૧. અનુપદસુત્તવણ્ણના

૯૩. એવં મે સુતન્તિ અનુપદસુત્તં. તત્થ એતદવોચાતિ એતં (પટિ. મ. ૩.૪) ‘‘પણ્ડિતો’’તિઆદિના નયેન ધમ્મસેનાપતિસારિપુત્તત્થેરસ્સ ગુણકથં અવોચ. કસ્મા? અવસેસત્થેરેસુ હિ મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સ ઇદ્ધિમાતિ ગુણો પાકટો, મહાકસ્સપસ્સ ધુતવાદોતિ, અનુરુદ્ધત્થેરસ્સ દિબ્બચક્ખુકોતિ, ઉપાલિત્થેરસ્સ વિનયધરોતિ, રેવતત્થેરસ્સ ઝાયી ઝાનાભિરતોતિ, આનન્દત્થેરસ્સ બહુસ્સુતોતિ. એવં તેસં તેસં થેરાનં તે તે ગુણા પાકટા, સારિપુત્તત્થેરસ્સ પન અપાકટા. કસ્મા? પઞ્ઞવતો હિ ગુણા ન સક્કા અકથિતા જાનિતું. ઇતિ ભગવા ‘‘સારિપુત્તસ્સ ગુણે કથેસ્સામી’’તિ સભાગપરિસાય સન્નિપાતં આગમેસિ. વિસભાગપુગ્ગલાનઞ્હિ સન્તિકે વણ્ણં કથેતું ન વટ્ટતિ, તે વણ્ણે કથિયમાને અવણ્ણમેવ કથેન્તિ. ઇમસ્મિં પન દિવસે થેરસ્સ સભાગપરિસા સન્નિપતિ, તસ્સા સન્નિપતિતભાવં દિસ્વા સત્થા વણ્ણં કથેન્તો ઇમં દેસનં આરભિ.

તત્થ પણ્ડિતોતિ ધાતુકુસલતા આયતનકુસલતા પટિચ્ચસમુપ્પાદકુસલતા ઠાનાટ્ઠાનકુસલતાતિ ઇમેહિ ચતૂહિ કારણેહિ પણ્ડિતો. મહાપઞ્ઞોતિઆદીસુ મહાપઞ્ઞાદીહિ સમન્નાગતોતિ અત્થો.

તત્રિદં મહાપઞ્ઞાદીનં નાનત્તં – તત્થ કતમા મહાપઞ્ઞા? મહન્તે સીલક્ખન્ધે પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા, મહન્તે સમાધિક્ખન્ધે, પઞ્ઞાક્ખન્ધે, વિમુત્તિક્ખન્ધે, વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધે પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા, મહન્તાનિ ઠાનાટ્ઠાનાનિ, મહન્તા વિહારસમાપત્તિયો, મહન્તાનિ અરિયસચ્ચાનિ, મહન્તે સતિપટ્ઠાને, સમ્મપ્પધાને, ઇદ્ધિપાદે, મહન્તાનિ ઇન્દ્રિયાનિ, બલાનિ, બોજ્ઝઙ્ગાનિ, મહન્તે અરિયમગ્ગે, મહન્તાનિ સામઞ્ઞફલાનિ, મહન્તા અભિઞ્ઞાયો, મહન્તં પરમત્થં નિબ્બાનં પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા.

કતમા પુથુપઞ્ઞા, પુથુ નાનાખન્ધેસુ ઞાણં પવત્તતીતિ પુથુપઞ્ઞા. પુથુ નાનાધાતૂસુ, પુથુ નાનાઆયતનેસુ, પુથુ નાનાઅત્થેસુ, પુથુ નાનાપટિચ્ચસમુપ્પાદેસુ, પુથુ નાનાસુઞ્ઞતમનુપલબ્ભેસુ, પુથુ નાનાઅત્થેસુ, ધમ્મેસુ, નિરુત્તીસુ, પટિભાનેસુ, પુથુ નાનાસીલક્ખન્ધેસુ, પુથુ નાનાસમાધિ-પઞ્ઞા-વિમુત્તિ-વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધેસુ, પુથુ નાનાઠાનાટ્ઠાનેસુ, પુથુ નાનાવિહારસમાપત્તીસુ, પુથુ નાનાઅરિયસચ્ચેસુ, પુથુ નાનાસતિપટ્ઠાનેસુ, સમ્મપ્પધાનેસુ, ઇદ્ધિપાદેસુ, ઇન્દ્રિયેસુ, બલેસુ, બોજ્ઝઙ્ગેસુ, પુથુ નાનાઅરિયમગ્ગેસુ, સામઞ્ઞફલેસુ, અભિઞ્ઞાસુ, પુથુ નાનાજનસાધારણે ધમ્મે સમતિક્કમ્મ પરમત્થે નિબ્બાને ઞાણં પવત્તતીતિ પુથુપઞ્ઞા.

કતમા હાસપઞ્ઞા, ઇધેકચ્ચો હાસબહુલો વેદબહુલો તુટ્ઠિબહુલો પામોજ્જબહુલો સીલં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયસંવરં પરિપૂરેતિ, ભોજને મત્તઞ્ઞુતં, જાગરિયાનુયોગં, સીલક્ખન્ધં, સમાધિક્ખન્ધં, પઞ્ઞાક્ખન્ધં, વિમુત્તિક્ખન્ધં, વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધં પરિપૂરેતીતિ હાસપઞ્ઞા. હાસબહુલો પામોજ્જબહુલો ઠાનાટ્ઠાનં પટિવિજ્ઝતિ, હાસબહુલો વિહારસમાપત્તિયો પરિપૂરેતીતિ હાસપઞ્ઞા, હાસબહુલો અરિયસચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ. સતિપટ્ઠાને, સમ્મપ્પધાને, ઇદ્ધિપાદે, ઇન્દ્રિયાનિ, બલાનિ, બોજ્ઝઙ્ગાનિ, અરિયમગ્ગં ભાવેતીતિ હાસપઞ્ઞા, હાસબહુલો સામઞ્ઞફલાનિ સચ્છિકરોતિ, અભિઞ્ઞાયો પટિવિજ્ઝતીતિ હાસપઞ્ઞા, હાસબહુલો વેદતુટ્ઠિપામોજ્જબહુલો પરમત્થં નિબ્બાનં સચ્છિકરોતીતિ હાસપઞ્ઞા.

કતમા જવનપઞ્ઞા, યંકિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં રૂપં અનિચ્ચતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. દુક્ખતો ખિપ્પં… અનત્તતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. યા કાચિ વેદના…પે… યંકિઞ્ચિ વિઞ્ઞાણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… સબ્બં વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચતો દુક્ખતો અનત્તતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. ચક્ખુ…પે… જરામરણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચતો દુક્ખતો અનત્તતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચં ખયટ્ઠેન, દુક્ખં ભયટ્ઠેન, અનત્તા અસારકટ્ઠેનાતિ તુલયિત્વા તીરયિત્વા વિભાવયિત્વા વિભૂતં કત્વા રૂપનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. વેદના, સઞ્ઞા, સઙ્ખારા, વિઞ્ઞાણં, ચક્ખુ…પે… જરામરણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચં ખયટ્ઠેન…પે… વિભૂતં કત્વા જરામરણનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… વિઞ્ઞાણં. ચક્ખુ…પે… જરામરણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચં સઙ્ખતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં ખયધમ્મં વયધમ્મં વિરાગધમ્મં નિરોધધમ્મન્તિ તુલયિત્વા તીરયિત્વા વિભાવયિત્વા વિભૂતં કત્વા જરામરણનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા.

કતમા તિક્ખપઞ્ઞા, ખિપ્પં કિલેસે છિન્દતીતિ તિક્ખપઞ્ઞા. ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ, ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં, ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં, ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે, ઉપ્પન્નં રાગં, દોસં, મોહં, કોધં, ઉપનાહં, મક્ખં, પળાસં, ઇસ્સં, મચ્છરિયં, માયં, સાઠેય્યં, થમ્ભં, સારમ્ભં, માનં, અતિમાનં, મદં, પમાદં, સબ્બે કિલેસે, સબ્બે દુચ્ચરિતે, સબ્બે અભિસઙ્ખારે, સબ્બે ભવગામિકમ્મે નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતીતિ તિક્ખપઞ્ઞા. એકસ્મિં આસને ચત્તારો અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ સામઞ્ઞફલાનિ, ચતસ્સો પટિસમ્ભિદાયો, છ ચ અભિઞ્ઞાયો અધિગતા હોન્તિ સચ્છિકતા પસ્સિતા પઞ્ઞાયાતિ તિક્ખપઞ્ઞા.

કતમા નિબ્બેધિકપઞ્ઞા, ઇધેકચ્ચો સબ્બસઙ્ખારેસુ ઉબ્બેગબહુલો હોતિ ઉત્તાસબહુલો ઉક્કણ્ઠનબહુલો અરતિબહુલો અનભિરતિબહુલો બહિમુખો ન રમતિ સબ્બસઙ્ખારેસુ, અનિબ્બિદ્ધપુબ્બં અપ્પદાલિતપુબ્બં લોભક્ખન્ધં નિબ્બિજ્ઝતિ પદાલેતીતિ નિબ્બેધિકપઞ્ઞા. અનિબ્બિદ્ધપુબ્બં અપ્પદાલિતપુબ્બં દોસક્ખન્ધં, મોહક્ખન્ધં, કોધં, ઉપનાહં…પે… સબ્બે ભવગામિકમ્મે નિબ્બિજ્ઝતિ પદાલેતીતિ નિબ્બેધિકપઞ્ઞા.

અનુપદધમ્મવિપસ્સનન્તિ સમાપત્તિવસેન વા ઝાનઙ્ગવસેન વા અનુપટિપાટિયા ધમ્મવિપસ્સનં વિપસ્સતિ, એવં વિપસ્સન્તો અદ્ધમાસેન અરહત્તં પત્તો. મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો પન સત્તહિ દિવસેહિ. એવં સન્તેપિ સારિપુત્તત્થેરો મહાપઞ્ઞવન્તતરો. મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો હિ સાવકાનં સમ્મસનચારં યટ્ઠિકોટિયા ઉપ્પીળેન્તો વિય એકદેસમેવ સમ્મસન્તો સત્ત દિવસે વાયમિત્વા અરહત્તં પત્તો. સારિપુત્તત્થેરો ઠપેત્વા બુદ્ધાનં પચ્ચેકબુદ્ધાનઞ્ચ સમ્મસનચારં સાવકાનં સમ્મસનચારં નિપ્પદેસં સમ્મસિ. એવં સમ્મસન્તો અદ્ધમાસં વાયમિ. અરહત્તઞ્ચ કિર પત્વા અઞ્ઞાસિ – ‘‘ઠપેત્વા બુદ્ધે ચ પચ્ચેકબુદ્ધે ચ અઞ્ઞો સાવકો નામ પઞ્ઞાય મયા પત્તબ્બં પત્તું સમત્થો નામ ન ભવિસ્સતી’’તિ. યથા હિ પુરિસો વેળુયટ્ઠિં ગણ્હિસ્સામીતિ મહાજટં વેળું દિસ્વા જટં છિન્દન્તસ્સ પપઞ્ચો ભવિસ્સતીતિ અન્તરેન હત્થં પવેસેત્વા સમ્પત્તમેવ યટ્ઠિં મૂલે ચ અગ્ગે ચ છિન્દિત્વા આદાય પક્કમેય્ય, સો કિઞ્ચાપિ પઠમતરં ગચ્છતિ, યટ્ઠિં પન સારં વા ઉજું વા ન લભતિ. અપરો ચ તથારૂપમેવ વેણું દિસ્વા ‘‘સચે સમ્પત્તં યટ્ઠિં ગણ્હિસ્સામિ, સારં વા ઉજું વા ન લભિસ્સામી’’તિ કચ્છં બન્ધિત્વા મહન્તેન સત્થેન વેણુજટં છિન્દિત્વા સારા ચેવ ઉજૂ ચ યટ્ઠિયો ઉચ્ચિનિત્વા આદાય પક્કમેય્ય. અયં કિઞ્ચાપિ પચ્છા ગચ્છતિ, યટ્ઠિયો પન સારા ચેવ ઉજૂ ચ લભતિ. એવંસમ્પદમિદં વેદિતબ્બં ઇમેસં દ્વિન્નં થેરાનં પધાનં.

એવં પન અદ્ધમાસં વાયમિત્વા ધમ્મસેનાપતિ સારિપુત્તત્થેરો સૂકરખતલેણદ્વારે ભાગિનેય્યસ્સ દીઘનખપરિબ્બાજકસ્સ વેદનાપરિગ્ગહસુત્તન્તે દેસિયમાને દસબલં બીજયમાનો ઠિતો દેસનાનુસારેન ઞાણં પેસેત્વા પબ્બજિતદિવસતો પન્નરસમે દિવસે સાવકપારમિઞાણસ્સ મત્થકં પત્વા સત્તસટ્ઠિ ઞાણાનિ પટિવિજ્ઝિત્વા સોળસવિધં પઞ્ઞં અનુપ્પત્તો.

તત્રિદં, ભિક્ખવે, સારિપુત્તસ્સ અનુપદધમ્મવિપસ્સનાયાતિ યા અનુપદધમ્મવિપસ્સનં વિપસ્સતીતિ અનુપદધમ્મવિપસ્સના વુત્તા, તત્ર અનુપદધમ્મવિપસ્સનાય સારિપુત્તસ્સ ઇદં હોતિ. ઇદાનિ વત્તબ્બં તં તં વિપસ્સનાકોટ્ઠાસં સન્ધાયેતં વુત્તં.

૯૪. પઠમે ઝાનેતિ યે પઠમે ઝાને અન્તોસમાપત્તિયં ધમ્મા. ત્યાસ્સાતિ તે અસ્સ. અનુપદવવત્થિતા હોન્તીતિ અનુપટિપાટિયા વવત્થિતા પરિચ્છિન્ના ઞાતા વિદિતા હોન્તિ. કથં? થેરો હિ તે ધમ્મે ઓલોકેન્તો અભિનિરોપનલક્ખણો વિતક્કો વત્તતીતિ જાનાતિ. તથા અનુમજ્જનલક્ખણો વિચારો, ફરણલક્ખણા પીતિ, સાતલક્ખણં સુખં, અવિક્ખેપલક્ખણા ચિત્તેકગ્ગતા, ફુસનલક્ખણો ફસ્સો વેદયિતલક્ખણા વેદના, સઞ્જાનનલક્ખણા સઞ્ઞા, ચેતયિતલક્ખણા ચેતના, વિજાનનલક્ખણં વિઞ્ઞાણં, કત્તુકમ્યતાલક્ખણો છન્દો, અધિમોક્ખલક્ખણો અધિમોક્ખો, પગ્ગાહલક્ખણં વીરિયં ઉપટ્ઠાનલક્ખણા સતિ, મજ્ઝત્તલક્ખણા ઉપેક્ખા, અનુનયમનસિકારલક્ખણો મનસિકારો વત્તતીતિ જાનાતિ. એવં જાનં અભિનિરોપનટ્ઠેન વિતક્કં સભાવતો વવત્થપેતિ…પે… અનુનયમનસિકારણટ્ઠેન મનસિકારં સભાવભાવતો વવત્થપેતિ. તેન વુત્તં ‘‘ત્યાસ્સ ધમ્મા અનુપદવવત્થિતા હોન્તી’’તિ.

વિદિતા ઉપ્પજ્જન્તીતિ ઉપ્પજ્જમાના વિદિતા પાકટાવ હુત્વા ઉપ્પજ્જન્તિ. વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તીતિ તિટ્ઠમાનાપિ વિદિતા પાકટાવ હુત્વા તિટ્ઠન્તિ. વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તીતિ નિરુજ્ઝમાનાપિ વિદિતા પાકટાવ હુત્વા નિરુજ્ઝન્તિ. એત્થ પન તંઞાણતા ચેવ ઞાણબહુતા ચ મોચેતબ્બા. યથા હિ તેનેવ અઙ્ગુલગ્ગેન તં અઙ્ગુલગ્ગં ન સક્કા ફુસિતું, એવમેવ તેનેવ ચિત્તેન તસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપ્પાદો વા ઠિતિ વા ભઙ્ગો વા ન સક્કા જાનિતુન્તિ. એવં તાવ તંઞાણતા મોચેતબ્બા. યદિ પન દ્વે ચિત્તાનિ એકતો ઉપ્પજ્જેય્યું, એકેન ચિત્તેન એકસ્સ ઉપ્પાદો વા ઠિતિ વા ભઙ્ગો વા સક્કા ભવેય્ય જાનિતું. દ્વે પન ફસ્સા વા વેદના વા સઞ્ઞા વા ચેતના વા ચિત્તાનિ વા એકતો ઉપ્પજ્જનકાનિ નામ નત્થિ, એકેકમેવ ઉપ્પજ્જતિ. એવં ઞાણબહુતા મોચેતબ્બા. એવં સન્તે કથં? મહાથેરસ્સ અન્તોસમાપત્તિયં સોળસ ધમ્મા વિદિતા પાકટા હોન્તીતિ. વત્થારમ્મણાનં પરિગ્ગહિતતાય. થેરેન હિ વત્થુ ચેવ આરમ્મણઞ્ચ પરિગ્ગહિતં, તેનસ્સ તેસં ધમ્માનં ઉપ્પાદં આવજ્જન્તસ્સ ઉપ્પાદો પાકટો હોતિ, ઠાનં આવજ્જન્તસ્સ ઠાનં પાકટં હોતિ, ભેદં આવજ્જન્તસ્સ ભેદો પાકટો હોતિ. તેન વુત્તં ‘‘વિદિતા ઉપ્પજ્જન્તિ વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તી’’તિ. અહુત્વા સમ્ભોન્તીતિ ઇમિના ઉદયં પસ્સતિ. હુત્વા પટિવેન્તીતિ ઇમિના વયં પસ્સતિ.

અનુપાયોતિ રાગવસેન અનુપગમનો હુત્વા. અનપાયોતિ પટિઘવસેન અનપગતો. અનિસ્સિતોતિ તણ્હાદિટ્ઠિનિસ્સયેહિ અનિસ્સિતો. અપ્પટિબદ્ધોતિ છન્દરાગેન અબદ્ધો. વિપ્પમુત્તોતિ કામરાગતો વિપ્પમુત્તો. વિસંયુત્તોતિ ચતૂહિ યોગેહિ સબ્બકિલેસેહિ વા વિસંયુત્તો. વિમરિયાદીકતેનાતિ નિમ્મરિયાદીકતેન. ચેતસાતિ એવંવિધેન ચિત્તેન વિહરતિ.

તત્થ દ્વે મરિયાદા કિલેસમરિયાદા ચ આરમ્મણમરિયાદા ચ. સચે હિસ્સ અન્તોસમાપત્તિયં પવત્તે સોળસ ધમ્મે આરબ્ભ રાગાદયો ઉપ્પજ્જેય્યું, કિલેસમરિયાદા તેન કતા ભવેય્ય, તેસુ પનસ્સ એકોપિ ન ઉપ્પન્નોતિ કિલેસમરિયાદા નત્થિ. સચે પનસ્સ અન્તોસમાપત્તિયં પવત્તે સોળસ ધમ્મે આવજ્જન્તસ્સ એકચ્ચે આપાથં નાગચ્છેય્યું. એવમસ્સ આરમ્મણમરિયાદા ભવેય્યું. તે પનસ્સ સોળસ ધમ્મે આવજ્જન્તસ્સ આપાથં અનાગતધમ્મો નામ નત્થીતિ આરમ્મણમરિયાદાપિ નત્થિ.

અપરાપિ દ્વે મરિયાદા વિક્ખમ્ભનમરિયાદા ચ સમુચ્છેદમરિયાદા ચ. તાસુ સમુચ્છેદમરિયાદા ઉપરિ આગમિસ્સતિ, ઇમસ્મિં પન ઠાને વિક્ખમ્ભનમરિયાદા અધિપ્પેતા. તસ્સ વિક્ખમ્ભિતપચ્ચનીકત્તા નત્થીતિ વિમરિયાદિકતેન ચેતસા વિહરતિ.

ઉત્તરિ નિસ્સરણન્તિ ઇતો ઉત્તરિ નિસ્સરણં. અઞ્ઞેસુ ચ સુત્તેસુ ‘‘ઉત્તરિ નિસ્સરણ’’ન્તિ નિબ્બાનં વુત્તં, ઇધ પન અનન્તરો વિસેસો અધિપ્પેતોતિ વેદિતબ્બો. તબ્બહુલીકારાતિ તસ્સ પજાનનસ્સ બહુલીકરણેન. અત્થિત્વેવસ્સ હોતીતિ તસ્સ થેરસ્સ અત્થીતિયેવ દળ્હતરં હોતિ. ઇમિના નયેન સેસવારેસુપિ અત્થો વેદિતબ્બો.

દુતિયવારે પન સમ્પસાદનટ્ઠેન સમ્પસાદો. સભાવતો વવત્થપેતિ.

ચતુત્થવારે ઉપેક્ખાતિ સુખટ્ઠાને વેદનુપેક્ખાવ. પસ્સદ્ધત્તા ચેતસો અનાભોગોતિ યો સો ‘‘યદેવ તત્થ સુખ’’ન્તિ ચેતસો આભોગો, એતેનેતં ઓળારિકમક્ખાયતીતિ એવં પસ્સદ્ધત્તા ચેતસો અનાભોગો વુત્તો, તસ્સ અભાવાતિ અત્થો. સતિપારિસુદ્ધીતિ પરિસુદ્ધાસતિયેવ. ઉપેક્ખાપિ પારિસુદ્ધિઉપેક્ખા.

૯૫. સતો વુટ્ઠહતીતિ સતિયા સમન્નાગતો ઞાણેન સમ્પજાનો હુત્વા વુટ્ઠાતિ. તે ધમ્મે સમનુપસ્સતીતિ યસ્મા નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતને બુદ્ધાનંયેવ અનુપદધમ્મવિપસ્સના હોતિ, ન સાવકાનં, તસ્મા એત્થ કલાપવિપસ્સનં દસ્સેન્તો એવમાહ.

પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા આસવા પરિક્ખીણા હોન્તીતિ મગ્ગપઞ્ઞાય ચત્તારિ સચ્ચાનિ દિસ્વા ચત્તારો આસવા ખીણા હોન્તિ. સારિપુત્તત્થેરસ્સ સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં આહરિત્વા અરહત્તં પત્તવારોપિ અત્થિ, નિરોધસમાપત્તિસમાપન્નવારોપિ. અરહત્તં પત્તવારો ઇધ ગહિતો, નિરોધં પન ચિણ્ણવસિતાય અપરાપરં સમાપજ્જિસ્સતીતિ વદન્તિ.

તત્થસ્સ યસ્મિં કાલે નિરોધસમાપત્તિ સીસં હોતિ, નિરોધસ્સ વારો આગચ્છતિ, ફલસમાપત્તિ ગૂળ્હા હોતિ. યસ્મિં કાલે ફલસમાપત્તિ સીસં હોતિ, ફલસમાપત્તિયા વારો આગચ્છતિ, નિરોધસમાપત્તિ ગૂળ્હા હોતિ. જમ્બુદીપવાસિનો થેરા પન વદન્તિ ‘‘સારિપુત્તત્થેરો સમથવિપસ્સનં યુગનદ્ધં આહરિત્વા અનાગામિફલં સચ્છિકત્વા નિરોધં સમાપજ્જિ, નિરોધા વુટ્ઠાય અરહત્તં પત્તો’’તિ. તે ધમ્મેતિ અન્તોસમાપત્તિયં પવત્તે તિસમુટ્ઠાનિકરૂપધમ્મે, હેટ્ઠા નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનસમાપત્તિયં પવત્તધમ્મે વા. તેપિ હિ ઇમસ્મિં વારે વિપસ્સિતબ્બધમ્માવ, તસ્મા તે વા વિપસ્સતીતિ દસ્સેતું ઇદં વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

૯૭. વસિપ્પતોતિ ચિણ્ણવસિતં પત્તો. પારમિપ્પત્તોતિ નિપ્ફત્તિં પત્તો. ઓરસોતિઆદીસુ થેરો ભગવતો ઉરે નિબ્બત્તસદ્દં સુત્વા જાતોતિ ઓરસો, મુખેન પભાવિતં સદ્દં સુત્વા જાતોતિ મુખતો જાતો, ધમ્મેન પન જાતત્તા નિમ્મિતત્તા ધમ્મજો ધમ્મનિમ્મિતો, ધમ્મદાયસ્સ આદિયનતો ધમ્મદાયાદો, આમિસદાયસ્સ અનાદિયનતો નો આમિસદાયાદોતિ વેદિતબ્બો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

અનુપદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.