૧૧. સુનિક્ખિત્તવિમાનવણ્ણના

ઉચ્ચમિદં મણિથૂણં વિમાનન્તિ સુનિક્ખિત્તવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને. તેન સમયેન આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ દેવચારિકં ચરન્તો તાવતિંસભવનં ઉપગતો. તસ્મિઞ્ચ ખણે અઞ્ઞતરો દેવપુત્તો અત્તનો વિમાનદ્વારે ઠિતો આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં દિસ્વા સઞ્જાતગારવબહુમાનો ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ અટ્ઠાસિ.

સો કિર અતીતે કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે તસ્સ સરીરધાતુયો પક્ખિપિત્વા યોજનિકે કનકથૂપે ચ કતે ચતસ્સો પરિસા કાલેન કાલં ઉપસઙ્કમિત્વા ગન્ધપુપ્ફધૂપાદીહિ ચેતિયે પૂજં કરોન્તિ, તત્થ અઞ્ઞતરો ઉપાસકો અઞ્ઞેસુ પુપ્ફપૂજં કત્વા ગતેસુ તેહિ પૂજિતટ્ઠાને દુન્નિક્ખિત્તાનિ પુપ્ફાનિ દિસ્વા તત્થેવ તાનિ સમ્મદેવ ઠપેન્તો સન્નિવેસવસેન દસ્સનીયં પાસાદિકં વિભત્તિવિસેસયુત્તં પુપ્ફપૂજં અકાસિ. કત્વા ચ પન એતં આરમ્મણં ગણ્હન્તો સત્થુ ગુણે અનુસ્સરિત્વા પસન્નચિત્તો તં પુઞ્ઞં હદયે ઠપેસિ.

સો અપરભાગે કાલં કત્વા તસ્સેવ કમ્મસ્સ આનુભાવેન તાવતિંસભવને દ્વાદસયોજનિકે કનકવિમાને નિબ્બત્તિ, મહાનુભાવો મહા ચસ્સ પરિવારો અહોસિ. તં સન્ધાય વુત્તં ‘‘તસ્મિઞ્ચ ખણે અઞ્ઞતરો દેવપુત્તો…પે… અટ્ઠાસી’’તિ. અથ નં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો યથાલદ્ધસમ્પત્તિકિત્તનમુખેન કતસુચરિતકમ્મં ઇમાહિ ગાથાહિ પુચ્છિ –

૧૨૮૨. ‘‘ઉચ્ચમિદં મણિથૂણં વિમાનં, સમન્તતો દ્વાદસયોજનાનિ;

કૂટાગારા સત્તસતા ઉળારા, વેળુરિયથમ્ભા રુચકત્થતા સુભા.

૧૨૮૩. ‘‘તત્થચ્છસિ પિવસિ ખાદસિ ચ, દિબ્બા ચ વીણા પવદન્તિ વગ્ગું;

દિબ્બા રસા કામગુણેત્થ પઞ્ચ, નારિયો ચ નચ્ચન્તિ સુવણ્ણછન્ના.

૧૨૮૪. ‘‘કેન તેતાદિસો વણ્ણો, કેન તે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ તે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૧૨૮૫. ‘‘પુચ્છામિ તં દેવ મહાનુભાવ, મનુસ્સભૂતો કિમકાસિ પુઞ્ઞં;

કેનાસિ એવં જલિતાનુભાવો, વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

સોપિ તસ્સ અત્તનો કતકમ્મં ઇમાહિ ગાથાહિ કથેસિ. તં દસ્સેન્તા સઙ્ગીતિકારા આહંસુ –

૧૨૮૬. ‘‘સો દેવપુત્તો અત્તમનો, મોગ્ગલ્લાનેન પુચ્છિતો;

પઞ્હં પુટ્ઠો વિયાકાસિ, યસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલં’’.

૧૨૮૭. ‘‘દુન્નિક્ખિત્તં માલં સુનિક્ખિપિત્વા, પતિટ્ઠપેત્વા સુગતસ્સ થૂપે;

મહિદ્ધિકો ચમ્હિ મહાનુભાવો, દિબ્બેહિ કામેહિ સમઙ્ગિભૂતો.

૧૨૮૮. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો, તેન મે ઇધ મિજ્ઝતિ;

ઉપ્પજ્જન્તિ ચ મે ભોગા, યે કેચિ મનસો પિયા.

૧૨૮૯. ‘‘અક્ખામિ તે ભિક્ખુ મહાનુભાવ, મનુસ્સભૂતો યમહં અકાસિં;

તેનમ્હિ એવં જલિતાનુભાવો, વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૧૨૮૭. તત્થ દુન્નિક્ખિત્તં માલન્તિ ચેતિયે પૂજાકરણટ્ઠાને નિરન્તરટ્ઠપનાદિના રચનાવિસેસેન અટ્ઠપેત્વા યથાનિક્ખિત્તતાય ન સુટ્ઠુ નિક્ખિત્તં, વાતેન વા પહરિત્વા દુન્નિક્ખિત્તં પુપ્ફં. સુનિક્ખિપિત્વાતિ સુટ્ઠુ નિક્ખિપિત્વા રચનાવિસેસેન દસ્સનીયં પાસાદિકં કત્વા નિક્ખિપિય. પતિટ્ઠપેત્વાતિ વિભત્તિવિસેસાદિવસેન પુપ્ફં પતિટ્ઠાપેત્વા. તં વા પુપ્ફં નિક્ખિપન્તો સત્થુ ચેતિયં ઉદ્દિસ્સ મમ સન્તાને કુસલધમ્મં પતિટ્ઠાપેત્વાતિ એવં એત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. સેસં વુત્તનયમેવ.

એવં દેવપુત્તેન અત્તનો સુચરિતકમ્મે પકાસિતે થેરો તસ્સ ધમ્મં દેસેત્વા આગન્ત્વા ભગવતો તમત્થં નિવેદેસિ. ભગવા તં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તમહાજનસ્સ ધમ્મં દેસેસિ. દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસીતિ.

સુનિક્ખિત્તવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઇતિ પરમત્થદીપનિયા ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય વિમાનવત્થુસ્મિં

એકાદસવત્થુપટિમણ્ડિતસ્સ સત્તમસ્સ

સુનિક્ખિત્તવગ્ગસ્સ અત્થવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતા ચ પુરિસવિમાનવણ્ણના.

નિગમનકથા

એત્તાવતા ચ –

દેવતાનં વિમાનાદિ-સમ્પત્તિં તસ્સ કારણં;

પકાસયન્તી સત્તાનં, સબ્બલોકહિતાવહા.

અપ્પકાનમ્પિ કારાનં, યા વિભાવેતિ દેસના;

ઉળારફલતં ચિત્ત-ખેત્તસમ્પત્તિયોગતો.

યં કથાવત્થુકુસલા, સુપરિઞ્ઞાતવત્થુકા;

વિમાનવત્થુઇચ્ચેવ, સઙ્ગાયિંસુ મહેસયો.

તસ્સ અત્થં પકાસેતું, પોરાણટ્ઠકથાનયં;

સન્નિસ્સાય સમારદ્ધા, અત્થસંવણ્ણના મયા.

યા તત્થ પરમત્થાનં, તત્થ તત્થ યથારહં;

પકાસના પરમત્થ-દીપની નામ નામતો.

સમ્પત્તા પરિનિટ્ઠાનં, અનાકુલવિનિચ્છયા;

સા સત્તરસમત્તાય, પાળિયા ભાણવારતો.

ઇતિ તં સઙ્ખરોન્તેન, યં તં અધિગતં મયા;

પુઞ્ઞં તસ્સાનુભાવેન, લોકનાથસ્સ સાસનં.

ઓગાહેત્વા વિસુદ્ધાય, સીલાદિપટિપત્તિયા;

સબ્બેપિ દેહિનો હોન્તુ, વિમુત્તિરસભાગિનો.

ચિરં તિટ્ઠતુ લોકસ્મિં, સમ્માસમ્બુદ્ધસાસનં;

તસ્મિં સગારવા નિચ્ચં, હોન્તુ સબ્બેપિ પાણિનો.

સમ્મા વસ્સતુ કાલેન, દેવોપિ જગતીપતિ;

સદ્ધમ્મનિરતો લોકં, ધમ્મેનેવ પસાસતૂતિ.

ઇતિ બદરતિત્થવિહારવાસિના આચરિયધમ્મપાલેન

કતાય

પરમત્થદીપનિયા ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય

વિમાનવત્થુઅત્થવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

વિમાનવત્થુ-અટ્ઠકથા સમત્તા.