૮. ઉદ્દેસવિભઙ્ગસુત્તવણ્ણના

૩૧૩. એવં મે સુતન્તિ ઉદ્દેસવિભઙ્ગસુત્તં. તત્થ ઉદ્દેસવિભઙ્ગન્તિ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ, માતિકઞ્ચ વિભજનઞ્ચાતિ અત્થો. ઉપપરિક્ખેય્યાતિ તુલેય્ય તીરેય્ય પરિગ્ગણ્હેય્ય પરિચ્છિન્દેય્ય. બહિદ્ધાતિ બહિદ્ધાઆરમ્મણેસુ. અવિક્ખિત્તં અવિસટન્તિ નિકન્તિવસેન આરમ્મણે તિટ્ઠમાનં વિક્ખિત્તં વિસટં નામ હોતિ, તં પટિસેધેન્તો એવમાહ. અજ્ઝત્તં અસણ્ઠિતન્તિ ગોચરજ્ઝત્તે નિકન્તિવસેન અસણ્ઠિતં. અનુપાદાય ન પરિતસ્સેય્યાતિ અનુપાદિયિત્વા અગ્ગહેત્વા તં વિઞ્ઞાણં ન પરિતસ્સેય્ય. યથા વિઞ્ઞાણં બહિદ્ધા અવિક્ખિત્તં અવિસટં, અજ્ઝત્તં અસણ્ઠિતં અનુપાદાય ન પરિતસ્સેય્ય, એવં ભિક્ખુ ઉપપરિક્ખેય્યાતિ વુત્તં હોતિ. જાતિજરામરણદુક્ખસમુદયસમ્ભવોતિ જાતિજરામરણસ્સ ચેવ અવસેસસ્સ ચ દુક્ખસ્સ નિબ્બત્તિ ન હોતીતિ અત્થો.

૩૧૬. રૂપનિમિત્તાનુસારીતિ રૂપનિમિત્તં અનુસ્સરતિ અનુધાવતીતિ રૂપનિમિત્તાનુસારી.

૩૧૮. એવં ખો, આવુસો, અજ્ઝત્તં અસણ્ઠિતન્તિ નિકન્તિવસેન અસણ્ઠિતં. નિકન્તિવસેન હિ અતિટ્ઠમાનં હાનભાગિયં ન હોતિ, વિસેસભાગિયમેવ હોતિ.

૩૨૦. અનુપાદા પરિતસ્સનાતિ સત્થારા ખન્ધિયવગ્ગે ‘‘ઉપાદાપરિતસ્સનઞ્ચ વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ અનુપાદાઅપરિતસ્સનઞ્ચા’’તિ (સં. નિ. ૩.૭) એવં ગહેત્વા પરિતસ્સના, અગ્ગહેત્વાવ અપરિતસ્સના ચ કથિતા, તં મહાથેરો ઉપાદાપરિતસ્સનમેવ અનુપાદાપરિતસ્સનન્તિ કત્વા દસ્સેન્તો એવમાહ. કથં પનેસા અનુપાદાપરિતસ્સના હોતીતિ. ઉપાદાતબ્બસ્સ અભાવતો. યદિ હિ કોચિ સઙ્ખારો નિચ્ચો વા ધુવો વા અત્તા વા અત્તનિયો વાતિ ગહેતબ્બયુત્તકો અભવિસ્સ, અયં પરિતસ્સના ઉપાદાપરિતસ્સનાવ અસ્સ. યસ્મા પન એવં ઉપાદાતબ્બો સઙ્ખારો નામ નત્થિ, તસ્મા રૂપં અત્તાતિઆદિના નયેન રૂપાદયો ઉપાદિન્નાપિ અનુપાદિન્નાવ હોન્તિ. એવમેસા દિટ્ઠિવસેન ઉપાદાપરિતસ્સનાપિ સમાના અત્થતો અનુપાદાપરિતસ્સનાયેવ નામ હોતીતિ વેદિતબ્બા.

અઞ્ઞથા હોતીતિ પરિવત્તતિ પકતિજહનેન નસ્સતિ, રૂપવિપરિણામાનુપરિવત્તીતિ ‘‘મમ રૂપં વિપરિણત’’ન્તિ વા, ‘‘યં અહુ, તં વત મે નત્થી’’તિ વા આદિના (મ. નિ. ૧.૨૪૨) નયેન કમ્મવિઞ્ઞાણં રૂપસ્સ ભેદાનુપરિવત્તિ હોતિ. વિપરિણામાનુપરિવત્તજાતિ વિપરિણામસ્સ અનુપરિવત્તનતો વિપરિણામારમ્મણચિત્તતો જાતા. પરિતસ્સના ધમ્મસમુપ્પાદાતિ તણ્હાપરિતસ્સના ચ અકુસલધમ્મસમુપ્પાદા ચ. ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠન્તીતિ કુસલચિત્તં પરિયાદિયિત્વા ગહેત્વા ખેપેત્વા તિટ્ઠન્તિ. ઉત્તાસવાતિ ભયતાસેનપિ સઉત્તાસો તણ્હાતાસેનપિ સઉત્તાસો. વિઘાતવાતિ સવિઘાતો સદુક્ખો. અપેક્ખવાતિ સાલયો સસિનેહો. એવં ખો, આવુસો, અનુપાદા પરિતસ્સના હોતીતિ એવં મણિકરણ્ડકસઞ્ઞાય તુચ્છકરણ્ડકં ગહેત્વા તસ્મિં નટ્ઠે પચ્છા વિઘાતં આપજ્જન્તસ્સ વિય પચ્છા અગ્ગહેત્વા પરિતસ્સના હોતિ.

૩૨૧. ન ચ રૂપવિપરિણામાનુપરિવત્તીતિ ખીણાસવસ્સ કમ્મવિઞ્ઞાણમેવ નત્થિ, તસ્મા રૂપભેદાનુપરિવત્તિ ન હોતિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

ઉદ્દેસવિભઙ્ગસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.