૬. ગોપાલવિમાનવણ્ણના

દિસ્વાન દેવં પટિપુચ્છિ ભિક્ખૂતિ ગોપાલવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને. તેન સમયેન રાજગહવાસી અઞ્ઞતરો ગોપાલકો પાતરાસત્થાય પિલોતિકાય પુટબદ્ધં કુમ્માસં ગહેત્વા નગરતો નિક્ખમિત્વા ગાવીનં ચરણટ્ઠાનભૂતં ગોચરભૂમિં સમ્પાપુણિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ‘‘અયં ઇદાનેવ કાલં કરિસ્સતિ, મય્હઞ્ચ કુમ્માસં દત્વા તાવતિંસેસુ ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ ચ ઞત્વા તસ્સ સમીપં અગમાસિ. સો વેલં ઓલોકેત્વા થેરસ્સ કુમ્માસં દાતુકામો અહોસિ. તેન ચ સમયેન ગાવિયો માસક્ખેત્તં પવિસન્તિ. અથ સો ગોપાલો ચિન્તેસિ ‘‘કિં નુ ખો થેરસ્સ કુમ્માસં દદેય્યં, ઉદાહુ ગાવિયો માસક્ખેત્તતો નીહરેય્ય’’ન્તિ. અથસ્સ એતદહોસિ ‘‘માસસામિકા મં યં ઇચ્છન્તિ, તં કરોન્તુ, થેરે પન ગતે કુમ્માસદાનન્તરાયો મે સિયા, હન્દાહં પઠમં અય્યસ્સ કુમ્માસં દસ્સામી’’તિ તં થેરસ્સ ઉપનેસિ. પટિગ્ગહેસિ થેરો અનુકમ્પં ઉપાદાય.

અથ નં ગાવિયો નિવત્તેતું પરિસ્સયં અનોલોકેત્વા વેગેન ઉપધાવન્તં પાદેન ફુટ્ઠો આસીવિસો ડંસિ. થેરોપિ તં અનુકમ્પમાનો તં કુમ્માસં પરિભુઞ્જિતું આરભિ. ગોપાલકોપિ ગાવિયો નિવત્તેત્વા આગતો થેરં કુમ્માસં પરિભુઞ્જન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો ઉળારં પીતિસોમનસ્સં પટિસંવેદેન્તો નિસીદિ. તાવદેવસ્સ સકલસરીરં વિસં અજ્ઝોત્થરિ. મુહુત્તમેવ વેગે મુદ્ધપત્તે કાલમકાસિ, કાલકતો ચ તાવતિંસેસુ દ્વાદસયોજનિકે કનકવિમાને નિબ્બત્તિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો દિસ્વા ઇમાહિ ગાથાહિ પટિપુચ્છિ –

૧૧૫૯. ‘‘દિસ્વાન દેવં પટિપુચ્છિ ભિક્ખુ, ઉચ્ચે વિમાનમ્હિ ચિરટ્ઠિતિકે;

આમુત્તહત્થાભરણં યસસ્સિં, દિબ્બે વિમાનમ્હિ યથાપિ ચન્દિમા.

૧૧૬૦. ‘‘અલઙ્કતો મલ્યધરો સુવત્થો, સુકુણ્ડલી કપ્પિતકેસમસ્સુ;

આમુત્તહત્થાભરણો યસસ્સી, દિબ્બે વિમાનમ્હિ યથાપિ ચન્દિમા.

૧૧૬૧. ‘‘દિબ્બા ચ વીણા પવદન્તિ વગ્ગું; અટ્ઠટ્ઠકા સિક્ખિતા સાધુરૂપા;

દિબ્બા ચ કઞ્ઞા તિદસચરા ઉળારા, નચ્ચન્તિ ગાયન્તિ પમોદયન્તિ.

૧૧૬૨. ‘‘દેવિદ્ધિપત્તોસિ મહાનુભાવો…પે…

વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

સોપિ તસ્સ બ્યાકાસિ –

૧૧૬૩. ‘‘સો દેવપુત્તો અત્તમનો…પે…યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૧૬૪. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતો, સઙ્ગમ્મ રક્ખિસ્સં પરેસં ધેનુયો;

તતો ચ આગા સમણો મમન્તિકે, ગાવો ચ માસે અગમંસુ ખાદિતું.

૧૧૬૫. ‘‘દ્વયજ્જ કિચ્ચં ઉભયઞ્ચ કારિયં, ઇચ્ચેવહં ભન્તે તદા વિચિન્તયિં;

તતો ચ સઞ્ઞં પટિલદ્ધ યોનિસો, ‘દદામિ ભન્તે’તિ ખિપિં અનન્તકં.

૧૧૬૬. ‘‘સો માસખેત્તં તુરિતો અવાસરિં, પુરા અયં ભઞ્જતિ યસ્સિદં ધનં;

તતો ચ કણ્હો ઉરગો મહાવિસો, અડંસિ પાદે તુરિતસ્સ મે સતો.

૧૧૬૭. ‘‘સ્વાહં અટ્ટોમ્હિ દુક્ખેન પીળિતો, ભિક્ખુ ચ તં સામં મુઞ્ચિત્વાનન્તકં;

અહાસિ કુમ્માસં મમાનુકમ્પયા, તતો ચુતો કાલકતોમ્હિ દેવતા.

૧૧૬૮. ‘‘તદેવ કમ્મં કુસલં કતં મયા, સુખઞ્ચ કમ્મં અનુભોમિ અત્તના;

તયા હિ ભન્તે અનુકમ્પિતો ભુસં, કતઞ્ઞુતાય અભિવાદયામિ તં.

૧૧૬૯. ‘‘સદેવકે લોકે સમારકે ચ, અઞ્ઞો મુનિ નત્થિ તયાનુકમ્પકો;

તયા હિ ભન્તે અનુકમ્પિતો ભુસં, કતઞ્ઞુતાય અભિવાદયામિ તં.

૧૧૭૦. ‘‘ઇમસ્મિં લોકે પરસ્મિં વા પન, અઞ્ઞો મુની નત્થિ તયાનુકમ્પકો;

તયા હિ ભન્તે અનુકમ્પિતો ભુસં, કતઞ્ઞુતાય અભિવાદયામિ ત’’ન્તિ.

અથાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો અત્તના ચ દેવતાય ચ કથિતનિયામેનેવ તં ભગવતો આરોચેસિ. સત્થા તમત્થં પચ્ચનુભાસિત્વા તં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેતું ‘‘દિસ્વાન દેવં પટિપુચ્છિ ભિક્ખૂ’’તિઆદિમાહ.

૧૧૫૯. તત્થ દેવન્તિ ગોપાલદેવપુત્તં. ભિક્ખૂતિ આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં સન્ધાય સત્થા વદતિ. સો હિ સબ્બસો ભિન્નકિલેસતાય ભિક્ખુ. વિમાનસ્સ બહુકાલાવટ્ઠાયિતાય કપ્પટ્ઠિતિકતાય એવ વા ‘‘ચિરટ્ઠિતિકે’’તિ વુત્તં, ‘‘ચિરટ્ઠિતિક’’ન્તિપિ કેચિ પઠન્તિ. તઞ્હિ ‘‘દેવ’’ન્તિ ઇમિના સમ્બન્ધિતબ્બં. સોપિ હિ સટ્ઠિસતસહસ્સાધિકા તિસ્સો વસ્સકોટિયો તત્થ અવટ્ઠાનતો ‘‘ચિરટ્ઠિતિકે’’તિ વત્તબ્બતં લભતિ. યથાપિ ચન્દિમાતિ યથા ચન્દિમા દેવપુત્તો કન્તસીતલમનોહરકિરણજાલસમુજ્જલે અત્તનો દિબ્બે વિમાનમ્હિ વિરોચતિ, એવં વિરોચમાનન્તિ વચનસેસા.

૧૧૬૦. અલઙ્કતોતિઆદિ તસ્સ દેવપુત્તસ્સ થેરેન પુચ્છિતાકારદસ્સનં, તં હેટ્ઠા વુત્તત્થમેવ.

૧૧૬૪. સઙ્ગમ્માતિ સઙ્ગમેત્વા, સઙ્ગમ્માતિ વા સઙ્ગહેત્વા. હેત્વત્થોપિ હિ ઇધ અન્તોનીતો, બહૂ એકતો હુત્વાતિ અત્થો. આગાતિ આગઞ્છિ. માસેતિ માસસસ્સાનિ.

૧૧૬૫. દ્વયજ્જાતિ દ્વયં અજ્જ એતરહિ કિચ્ચં કાતબ્બં. ઉભયઞ્ચ કારિયન્તિ વુત્તસ્સેવત્થસ્સ પરિયાયવચનં. સઞ્ઞન્તિ ધમ્મસઞ્ઞં. તેનાહ ‘‘યોનિસો’’તિ પટિલદ્ધાતિ પટિલભિત્વા. ખિપિન્તિ પનિગ્ગાહાપનવસેન હત્થે ખિપિં. અનન્તકન્તિ નન્તકં કુમ્માસં પક્ખિપિત્વા બન્ધિત્વા ઠપિતં પિલોતિકં. અ-કારો ચેત્થ નિપાતમત્તં.

૧૧૬૬. સોતિ સો અહં. તુરિતોતિ તુરિતો સમ્ભમન્તો. અવાસરિન્તિ ઉપગચ્છિ, પાવિસિં વા. પુરા અયં ભઞ્જતિ યસ્સિદં ધનન્તિ યસ્સ ખેત્તસામિકસ્સ ઇદં માસસસ્સં ધનં, તં અયં ગોગણો ભઞ્જતિ પુરા તસ્સ ભઞ્જનતો, આમદ્દનતો પુરેતરમેવાતિ અત્થો. તતોતિ તત્થ. તુરિતસ્સ મે સતોતિ સમ્ભમન્તસ્સ મે સમાનસ્સ, સહસા ગમનેન મગ્ગે કણ્હસપ્પં અનોલોકેત્વા ગતસ્સાતિ અધિપ્પાયો.

૧૧૬૭. અટ્ટોમ્હિ દુક્ખેન પીળિતોતિ તેન આસીવિસડંસનેન અટ્ટો અટ્ટિતો ઉપદ્દુતો મરણદુક્ખેન બાધિતો ભવામિ. અહાસીતિ અજ્ઝોહરિ, પરિભુઞ્જીતિ અત્થો. તતો ચુતો કાલકતોમ્હિ દેવતાતિ તતો મનુસ્સત્તભાવતો ચુતો મરણકાલપ્પત્તિયા, તત્થ વા આયુસઙ્ખારસ્સ ખેપનસઙ્ખાતસ્સ કાલસ્સ કતત્તા કાલકતો, તદનન્તરમેવ ચ અમ્હિ દેવતા દેવત્તભાવપ્પત્તિયા દેવતા હોમીતિ અત્થો.

૧૧૬૯. તયાતિ તયા સદિસો અઞ્ઞો મુનિ મોનેય્યગુણયુત્તો ઇસિ નત્થિ. તયાતિ વા નિસ્સક્કે ઇદં કરણવચનં. સેસં વુત્તનયમેવ.

ગોપાલવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.