૭. સુનિક્ખિત્તવિમાનવગ્ગો

૧. ચિત્તલતાવિમાનવણ્ણના

યથા વનં ચિત્તલતં પભાસતીતિ ચિત્તલતાવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને. તેન સમયેન સાવત્થિયં અઞ્ઞતરો ઉપાસકો દલિદ્દો અપ્પભોગો પરેસં કમ્મં કત્વા જીવતિ. સો સદ્ધો પસન્નો જિણ્ણે વુડ્ઢે માતાપિતરો પોસેન્તો ‘‘ઇત્થિયો નામ પતિકુલે ઠિતા ઇસ્સરિયં કરોન્તિ, સસ્સુસસુરાનં મનાપચારિનિયો દુલ્લભા’’તિ માતાપિતૂનં ચિત્તદુક્ખં પરિહરન્તો દારપરિગ્ગહં અકત્વા સયમેવ ને ઉપટ્ઠહતિ, સીલાનિ રક્ખતિ, ઉપોસથં ઉપવસતિ, યથાવિભવં દાનાનિ દેતિ. સો અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ દ્વાદસયોજનિકે વિમાને નિબ્બત્તિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો હેટ્ઠા વુત્તનયેન ગન્ત્વા કતકમ્મં ઇમાહિ ગાથાહિ પટિપુચ્છિ –

૧૧૧૪. ‘‘યથા વનં ચિત્તલતં પભાસતિ, ઉય્યાનસેટ્ઠં તિદસાનમુત્તમં;

તથૂપમં તુય્હમિદં વિમાનં, ઓભાસયં તિટ્ઠતિ અન્તલિક્ખે.

૧૧૧૫. ‘‘દેવિદ્ધિપત્તોસિ મહાનુભાવો…પે…

વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૧૧૧૬. ‘‘સો દેવપુત્તો અત્તમનો…પે… યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૧૧૭. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતો, દલિદ્દો અતાણો કપણો કમ્મકરો અહોસિં;

જિણ્ણે ચ માતાપિતરો અભારિં, પિયા ચ મે સીલવન્તો અહેસું;

અન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ પસન્નચિત્તો, સક્કચ્ચ દાનં વિપુલં અદાસિં.

૧૧૧૮. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો…પે…વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ. –

સોપિ તસ્સ બ્યાકાસિ. સેસં વુત્તનયમેવ.

ચિત્તલતાવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. નન્દનવિમાનવણ્ણના

યથા વનં નન્દનં પભાસતીતિ નન્દનવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને. તેન સમયેન સાવત્થિયં અઞ્ઞતરો ઉપાસકોતિઆદિ સબ્બં અનન્તરવિમાનસદિસં. અયં પન દારપરિગ્ગહં કત્વા માતાપિતરો પોસેસીતિ અયમેવ વિસેસો.

૧૧૨૦. યથા વનં નન્દનં પભાસતિ, ઉય્યાનસેટ્ઠં તિદસાનમુત્તમં;

તથૂપમં તુય્હમિદં વિમાનં, ઓભાસયં તિટ્ઠતિ અન્તલિક્ખે.

૧૧૨૧. ‘‘દેવિદ્ધિપત્તોસિ મહાનુભાવો…પે…વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતીતિ.

૧૧૨૨. ‘‘સો દેવપુત્તો અત્તમનો…પે… યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૧૨૩. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતો, દલિદ્દો અતાણો કપણો કમ્મકરો અહોસિં;

જિણ્ણે ચ માતાપિતરો અભારિં, પિયા ચ મે સીલવન્તો અહેસું;

અન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ પસન્નચિત્તો, સક્કચ્ચ દાનં વિપુલં અદાસિં.

૧૧૨૪. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો…પે…વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ. –

ગાથાહિ બ્યાકાસિ. તત્થ ગાથાસુપિ અપુબ્બં નત્થિ.

નન્દનવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. મણિથૂણવિમાનવણ્ણના

ઉચ્ચમિદં મણિથૂણં વિમાનન્તિ મણિથૂણવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને. તેન સમયેન સમ્બહુલા થેરા ભિક્ખૂ અરઞ્ઞાયતને વિહરન્તિ. તેસં ગામં પિણ્ડાય ગમનમગ્ગે એકો ઉપાસકો વિસમં સમં કરોતિ, કણ્ટકે નીહરતિ, ગચ્છગુમ્બે અપનેતિ, ઉદકકાલે માતિકાસુ સેતું બન્ધતિ, વિવનટ્ઠાનેસુ છાયારુક્ખે રોપેતિ, જલાસયેસુ મત્તિકં ઉદ્ધરિત્વા તે પુથુલગમ્ભીરે કરોતિ, તિત્થે સમ્પાદેતિ, યથાવિભવં દાનં દેતિ, સીલં રક્ખતિ. સો અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ દ્વાદસયોજનિકે કનકવિમાને નિબ્બત્તિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો ઉપસઙ્કમિત્વા ઇમાહિ ગાથાહિ પટિપુચ્છિ –

૧૧૨૬. ‘‘ઉચ્ચમિદં મણિથૂણં વિમાનં, સમન્તતો દ્વાદસ યોજનાનિ;

કૂટાગારા સત્તસતા ઉળારા, વેળુરિયથમ્ભા રુચકત્થતા સુભા.

૧૧૨૭. ‘‘તત્થચ્છસિ પિવસિ ખાદસિ ચ, દિબ્બા ચ વીણા પવદન્તિ વગ્ગું;

દિબ્બા રસા કામગુણેત્થ પઞ્ચ, નારિયો ચ નચ્ચન્તિ સુવણ્ણચ્છન્ના.

૧૧૨૮. ‘‘કેન તેતાદિસો વણ્ણો…પે…વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

સોપિ તસ્સ ગાથાહિ બ્યાકાસિ –

૧૧૩૦. ‘‘સો દેવપુત્તો અત્તમનો…પે… યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૧૩૧. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતો, વિવને પથે સઙ્કમનં અકાસિં;

આરામરુક્ખાનિ ચ રોપયિસ્સં, પિયા ચ મે સીલવન્તો અહેસું;

અન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ પસન્નચિત્તો, સક્કચ્ચ દાનં વિપુલં અદાસિં.

૧૧૩૨. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો…પે…વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૧૧૩૧. તત્થ વિવનેતિ અરઞ્ઞે. આરામરુક્ખાનિ ચા આરામભૂતે રુક્ખે, આરામં કત્વા તત્થ રુક્ખે રોપેસિન્તિ અત્થો. સેસં સબ્બં વુત્તનયમેવ.

મણિથૂણવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. સુવણ્ણવિમાનવણ્ણના

સોવણ્ણમયે પબ્બતસ્મિન્તિ સુવણ્ણવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા અન્ધકવિન્દે વિહરતિ. તેન સમયેન અઞ્ઞતરો ઉપાસકો સદ્ધો પસન્નો વિભવસમ્પન્નો તસ્સ ગામસ્સ અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્મિં મુણ્ડકપબ્બતે સબ્બાકારસમ્પન્નં ભગવતો વસનાનુચ્છવિકં ગન્ધકુટિં કારેત્વા તત્થ ભગવન્તં વસાપેન્તો સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠહિ, સયઞ્ચ નિચ્ચસીલે પતિટ્ઠિતો સુવિસુદ્ધસીલસંવરો હુત્વા કાલં કત્વા તાવતિંસભવને નિબ્બત્તિ. તસ્સ કમ્માનુભાવસંસૂચકં નાનારતનરંસિજાલસમુજ્જલં વિચિત્તવેદિકાપરિક્ખિત્તં વિવિધવિપુલાલઙ્કારોપસોભિતં સુવિભત્તભિત્તિત્થમ્ભસોપાનં આરામરમણીયકં કઞ્ચનપબ્બતમુદ્ધનિ વિમાનં ઉપ્પજ્જિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો દેવચારિકં ચરન્તો દિસ્વા ઇમાહિ ગાથાહિ પટિપુચ્છિ –

૧૧૩૪. ‘‘સોવણ્ણમયે પબ્બતસ્મિં, વિમાનં સબ્બતોપભં;

હેમજાલપટિચ્છન્નં, કિઙ્કિણિજાલકપ્પિતં.

૧૧૩૫. ‘‘અટ્ઠંસા સુકતા થમ્ભા, સબ્બે વેળુરિયામયા;

એકમેકાય અંસિયા, રતના સત્ત નિમ્મિતા.

૧૧૩૬. ‘‘વેળૂરિયસુવણ્ણસ્સ, ફલિકા રૂપિયસ્સ ચ;

મસારગલ્લમુત્તાહિ, લોહિતઙ્ગમણીહિ ચ.

૧૧૩૭. ‘‘ચિત્રા મનોરમા ભૂમિ, ન તત્થુદ્ધંસતી રજો;

ગોપાનસીગણા પીતા, કૂટં દારેન્તિ નિમ્મિતા.

૧૧૩૮. ‘‘સોપાનાનિ ચ ચત્તારિ, નિમ્મિતા ચતુરો દિસા;

નાનારતનગબ્ભેહિ, આદિચ્ચોવ વિરોચતિ.

૧૧૩૯. ‘‘વેદિયા ચતસ્સો તત્થ, વિભત્તા ભાગસો મિતા;

દદ્દલ્લમાના આભન્તિ, સમન્તા ચતુરો દિસા.

૧૧૪૦. ‘‘તસ્મિં વિમાને પવરે, દેવપુત્તો મહપ્પભો;

અતિરોચસિ વણ્ણેન, ઉદયન્તોવ ભાણુમા.

૧૧૪૧. ‘‘દાનસ્સ તે ઇદં ફલં, અથો સીલસ્સ વા પન;

અથો અઞ્જલિકમ્મસ્સ, તં મે અક્ખાહિ પુચ્છિતો’’તિ.

સોપિસ્સ ઇમાહિ ગાથાહિ બ્યાકાસિ –

૧૧૪૨. ‘‘સો દેવપુત્તો અત્તમનો…પે… યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૧૪૩. ‘‘અહં અન્ધકવિન્દસ્મિં, બુદ્ધસ્સાદિચ્ચબન્ધુનો;

વિહારં સત્થુ કારેસિં, પસન્નો સેહિ પાણિભિ.

૧૧૪૪. ‘‘તત્થ ગન્ધઞ્ચ માલઞ્ચ, પચ્ચયઞ્ચ વિલેપનં;

વિહારં સત્થુ અદાસિં, વિપ્પસન્નેન ચેતસા;

તેન મય્હં ઇદં લદ્ધં, વસં વત્તેમિ નન્દને.

૧૧૪૫. ‘‘નન્દને ચ વને રમ્મે, નાનાદિજગણાયુતે;

રમામિ નચ્ચગીતેહિ, અચ્છરાહિ પુરક્ખતો’’તિ.

૧૧૩૪. તત્થ સબ્બતોપભન્તિ સબ્બભાગેહિ પભાસન્તં પભામુઞ્ચનકં. કિઙ્કિણિજાલકપ્પિતન્તિ કપ્પિતકિઙ્કિણિકજાલં.

૧૧૩૫. સબ્બે વેળુરિયામયાતિ સબ્બે થમ્ભા વેળુરિયમણિમયા. તત્થ પન એકમેકાય અંસિયાતિ અટ્ઠંસેસુ થમ્ભેસુ એકમેકસ્મિં અંસભાગે. રતના સત્ત નિમ્મિતાતિ સત્તરતનકમ્મનિમ્મિતા, એકેકો અંસો સત્તરતનમયોતિ અત્થો.

૧૧૩૬. ‘‘વેળૂરિયસુવણ્ણસ્સા’’તિઆદિના નાનારતનાનિ દસ્સેતિ. તત્થ વેળૂરિયસુવણ્ણસ્સાતિ વેળુરિયેન ચ સુવણ્ણેન ચ નિમ્મિતા, ચિત્રાતિ વા યોજના. કરણત્થે હિ ઇદં સામિવચનં. ફલિકા રૂપિયસ્સ ચાતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. મસારગલ્લમુત્તાહીતિ કબરમણીહિ. લોહિતઙ્ગમણીહિ ચાતિ રત્તમણીહિ.

૧૧૩૭. ન તત્થુદ્ધંસતી રજોતિ મણિમયભૂમિકત્તા ન તસ્મિં વિમાને રજો ઉગ્ગચ્છતિ. ગોપાનસીગણાતિ ગોપાનસીસમૂહા. પીતાતિ પીતવણ્ણા, સુવણ્ણમયા ચેવ ફુસ્સરાગાદિમણિમયા ચાતિ અત્થો. કૂટં ધારેન્તીતિ સત્તરતનમયં કણ્ણિકં ધારેન્તિ.

૧૧૩૮-૯. નાનારતનગબ્ભેહીતિ નાનારતનમયેહિ ઓવરકેહિ. વેદિયાતિ વેદિકા. ચતસ્સોતિ ચતૂસુ દિસાસુ ચતસ્સો. તેનાહ ‘‘સમન્તા ચતુરો દિસા’’તિ.

૧૧૪૦. મહપ્પભોતિ મહાજુતિકો. ઉદયન્તોતિ ઉગ્ગચ્છન્તો. ભાણુમાતિ આદિચ્ચો.

૧૧૪૩. સેહિ પાણિભીતિ કાયસારં પુઞ્ઞં પસવન્તો અત્તનો પાણીહિ તં તં કિચ્ચં કરોન્તો વિહારં સત્થુ કારેસિન્તિ યોજના. અથ વા સેહિ પાણિભીતિ તત્થ અન્ધકવિન્દસ્મિં ગન્ધઞ્ચ માલઞ્ચ પચ્ચયઞ્ચ વિલેપનઞ્ચ પૂજાવસેન. યથા કથં? વિહારઞ્ચ વિપ્પસન્નેન ચેતસા સત્થુનો અદાસિં પૂજેસિં નિય્યાદેસિં ચાતિ એવમેત્થ યોજના વેદિતબ્બા.

૧૧૪૪. તેનાતિ તેન યથાવુત્તેન પુઞ્ઞકમ્મેન કારણભૂતેન. મય્હન્તિ મયા. ઇદન્તિ ઇદં પુઞ્ઞફલં, ઇદં વા દિબ્બં આધિપતેય્યં. તેનાહ ‘‘વસં વત્તેમી’’તિ.

૧૧૪૫. નન્દનેતિ નન્દિયા દિબ્બસમિદ્ધિયા ઉપ્પજ્જનટ્ઠાને ઇમસ્મિં દેવલોકે, તત્થાપિ વિસેસતો નન્દને વને રમ્મે, એવં રમણીયે ઇમસ્મિં નન્દને વને રમામીતિ યોજના. સેસં વુત્તનયમેવ.

એવં દેવતાય અત્તનો પુઞ્ઞકમ્મે આવિકતે થેરો સપરિવારસ્સ તસ્સ દેવપુત્તસ્સ ધમ્મં દેસેત્વા ભગવતો તમત્થં નિવેદેસિ. ભગવા તં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેસિ. સા દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસીતિ.

સુવણ્ણવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. અમ્બવિમાનવણ્ણના

ઉચ્ચમિદં મણિથૂણન્તિ અમ્બવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને. તેન સમયેન રાજગહે અઞ્ઞતરો દુગ્ગતપુરિસો પરેસં ભત્તવેતનભતો હુત્વા અમ્બવનં રક્ખતિ. સો એકદિવસં આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ગિમ્હસમયે સૂરિયાતપસન્તત્તે ઉણ્હવાલિકાનિપ્પીળિતે વિપ્ફન્દમાનમરીચિજાલવિત્થતે ભૂમિપ્પદેસે તસ્સ અમ્બારામસ્સ અવિદૂરેન મગ્ગેન સેદાગતેન ગત્તેન ગચ્છન્તં દિસ્વા સઞ્જાતગારવબહુમાનો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમાહ ‘‘મહા અયં, ભન્તે, ઘમ્મપરિળાહો, અતિવિય પરિસ્સન્તરૂપો વિય દિસ્સતિ, સાધુ, ભન્તે, અય્યો ઇમં અમ્બારામં પવિસિત્વા મુહુત્તં વિસ્સમિત્વા અદ્ધાનપરિસ્સમં પટિવિનોદેત્વા ગચ્છથ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. થેરો વિસેસતો તસ્સ ચિત્તપ્પસાદં પરિબ્રૂહેતુકામો તં આરામં પવિસિત્વા અઞ્ઞતરસ્સ અમ્બરુક્ખસ્સ મૂલે નિસીદિ.

પુન સો પુરિસો આહ ‘‘સચે, ભન્તે, ન્હાયિતુકામત્થ, અહં ઇતો કૂપતો ઉદકં ઉદ્ધરિત્વા તુમ્હે ન્હાપેસ્સામિ, પાનીયઞ્ચ દસ્સામી’’તિ. થેરોપિ અધિવાસેસિ તુણ્હીભાવેન. સો કૂપતો ઉદકં ઉદ્ધરિત્વા પરિસ્સાવેત્વા થેરં ન્હાપેસિ, ન્હાપેત્વા ચ હત્થપાદે ધોવિત્વા નિસિન્નસ્સ પાનીયં ઉપનેસિ. થેરો પાનીયં પિવિત્વા પટિપ્પસ્સદ્ધદરથો તસ્સ પુરિસસ્સ ઉદકદાને ચેવ ન્હાપને ચ અનુમોદનં વત્વા પક્કામિ. અથ સો પુરિસો ‘‘ઘમ્માભિતત્તસ્સ વત થેરસ્સ ઘમ્મપરિળાહં પટિપ્પસ્સમ્ભેસિં, બહું વત મયા પુઞ્ઞં પસુત’’ન્તિ ઉળારપીતિસોમનસ્સં પટિસંવેદેસિ. સો અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ ઉપ્પજ્જિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ઉપસઙ્કમિત્વા ઇમાહિ ગાથાહિ કતપુઞ્ઞં પુચ્છિ.

૧૧૪૬. ‘‘ઉચ્ચમિદં મણિથૂણં વિમાનં, સમન્તતો દ્વાદસ યોજનાનિ;

કૂટાગારા સત્તસતા ઉળારા, વેળુરિયથમ્ભા રુચકત્થતા સુભા.

૧૧૪૭. ‘‘તત્થચ્છસિ પિવસિ ખાદસિ ચ, દિબ્બા ચ વીણા પવદન્તિ વગ્ગું;

દિબ્બા રસા કામગુણેત્થ પઞ્ચ, નારિયો ચ નચ્ચન્તિ સુવણ્ણછન્ના.

૧૧૪૮. ‘‘કેન તેતાદિસો વણ્ણો…પે…

વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૧૧૫૦. ‘‘સો દેવપુત્તો અત્તમનો…પે…

યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૧૫૧. ‘‘ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસે, પતપન્તે દિવઙ્કરે;

પરેસં ભતકો પોસો, અમ્બારામમસિઞ્ચતિ.

૧૧૫૨. ‘‘અથ તેનાગમા ભિક્ખુ, સારિપુત્તોતિ વિસ્સુતો;

કિલન્તરૂપો કાયેન, અકિલન્તોવ ચેતસા.

૧૧૫૩. ‘‘તઞ્ચ દિસ્વાન આયન્તં, અવોચં અમ્બસિઞ્ચકો;

સાધુ તં ભન્તે ન્હાપેય્યં, યં મમસ્સ સુખાવહં.

૧૧૫૪. ‘‘તસ્સ મે અનુકમ્પાય, નિક્ખિપિ પત્તચીવરં;

નિસીદિ રુક્ખમૂલસ્મિં, છાયાય એકચીવરો.

૧૧૫૫. ‘‘તઞ્ચ અચ્છેન વારિના, પસન્નમાનસો નરો;

ન્હાપયી રુક્ખમૂલસ્મિં, છાયાય એકચીવરં.

૧૧૫૬. ‘‘અમ્બો ચ સિત્તો સમણો ચ ન્હાપિતો,

મયા ચ પુઞ્ઞં પસુતં અનપ્પકં;

ઇતિ સો પીતિયા કાયં, સબ્બં ફરતિ અત્તનો.

૧૧૫૭. ‘‘તદેવ એત્તકં કમ્મં, અકાસિં તાય જાતિયા;

પહાય માનુસં દેહં, ઉપપન્નોમ્હિ નન્દનં.

૧૧૫૮. ‘‘નન્દને ચ વને રમ્મે, નાનાદિજગણાયુતે;

રમામિ નચ્ચગીતેહિ, અચ્છરાહિ પુરક્ખતો’’તિ. –

સોપિ તસ્સ ઇમાહિ ગાથાહિ બ્યાકાસિ.

૧૧૫૧. તત્થ ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસેતિ આસાળ્હિમાસે. પતપન્તેતિ અતિવિય દિપ્પન્તે, સબ્બસો ઉણ્હં વિસ્સજ્જેન્તેતિ અત્થો. દિવઙ્કરેતિ દિવાકરે, અયમેવ વા પાઠો. અસિઞ્ચતીતિ સિઞ્ચતિ, -કારો નિપાતમત્તં, સિઞ્ચતિ અમ્બરુક્ખમૂલેસુ ધુવં જલસેકં કરોતીતિ અત્થો. ‘‘અસિઞ્ચથા’’તિ ચ પાઠો, સિઞ્ચિત્થાતિ અત્થો. ‘‘અસિઞ્ચહ’’ન્તિ ચ પઠન્તિ, પરેસં ભતકો પોસો હુત્વા તદા અમ્બારામં અસિઞ્ચિં અહન્તિ અત્થો.

૧૧૫૨. તેનાતિ યેન દિસાભાગેન સો અમ્બારામો, તેન અગમા અગઞ્છિ. અકિલન્તોવ ચેતસાતિ ચેતોદુક્ખસ્સ મગ્ગેનેવ પહીનત્તા ચેતસા અકિલન્તોપિ સમાનો કિલન્તુરૂપો કાયેન તેન મગ્ગેન અગમાતિ યોજના.

૧૧૫૩-૪. અવોચં અહં તદા અમ્બસિઞ્ચકો હુત્વાતિ યોજના. એકચીવરોતિ ન્હાયિતુકામોતિ અધિપ્પાયો.

૧૧૫૬. ઇતીતિ એવં ‘‘અમ્બો ચ સિત્તો, સમણો ચ ન્હાપિતો, મયા ચ પુઞ્ઞં પસુતં અનપ્પકં, એકેનેવ પયોગેન તિવિધોપિ અત્થો સાધિતો’’તિ ઇમિનાકારેન પવત્તાય પીતિયા સો પુરિસો અત્તનો સબ્બં કાયં ફરતિ, નિરન્તરં ફુટં કરોતીતિ યોજના. અતીતત્થે ચેતં વત્તમાનવચનં, ફરીતિ અત્થો.

૧૧૫૭. તદેવ એત્તકં કમ્મન્તિ તં એત્તકં એવં પાનીયદાનમત્તકં કમ્મં અકાસિં, તાય તસ્સં જાતિયં અઞ્ઞં નાનુસ્સરામીતિ અધિપ્પાયો. તેસં વુત્તનયમેવ.

અમ્બવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ગોપાલવિમાનવણ્ણના

દિસ્વાન દેવં પટિપુચ્છિ ભિક્ખૂતિ ગોપાલવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને. તેન સમયેન રાજગહવાસી અઞ્ઞતરો ગોપાલકો પાતરાસત્થાય પિલોતિકાય પુટબદ્ધં કુમ્માસં ગહેત્વા નગરતો નિક્ખમિત્વા ગાવીનં ચરણટ્ઠાનભૂતં ગોચરભૂમિં સમ્પાપુણિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ‘‘અયં ઇદાનેવ કાલં કરિસ્સતિ, મય્હઞ્ચ કુમ્માસં દત્વા તાવતિંસેસુ ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ ચ ઞત્વા તસ્સ સમીપં અગમાસિ. સો વેલં ઓલોકેત્વા થેરસ્સ કુમ્માસં દાતુકામો અહોસિ. તેન ચ સમયેન ગાવિયો માસક્ખેત્તં પવિસન્તિ. અથ સો ગોપાલો ચિન્તેસિ ‘‘કિં નુ ખો થેરસ્સ કુમ્માસં દદેય્યં, ઉદાહુ ગાવિયો માસક્ખેત્તતો નીહરેય્ય’’ન્તિ. અથસ્સ એતદહોસિ ‘‘માસસામિકા મં યં ઇચ્છન્તિ, તં કરોન્તુ, થેરે પન ગતે કુમ્માસદાનન્તરાયો મે સિયા, હન્દાહં પઠમં અય્યસ્સ કુમ્માસં દસ્સામી’’તિ તં થેરસ્સ ઉપનેસિ. પટિગ્ગહેસિ થેરો અનુકમ્પં ઉપાદાય.

અથ નં ગાવિયો નિવત્તેતું પરિસ્સયં અનોલોકેત્વા વેગેન ઉપધાવન્તં પાદેન ફુટ્ઠો આસીવિસો ડંસિ. થેરોપિ તં અનુકમ્પમાનો તં કુમ્માસં પરિભુઞ્જિતું આરભિ. ગોપાલકોપિ ગાવિયો નિવત્તેત્વા આગતો થેરં કુમ્માસં પરિભુઞ્જન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો ઉળારં પીતિસોમનસ્સં પટિસંવેદેન્તો નિસીદિ. તાવદેવસ્સ સકલસરીરં વિસં અજ્ઝોત્થરિ. મુહુત્તમેવ વેગે મુદ્ધપત્તે કાલમકાસિ, કાલકતો ચ તાવતિંસેસુ દ્વાદસયોજનિકે કનકવિમાને નિબ્બત્તિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો દિસ્વા ઇમાહિ ગાથાહિ પટિપુચ્છિ –

૧૧૫૯. ‘‘દિસ્વાન દેવં પટિપુચ્છિ ભિક્ખુ, ઉચ્ચે વિમાનમ્હિ ચિરટ્ઠિતિકે;

આમુત્તહત્થાભરણં યસસ્સિં, દિબ્બે વિમાનમ્હિ યથાપિ ચન્દિમા.

૧૧૬૦. ‘‘અલઙ્કતો મલ્યધરો સુવત્થો, સુકુણ્ડલી કપ્પિતકેસમસ્સુ;

આમુત્તહત્થાભરણો યસસ્સી, દિબ્બે વિમાનમ્હિ યથાપિ ચન્દિમા.

૧૧૬૧. ‘‘દિબ્બા ચ વીણા પવદન્તિ વગ્ગું; અટ્ઠટ્ઠકા સિક્ખિતા સાધુરૂપા;

દિબ્બા ચ કઞ્ઞા તિદસચરા ઉળારા, નચ્ચન્તિ ગાયન્તિ પમોદયન્તિ.

૧૧૬૨. ‘‘દેવિદ્ધિપત્તોસિ મહાનુભાવો…પે…

વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

સોપિ તસ્સ બ્યાકાસિ –

૧૧૬૩. ‘‘સો દેવપુત્તો અત્તમનો…પે…યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૧૬૪. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતો, સઙ્ગમ્મ રક્ખિસ્સં પરેસં ધેનુયો;

તતો ચ આગા સમણો મમન્તિકે, ગાવો ચ માસે અગમંસુ ખાદિતું.

૧૧૬૫. ‘‘દ્વયજ્જ કિચ્ચં ઉભયઞ્ચ કારિયં, ઇચ્ચેવહં ભન્તે તદા વિચિન્તયિં;

તતો ચ સઞ્ઞં પટિલદ્ધ યોનિસો, ‘દદામિ ભન્તે’તિ ખિપિં અનન્તકં.

૧૧૬૬. ‘‘સો માસખેત્તં તુરિતો અવાસરિં, પુરા અયં ભઞ્જતિ યસ્સિદં ધનં;

તતો ચ કણ્હો ઉરગો મહાવિસો, અડંસિ પાદે તુરિતસ્સ મે સતો.

૧૧૬૭. ‘‘સ્વાહં અટ્ટોમ્હિ દુક્ખેન પીળિતો, ભિક્ખુ ચ તં સામં મુઞ્ચિત્વાનન્તકં;

અહાસિ કુમ્માસં મમાનુકમ્પયા, તતો ચુતો કાલકતોમ્હિ દેવતા.

૧૧૬૮. ‘‘તદેવ કમ્મં કુસલં કતં મયા, સુખઞ્ચ કમ્મં અનુભોમિ અત્તના;

તયા હિ ભન્તે અનુકમ્પિતો ભુસં, કતઞ્ઞુતાય અભિવાદયામિ તં.

૧૧૬૯. ‘‘સદેવકે લોકે સમારકે ચ, અઞ્ઞો મુનિ નત્થિ તયાનુકમ્પકો;

તયા હિ ભન્તે અનુકમ્પિતો ભુસં, કતઞ્ઞુતાય અભિવાદયામિ તં.

૧૧૭૦. ‘‘ઇમસ્મિં લોકે પરસ્મિં વા પન, અઞ્ઞો મુની નત્થિ તયાનુકમ્પકો;

તયા હિ ભન્તે અનુકમ્પિતો ભુસં, કતઞ્ઞુતાય અભિવાદયામિ ત’’ન્તિ.

અથાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો અત્તના ચ દેવતાય ચ કથિતનિયામેનેવ તં ભગવતો આરોચેસિ. સત્થા તમત્થં પચ્ચનુભાસિત્વા તં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેતું ‘‘દિસ્વાન દેવં પટિપુચ્છિ ભિક્ખૂ’’તિઆદિમાહ.

૧૧૫૯. તત્થ દેવન્તિ ગોપાલદેવપુત્તં. ભિક્ખૂતિ આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં સન્ધાય સત્થા વદતિ. સો હિ સબ્બસો ભિન્નકિલેસતાય ભિક્ખુ. વિમાનસ્સ બહુકાલાવટ્ઠાયિતાય કપ્પટ્ઠિતિકતાય એવ વા ‘‘ચિરટ્ઠિતિકે’’તિ વુત્તં, ‘‘ચિરટ્ઠિતિક’’ન્તિપિ કેચિ પઠન્તિ. તઞ્હિ ‘‘દેવ’’ન્તિ ઇમિના સમ્બન્ધિતબ્બં. સોપિ હિ સટ્ઠિસતસહસ્સાધિકા તિસ્સો વસ્સકોટિયો તત્થ અવટ્ઠાનતો ‘‘ચિરટ્ઠિતિકે’’તિ વત્તબ્બતં લભતિ. યથાપિ ચન્દિમાતિ યથા ચન્દિમા દેવપુત્તો કન્તસીતલમનોહરકિરણજાલસમુજ્જલે અત્તનો દિબ્બે વિમાનમ્હિ વિરોચતિ, એવં વિરોચમાનન્તિ વચનસેસા.

૧૧૬૦. અલઙ્કતોતિઆદિ તસ્સ દેવપુત્તસ્સ થેરેન પુચ્છિતાકારદસ્સનં, તં હેટ્ઠા વુત્તત્થમેવ.

૧૧૬૪. સઙ્ગમ્માતિ સઙ્ગમેત્વા, સઙ્ગમ્માતિ વા સઙ્ગહેત્વા. હેત્વત્થોપિ હિ ઇધ અન્તોનીતો, બહૂ એકતો હુત્વાતિ અત્થો. આગાતિ આગઞ્છિ. માસેતિ માસસસ્સાનિ.

૧૧૬૫. દ્વયજ્જાતિ દ્વયં અજ્જ એતરહિ કિચ્ચં કાતબ્બં. ઉભયઞ્ચ કારિયન્તિ વુત્તસ્સેવત્થસ્સ પરિયાયવચનં. સઞ્ઞન્તિ ધમ્મસઞ્ઞં. તેનાહ ‘‘યોનિસો’’તિ પટિલદ્ધાતિ પટિલભિત્વા. ખિપિન્તિ પનિગ્ગાહાપનવસેન હત્થે ખિપિં. અનન્તકન્તિ નન્તકં કુમ્માસં પક્ખિપિત્વા બન્ધિત્વા ઠપિતં પિલોતિકં. અ-કારો ચેત્થ નિપાતમત્તં.

૧૧૬૬. સોતિ સો અહં. તુરિતોતિ તુરિતો સમ્ભમન્તો. અવાસરિન્તિ ઉપગચ્છિ, પાવિસિં વા. પુરા અયં ભઞ્જતિ યસ્સિદં ધનન્તિ યસ્સ ખેત્તસામિકસ્સ ઇદં માસસસ્સં ધનં, તં અયં ગોગણો ભઞ્જતિ પુરા તસ્સ ભઞ્જનતો, આમદ્દનતો પુરેતરમેવાતિ અત્થો. તતોતિ તત્થ. તુરિતસ્સ મે સતોતિ સમ્ભમન્તસ્સ મે સમાનસ્સ, સહસા ગમનેન મગ્ગે કણ્હસપ્પં અનોલોકેત્વા ગતસ્સાતિ અધિપ્પાયો.

૧૧૬૭. અટ્ટોમ્હિ દુક્ખેન પીળિતોતિ તેન આસીવિસડંસનેન અટ્ટો અટ્ટિતો ઉપદ્દુતો મરણદુક્ખેન બાધિતો ભવામિ. અહાસીતિ અજ્ઝોહરિ, પરિભુઞ્જીતિ અત્થો. તતો ચુતો કાલકતોમ્હિ દેવતાતિ તતો મનુસ્સત્તભાવતો ચુતો મરણકાલપ્પત્તિયા, તત્થ વા આયુસઙ્ખારસ્સ ખેપનસઙ્ખાતસ્સ કાલસ્સ કતત્તા કાલકતો, તદનન્તરમેવ ચ અમ્હિ દેવતા દેવત્તભાવપ્પત્તિયા દેવતા હોમીતિ અત્થો.

૧૧૬૯. તયાતિ તયા સદિસો અઞ્ઞો મુનિ મોનેય્યગુણયુત્તો ઇસિ નત્થિ. તયાતિ વા નિસ્સક્કે ઇદં કરણવચનં. સેસં વુત્તનયમેવ.

ગોપાલવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.