તા ચ ગાવો ચ, એવં ઇમેપિ ઉપધી હિ નરસ્સ નન્દનાતિ વેદિતબ્બા. ન હિ સો નન્દતિ યો નિરૂપધીતિ યો કામગુણસમ્પત્તિરહિતો દલિદ્દો દુલ્લભઘાસચ્છાદનો, ન હિ સો નન્દતિ. એવરૂપો મનુસ્સપેતો ચ મનુસ્સનેરયિકો ચ કિં નન્દિસ્સતિ ભગવાતિ આહ.

ઇદં સુત્વા સત્થા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં દેવતા સોકવત્થુમેવ નન્દવત્થું કરોતિ, સોકવત્થુભાવમસ્સા દીપેસ્સામી’’તિ ફલેન ફલં પાતેન્તો વિય તાયેવ ઉપમાય તસ્સા વાદં ભિન્દન્તો તમેવ ગાથં પરિવત્તેત્વા સોચતીતિ આહ. તત્થ સોચતિ પુત્તેહીતિ વિદેસગમનાદિવસેન પુત્તેસુ નટ્ઠેસુપિ નસ્સન્તેસુપિ ઇદાનિ નસ્સિસ્સન્તીતિ નાસસઙ્કીપિ સોચતિ, તથા મતેસુપિ મરન્તેસુપિ ચોરેહિ રાજપુરિસેહિ ગહિતેસુ વા પચ્ચત્થિકાનં હત્થં ઉપગતેસુ વા મરણસઙ્કીપિ હુત્વા સોચતિ. રુક્ખપબ્બતાદીહિ પતિત્વા હત્થપાદાદીનં ભેદવસેન ભિન્નેસુપિ ભિજ્જન્તેસુપિ ભેદસઙ્કીપિ હુત્વા સોચતિ. યથા ચ પુત્તેહિ પુત્તિમા, ગોસામિકોપિ તથેવ નવહાકારેહિ ગોહિ સોચતિ. ઉપધી હિ નરસ્સ સોચનાતિ યથા ચ પુત્તગાવો, એવં પઞ્ચ કામગુણોપધીપિ –

‘‘તસ્સ ચે કામયાનસ્સ, છન્દજાતસ્સ જન્તુનો;

તે કામા પરિહાયન્તિ, સલ્લવિદ્ધોવ રુપ્પતી’’તિ. (સુ. નિ. ૭૭૩) –

વુત્તનયેન નરં સોચન્તિ. તસ્મા નરસ્સ સોચના સોકવત્થુકમેવાતિ વેદિતબ્બા. ન હિ સો સોચતિ, યો નિરૂપધીતિ યસ્સ પન ચતુબ્બિધાપેતે ઉપધિયો નત્થિ, સો નિરુપધિ મહાખીણાસવો કિં સોચિસ્સતિ, ન સોચતિ દેવતેતિ.

નન્દતિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.