૧૩. ચૂળરથવિમાનવણ્ણના

દળ્હધમ્મા નિસારસ્સાતિ ચૂળરથવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ પરિનિબ્બુતે ધાતુવિભાગં કત્વા તત્થ તત્થ સત્થુ થૂપેસુ પતિટ્ઠાપિયમાનેસુ મહાકસ્સપત્થેરપ્પમુખેસુ ધમ્મં સઙ્ગાયિતું ઉચ્ચિનિત્વા ગહિતેસુ સાવકેસુ યાવ વસ્સૂપગમના વેનેય્યાપેક્ખાય અત્તનો અત્તનો પરિસાય સદ્ધિં તત્થ તત્થ વસન્તેસુ આયસ્મા મહાકચ્ચાયનો પચ્ચન્તદેસે અઞ્ઞતરસ્મિં અરઞ્ઞાયતને વિહરતિ. તેન સમયેન અસ્સકરટ્ઠે પોતલિનગરે અસ્સકરાજા રજ્જં કારેતિ, તસ્સ જેટ્ઠાય દેવિયા પુત્તો સુજાતો નામ કુમારો સોળસવસ્સુદ્દેસિકો કનિટ્ઠાય દેવિયા નિબન્ધનેન પિતરા રટ્ઠતો પબ્બાજિતો અરઞ્ઞં પવિસિત્વા વનચરકે નિસ્સાય અરઞ્ઞે વસતિ. સો કિર કસ્સપસ્સ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વા સીલમત્તે પતિટ્ઠિતો પુથુજ્જનકાલકિરિયં કત્વા તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તિત્વા તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા અપરાપરં સુગતિયંયેવ પરિબ્ભમન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે ભગવતો અભિસમ્બોધિતો તિંસવસ્સે અસ્સકરટ્ઠે અસ્સકરઞ્ઞો અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિસ્મિં નિબ્બત્તિ, ‘‘સુજાતો’’તિસ્સ નામં અહોસિ. સો મહન્તેન પરિવારેન વડ્ઢતિ.

તસ્સ પન માતરિ કાલકતાય રાજા અઞ્ઞં રાજધીતરં અગ્ગમહેસિટ્ઠાને ઠપેસિ. સાપિ અપરેન સમયેન પુત્તં વિજાયિ. તસ્સા રાજા પુત્તં દિસ્વા પસન્નો ‘‘ભદ્દે, તયા ઇચ્છિતં વરં ગણ્હાહી’’તિ વરં અદાસિ. સા ગહિતકં કત્વા ઠપેત્વા યદા સુજાતકુમારો સોળસવસ્સુદ્દેસિકો જાતો, તદા રાજાનં આહ ‘‘દેવ, તુમ્હેહિ મમ પુત્તં દિસ્વા તુટ્ઠચિત્તેહિ વરો દિન્નો, તં ઇદાનિ દેથા’’તિ. ‘‘ગણ્હ, દેવી’’તિ. ‘‘મય્હં પુત્તસ્સ રજ્જં દેથા’’તિ. ‘‘નસ્સ, વસલિ, મમ જેટ્ઠપુત્તે દેવકુમારસદિસે સુજાતકુમારે ઠિતે કસ્મા એવં વદસી’’તિ પટિક્ખિપિ. દેવી પુનપ્પુનં નિબન્ધનં કરોન્તી મનં અલભિત્વા એકદિવસં આહ ‘‘દેવ, યદિ સચ્ચે તિટ્ઠસિ, દેહિ એવા’’તિ. રાજા ‘‘અનુપધારેત્વા મયા ઇમિસ્સા વરો દિન્નો, અયઞ્ચ એવં વદતી’’તિ વિપ્પટિસારી હુત્વા સુજાતકુમારં પક્કોસિત્વા તમત્થં આરોચેત્વા અસ્સૂનિ પવત્તેસિ. કુમારો પિતરં સોચમાનં દિસ્વા દોમનસ્સપ્પત્તો અસ્સૂનિ પવત્તેત્વા ‘‘અનુજાનાહિ, દેવ, અહં અઞ્ઞત્થ ગમિસ્સામી’’તિ આહ. તં સુત્વા રઞ્ઞા ‘‘અઞ્ઞં તે નગરં માપેસ્સામિ, તત્થ વસેય્યાસી’’તિ વુત્તે કુમારો ન ઇચ્છિ. ‘‘મમ સહાયાનં રાજૂનં સન્તિકે પેસેસ્સામી’’તિ ચ વુત્તે તમ્પિ નાનુજાનિ. કેવલં ‘‘દેવ, અરઞ્ઞં ગમિસ્સામી’’તિ આહ. રાજા પુત્તં આલિઙ્ગિત્વા સીસે ચુમ્બિત્વા ‘‘મમચ્ચયેન ઇધાગન્ત્વા રજ્જે પતિટ્ઠહા’’તિ વત્વા વિસ્સજ્જેસિ.

સો અરઞ્ઞં પવિસિત્વા વનચરકે નિસ્સાય વસન્તો એકદિવસં મિગવં ગતો. તસ્સ સમણકાલે સહાયવરો એકો દેવપુત્તો હિતેસિતાય મિગરૂપેન તં પલોભેન્તો ધાવિત્વા આયસ્મતો મહાકચ્ચાયનસ્સ વસનટ્ઠાનસમીપં પત્વા અન્તરધાયિ. સો ‘‘ઇમં મિગં ઇદાનિ ગણ્હિસ્સામી’’તિ ઉપધાવન્તો થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં પત્વા તં અપસ્સન્તો બહિ પણ્ણસાલાય થેરં નિસિન્નં દિસ્વા તસ્સ સમીપે ચાપકોટિં ઓલુબ્ભ અટ્ઠાસિ. થેરો તં ઓલોકેત્વા આદિતો પટ્ઠાય સબ્બં તસ્સ પવત્તિં ઞત્વા અનુગ્ગણ્હન્તો અજાનન્તો વિય સઙ્ગહં કરોન્તો –

૯૮૧. ‘‘દળ્હધમ્મા નિસારસ્સ, ધનું ઓલુબ્ભ તિટ્ઠસિ;

ખત્તિયો નુસિ રાજઞ્ઞો, અદુ લુદ્દો વનેચરો’’તિ. –

પુચ્છિ. તત્થ દળ્હધમ્માતિ દળ્હધનુ. દળ્હધનુ નામ દ્વિસહસ્સથામં વુચ્ચતિ. દ્વિસહસ્સથામન્તિ ચ યસ્સ આરોપિતસ્સ જિયાય બદ્ધો લોહસીસાદીનં ભારો દણ્ડે ગહેત્વા યાવ કણ્ડપ્પમાણા ઉક્ખિત્તસ્સ પથવિતો મુચ્ચતિ. નિસારસ્સાતિ નિરતિસયસારસ્સ વિસિટ્ઠસારસ્સ રુક્ખસ્સ ધનું, સારતરરુક્ખમયં ધનુન્તિ અત્થો. ઓલુબ્ભાતિ સન્નિરુમ્ભિત્વા. રાજઞ્ઞોતિ રાજકુમારો. વનેચરોતિ વનચરો.

અથ સો અત્તાનં આવિકરોન્તો –

૯૮૨. ‘‘અસ્સકાધિપતિસ્સાહં, ભન્તે પુત્તો વનેચરો;

નામં મે ભિક્ખુ તે બ્રૂમિ, સુજાતો ઇતિ મં વિદૂ.

૯૮૩. ‘‘મિગે ગવેસમાનોહં, ઓગાહન્તો બ્રહાવનં;

મિગં તઞ્ચેવ નાદ્દક્ખિં, તઞ્ચ દિસ્વા ઠિતો અહ’’ન્તિ. –

આહ. તત્થ અસ્સકાધિપતિસ્સાતિ અસ્સકરટ્ઠાધિપતિનો અસ્સકરાજસ્સ. ભિક્ખૂતિ થેરં આલપતિ. મિગે ગવેસમાનોતિ મિગસૂકરાદિકે ગવેસન્તો, મિગવં ચરન્તોતિ અત્થો.

તં સુત્વા થેરો તેન સદ્ધિં પટિસન્થારં કરોન્તો –

૯૮૪. ‘‘સ્વાગતં તે મહાપુઞ્ઞ, અથો તે અદુરાગતં;

એત્તો ઉદકમાદાય, પાદે પક્ખાલયસ્સુ તે.

૯૮૫. ‘‘ઇદમ્પિ પાનીયં સીતં, આભતં ગિરિગબ્ભરા;

રાજપુત્ત તતો પિત્વા, સન્થતસ્મિં ઉપાવિસા’’તિ. – આહ;

૯૮૪. તત્થ અદુરાગતન્તિ દુરાગમનવજ્જિતં, મહાપુઞ્ઞ, તે ઇધાગમનં સ્વાગતં, ન તે અપ્પકમ્પિ દુરાગમનં અત્થિ તુય્હઞ્ચ મય્હઞ્ચ પીતિસોમનસ્સજનનતોતિ અધિપ્પાયો. ‘‘અધુનાગત’’ન્તિપિ પાઠો, ઇદાનિ આગમનન્તિ અત્થો.

૯૮૫. સન્થતસ્મિં ઉપાવિસાતિ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા અનિસીદિત્વા અમુકસ્મિં તિણસન્થારકે નિસીદાતિ.

તતો રાજકુમારો થેરસ્સ પટિસન્થારં સમ્પટિચ્છન્તો આહ –

૯૮૬. ‘‘કલ્યાણી વત તે વાચા, સવનીયા મહામુનિ;

નેલા અત્થવતી વગ્ગુ, મન્ત્વા અત્થઞ્ચ ભાસસિ.

૯૮૭. ‘‘કા તે રતિ વને વિહરતો, ઇસિનિસભ વદેહિ પુટ્ઠો;

તવ વચનપથં નિસામયિત્વા, અત્થધમ્મપદં સમાચરેમસે’’તિ.

૯૮૬. તત્થ કલ્યાણીતિ સુન્દરા સોભના. સવનીયાતિ સોતું યુત્તા. નેલાતિ નિદ્દોસા. અત્થવતીતિ અત્થયુત્તા દિટ્ઠધમ્મિકાદિના હિતેન ઉપેતા. વગ્ગૂતિ મધુરા. મન્ત્વાતિ જાનિત્વા પઞ્ઞાય પરિચ્છિન્દિત્વા. અત્થન્તિ અત્થતો અનપેતં એકન્તહિતાવહં.

૯૮૭. ઇસિનિસભાતિ ઇસીસુ નિસભ આજાનીયસદિસ. વચનપથન્તિ વચનં. વચનમેવ હિ અત્થાધિગમસ્સ ઉપાયભાવતો ‘‘વચનપથ’’ન્તિ વુત્તં. અત્થધમ્મપદં સમાચરેમસેતિ ઇધ ચેવ સમ્પરાયે ચ અત્થાવહં સીલાદિધમ્મકોટ્ઠાસં પટિપજ્જામસે.

ઇદાનિ થેરો અત્તનો સમ્માપટિપત્તિં તસ્સ અનુચ્છવિકં વદન્તો –

૯૮૮. ‘‘અહિંસા સબ્બપાણીનં, કુમારમ્હાક રુચ્ચતિ;

થેય્યા ચ અતિચારા ચ, મજ્જપાના ચ આરતિ.

૯૮૯. ‘‘આરતિ સમચરિયા ચ, બાહુસચ્ચં કતઞ્ઞુતા;

દિટ્ઠેવ ધમ્મે પાસંસા, ધમ્મા એતે પસંસિયા’’તિ. – આહ;

૯૮૯. તત્થ આરતિ સમચરિયા ચાતિ યથાવુત્તા ચ પાપધમ્મતો આરતિ, પટિવિરતિ કાયસમતાદિસમચરિયા ચ. બાહુસચ્ચન્તિ પરિયત્તિબાહુસચ્ચં. કતઞ્ઞુતાતિ પરેહિ અત્તનો કતસ્સ ઉપકારસ્સ જાનના. પાસંસાતિ અત્થકામેહિ કુલપુત્તેહિ પકારતો આસંસિતબ્બા. ધમ્મા એતેતિ એતે યથાવુત્તા અહિંસાદિધમ્મા. પસંસિયાતિ વિઞ્ઞૂહિ પસંસિતબ્બા.

એવં થેરો તસ્સ અનુચ્છવિકં સમ્માપટિપત્તિં વત્વા અનાગતંસઞાણેન આયુસઙ્ખારે ઓલોકેન્તો ‘‘પઞ્ચમાસમત્તમેવા’’તિ દિસ્વા તં સંવેજેત્વા દળ્હં તત્થ સમ્માપટિપત્તિયં પતિટ્ઠાપેતું ઇમં ગાથમાહ –

૯૯૦. ‘‘સન્તિકે મરણં તુય્હં, ઓરં માસેહિ પઞ્ચહિ;

રાજપુત્ત વિજાનાહિ, અત્તાનં પરિમોચયા’’તિ.

તત્થ અત્તાનં પરિમોચયાતિ અત્તાનં અપાયદુક્ખતો મોચેહિ.

તતો કુમારો અત્તનો મુત્તિયા ઉપાયં પુચ્છન્તો આહ –

૯૯૧. ‘‘કતમં સ્વાહં જનપદં ગન્ત્વા, કિં કમ્મં કિઞ્ચ પોરિસં;

કાય વા પન વિજ્જાય, ભવેય્યં અજરામરો’’તિ.

તત્થ કતમં સ્વાહન્તિ કતમં સુ અહં, કતમં નૂતિ અત્થો. કિં કમ્મં કિઞ્ચ પોરિસન્તિ કત્વાતિ વચનસેસો. પોરિસન્તિ પુરિસકિચ્ચં.

તતો થેરો તસ્સ ધમ્મં દેસેતું ઇમા ગાથાયો અવોચ –

૯૯૨. ‘‘ન વિજ્જતે સો પદેસો, કમ્મં વિજ્જા ચ પોરિસં;

યત્થ ગન્ત્વા ભવે મચ્ચો, રાજપુત્તાજરામરો.

૯૯૩. ‘‘મહદ્ધના મહાભોગા, રટ્ઠવન્તોપિ ખત્તિયા;

પહૂતધનધઞ્ઞાસે, તેપિ નો અજરામરા.

૯૯૪. ‘‘યદિ તે સુતા અન્ધકવેણ્ડુપુત્તા, સૂરા વીરા વિક્કન્તપ્પહારિનો;

તેપિ આયુક્ખયં પત્તા, વિદ્ધસ્તા સસ્સતીસમા.

૯૯૫. ‘‘ખત્તિયા બ્રાહ્મણા વેસ્સા, સુદ્દા ચણ્ડાલપુક્કુસા;

એતે ચઞ્ઞે ચ જાતિયા, તેપિ નો અજરામરા.

૯૯૬. ‘‘યે મન્તં પરિવત્તેન્તિ, છળઙ્ગં બ્રહ્મચિન્તિતં;

એતે ચઞ્ઞે ચ વિજ્જાય, તેપિ નો અજરામરા.

૯૯૭. ‘‘ઇસયો ચાપિ યે સન્તા, સઞ્ઞતત્તા તપસ્સિનો;

સરીરં તેપિ કાલેન, વિજહન્તિ તપસ્સિનો.

૯૯૮. ‘‘ભાવિતત્તાપિ અરહન્તો, કતકિચ્ચા અનાસવા;

નિક્ખિપન્તિ ઇમં દેહં, પુઞ્ઞપાપપરિક્ખયા’’તિ.

૯૯૨. તત્થ યત્થ ગન્ત્વાતિ યં પદેસં ગન્ત્વા કમ્મં વિજ્જં પોરિસઞ્ચ કાયપયોગેન ઇતરપયોગેન ચ ઉપગન્ત્વા પાપુણિત્વા ભવેય્ય અજરામરોતિ અત્થો.

૯૯૩. હેટ્ઠિમકોટિયા કોટિસતાદિપરિમાણં સંહરિત્વા ઠપિતં મહન્તં ધનં એતેસન્તિ મહદ્ધના. કુમ્ભત્તયાદિકહાપણપરિબ્બયો મહન્તો ભોગો એતેસન્તિ મહાભોગા. રટ્ઠવન્તોતિ રટ્ઠસામિકા, અનેકયોજનપરિમાણં રટ્ઠં પસાસન્તાતિ અધિપ્પાયો. ખત્તિયાતિ ખત્તિયજાતિકા. પહૂતધનધઞ્ઞાસેતિ મહાધનધઞ્ઞસન્નિચયા, અત્તનો પરિસાય ચ સત્તટ્ઠસંવચ્છરપહોનકધનધઞ્ઞસન્નિચયા. તેપિ નો અજરામરાતિ જરામરણધમ્મા એવ, મહદ્ધનતાદીનિપિ તેસં ઉપરિ નિપતન્તં જરામરણં નિવત્તેતું ન સક્કોન્તીતિ અત્થો.

૯૯૪. અન્ધકવેણ્ડુપુત્તાતિ અન્ધકવેણ્ડુસ્સ પુત્તાતિ પઞ્ઞાતા. સૂરાતિ સત્તિમન્તો. વીરાતિ વીરિયવન્તો. વિક્કન્તપ્પહારિનોતિ સૂરવીરભાવેનેવ પટિસત્તુબલં વિક્કમ્મ પસય્હ પહરણસીલા. વિદ્ધસ્તાતિ વિનટ્ઠા. સસ્સતીસમાતિ કુલપરમ્પરાય સસ્સતીહિ ચન્દસૂરિયાદીહિ સમાના, તેપિ અચિરકાલપવત્તકુલન્વયાતિ અત્થો.

૯૯૫. જાતિયાતિ અત્તનો જાતિયા, વિસિટ્ઠતરા પન જાતિપિ નેસં જરામરણં નિવત્તેતું ન સક્કોતીતિ અત્થો.

૯૯૬. મન્તન્તિ વેદં. છળઙ્ગન્તિ કપ્પબ્યાકરણનિરુત્તિસિક્ખાછન્દોવિચિતિજોતિસત્થસઙ્ખાતેહિ છહિ અઙ્ગેહિ છળઙ્ગં. બ્રહ્મચિન્તિતન્તિ બ્રહ્મેહિ અટ્ઠકાદીહિ ચિન્તિતં પઞ્ઞાચક્ખુના દિટ્ઠં.

૯૯૭. સન્તાતિ ઉપસન્તકાયવચીકમ્મન્તા. સઞ્ઞતત્તાતિ સઞ્ઞતચિત્તા. તપસ્સિનોતિ તપનિસ્સિતા.

ઇદાનિ કુમારો અત્તના કત્તબ્બં વદન્તો –

૯૯૯. ‘‘સુભાસિતા અત્થવતી, ગાથાયો તે મહામુનિ;

નિજ્ઝત્તોમ્હિ સુભટ્ઠેન, ત્વઞ્ચ મે સરણં ભવા’’તિ. –

આહ. તત્થ નિજ્ઝત્તોમ્હીતિ નિજ્ઝાપિતો ધમ્મોજસઞ્ઞાય સઞ્ઞત્તિગતો અમ્હિ. સુભટ્ઠેનાતિ સુટ્ઠુ ભાસિતેન.

તતો થેરો તં અનુસાસન્તો ઇમં ગાથં અભાસિ –

૧૦૦૦. ‘‘મા મં ત્વં સરણં ગચ્છ, તમેવ સરણં વજ;

સક્યપુત્તં મહાવીરં, યમહં સરણં ગતો’’તિ.

તતો રાજકુમારો આહ –

૧૦૦૧. ‘‘કતરસ્મિં સો જનપદે, સત્થા તુમ્હાક મારિસ;

અહમ્પિ દટ્ઠું ગચ્છિસ્સં, જિનં અપ્પટિપુગ્ગલ’’ન્તિ.

પુન થેરો આહ –

૧૦૦૨. ‘‘પુરત્થિમસ્મિં જનપદે, ઓક્કાકકુલસમ્ભવો;

તત્થાસિ પુરિસાજઞ્ઞો, સો ચ ખો પરિનિબ્બુતો’’તિ.

તત્થ થેરેન નિસિન્નપદેસતો મજ્ઝિમદેસસ્સ પાચીનદિસાભાગત્તા વુત્તં ‘‘પુરત્થિમસ્મિં જનપદે’’તિ.

એવં સો રાજપુત્તો થેરસ્સ ધમ્મદેસનં સુત્વા પસન્નમાનસો સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠહિ. તેન વુત્તં –

૧૦૦૩. ‘‘સચે હિ બુદ્ધો તિટ્ઠેય્ય, સત્થા તુમ્હાક મારિસ;

યોજનાનિ સહસ્સાનિ, ગચ્છેય્યં પયિરુપાસિતું.

૧૦૦૪. ‘‘યતો ચ ખો પરિનિબ્બુતો, સત્થા તુમ્હાક મારિસ;

નિબ્બુતમ્પિ મહાવીરં, ગચ્છામિ સરણં અહં.

૧૦૦૫. ‘‘ઉપેમિ સરણં બુદ્ધં, ધમ્મઞ્ચાપિ અનુત્તરં;

સઙ્ઘઞ્ચ નરદેવસ્સ, ગચ્છામિ સરણં અહં.

૧૦૦૬. ‘‘પાણાતિપાતા વિરમામિ ખિપ્પં, લોકે અદિન્નં પરિવજ્જયામિ;

અમજ્જપો નો ચ મુસા ભણામિ, સકેન દારેન ચ હોમિ તુટ્ઠો’’તિ.

એવં પન તં સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠિતં થેરો એવમાહ ‘‘રાજકુમાર, તુય્હં ઇધ અરઞ્ઞવાસેન અત્થો નત્થિ, ન ચિરં તવ જીવિતં, પઞ્ચમાસબ્ભન્તરે એવ કાલં કરિસ્સસિ, તસ્મા તવ પિતુ સન્તિકમેવ ગન્ત્વા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા સગ્ગપરાયણો ભવેય્યાસી’’તિ વત્વા અત્તનો સન્તિકે ધાતુયો દત્વા વિસ્સજ્જેસિ. સો ગચ્છન્તો ‘‘અહં, ભન્તે, તુમ્હાકં વચનેન ઇતો ગમિસ્સામિ, તુમ્હેહિપિ મય્હં અનુકમ્પાય તત્થ આગન્તબ્બ’’ન્તિ વત્વા થેરસ્સ અધિવાસનં વિદિત્વા વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા પિતુ નગરં ગન્ત્વા ઉય્યાનં પવિસિત્વા અત્તનો આગતભાવં રઞ્ઞો નિવેદેસિ.

તં સુત્વા રાજા સપરિવારો ઉય્યાનં ગન્ત્વા કુમારં આલિઙ્ગિત્વા અન્તેપુરં નેત્વા અભિસિઞ્ચિતુકામો અહોસિ. કુમારો ‘‘દેવ, મય્હં અપ્પકં આયુ, ઇતો ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન મરણં ભવિસ્સતિ, કિં મે રજ્જેન, તુમ્હે નિસ્સાય પુઞ્ઞમેવ કરિસ્સામી’’તિ વત્વા થેરસ્સ ગુણં રતનત્તયસ્સ ચ આનુભાવં પવેદેસિ. તં સુત્વા રાજા સંવેગપ્પત્તો રતનત્તયે ચ થેરે ચ પસન્નમાનસો મહન્તં વિહારં કારેત્વા મહાકચ્ચાયનત્થેરસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ. થેરોપિ રાજાનં મહાજનઞ્ચ અનુગ્ગણ્હન્તો આગચ્છિ. રાજા ચ સપરિવારો દૂરતોવ પચ્ચુગ્ગમનં કત્વા થેરં વિહારં પવેસેત્વા ચતૂહિ પચ્ચયેહિ સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠહન્તો સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠહિ. કુમારો ચ સીલાનિ સમાદિયિત્વા થેરં ભિક્ખૂ ચેવ સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠહન્તો દાનાનિ દદન્તો ધમ્મં સુણન્તો ચતુન્નં માસાનં અચ્ચયેન કાલં કત્વા તાવતિંસભવને નિબ્બત્તિ. તસ્સ પુઞ્ઞાનુભાવેન સત્તરતનપટિમણ્ડિતો સત્તયોજનપ્પમાણો રથો ઉપ્પજ્જિ, અનેકાનિ ચસ્સ અચ્છરાસહસ્સાનિ પરિવારો અહોસિ.

રાજા કુમારસ્સ સરીરસક્કારં કત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ મહાદાનં પવત્તેત્વા ચેતિયસ્સ પૂજં અકાસિ, તત્થ મહાજનો સન્નિપતિ, થેરોપિ સપરિવારો તં પદેસં ઉપગઞ્છિ. અથ દેવપુત્તો અત્તના કતકુસલકમ્મં ઓલોકેત્વા કતઞ્ઞુતાય ‘‘ગન્ત્વા થેરં વન્દિસ્સામિ, સાસનગુણે ચ પાકટે કરિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા દિબ્બરથં આરુય્હ મહતા પરિવારેન દિસ્સમાનરૂપો આગન્ત્વા રથા ઓરુય્હ થેરસ્સ પાદે વન્દિત્વા પિતરા સદ્ધિં પટિસન્થારં કત્વા થેરં પયિરુપાસમાનો અઞ્જલિં પગ્ગય્હ અટ્ઠાસિ. તં થેરો ઇમાહિ ગાથાહિ પુચ્છિ –

૧૦૦૭. ‘‘સહસ્સરંસીવ યથામહપ્પભો, દિસં યથા ભાતિ નભે અનુક્કમં;

તથાપકારો તવાયં મહારથો, સમન્તતો યોજનસત્તમાયતો.

૧૦૦૮. ‘‘સુવણ્ણપટ્ટેહિ સમન્તમોત્થટો, ઉરસ્સ મુત્તાહિ મણીહિ ચિત્તિતો;

લેખા સુવણ્ણસ્સ ચ રૂપિયસ્સ ચ, સોભેન્તિ વેળુરિયમયા સુનિમ્મિતા.

૧૦૦૯. ‘‘સીસઞ્ચિદં વેળુરિયસ્સ નિમ્મિતં, યુગઞ્ચિદં લોહિતકાય ચિત્તિતં;

યુત્તા સુવણ્ણસ્સ ચ રૂપિયસ્સ ચ, સોભન્તિ અસ્સા ચ ઇમે મનોજવા.

૧૦૧૦. ‘‘સો તિટ્ઠસિ હેમરથે અધિટ્ઠિતો, દેવાનમિન્દોવ સહસ્સવાહનો;

પુચ્છામિ તાહં યસવન્ત કોવિદં, કથં તયા લદ્ધો અયં ઉળારો’’તિ.

૧૦૦૭. તત્થ સહસ્સરંસીતિ સૂરિયો. સો હિ અનેકસહસ્સરંસિમન્તતાય ‘‘સહસ્સરંસી’’તિ વુચ્ચતિ. યથામહપ્પભોતિ અત્તનો મહત્તસ્સ અનુરૂપપ્પભો. યથા હિ મહત્તેન સૂરિયમણ્ડલેન સદિસં જોતિમણ્ડલં નત્થિ, એવં પભાયપિ. તથા હિ તં એકસ્મિં ખણે તીસુ મહાદીપેસુ આલોકં ફરન્તં તિટ્ઠતિ. દિસં યથા ભાતિ નભે અનુક્કમન્તિ નભે આકાસે યથેવ દિસં અનુક્કમન્તો ગચ્છન્તો યથા યેન પકારેન ભાતિ દિબ્બતિ જોતતિ. તથાપકારોતિ તાદિસાકારો. તવાયન્તિ તવ અયં.

૧૦૦૮. સુવણ્ણપટ્ટેહીતિ સુવણ્ણમયેહિ પટ્ટેહિ. સમન્તમોત્થટો સમન્તતો છાદિતો. ઉરસ્સાતિ ઉરો અસ્સ, રથસ્સ ઉરોતિ ચ ઈસામૂલં વદતિ. લેખાતિ વેળુરિયમયા માલાકમ્મલતાકમ્માદિલેખા. તાસં સુવણ્ણપટ્ટેસુ ચ રજતપટ્ટેસુ ચ દિસ્સમાનત્તા વુત્તં ‘‘સુવણ્ણસ્સ ચ રૂપિયસ્સ ચા’’તિ. સોભેન્તીતિ રથં સોભયન્તિ.

૧૦૦૯. સીસન્તિ રથકુબ્બરસીસં. વેળુરિયસ્સ નિમ્મિતન્તિ વેળુરિયેન નિમ્મિતં, વેળુરિયમણિમયન્તિ અત્થો. લોહિતકાયાતિ લોહિતકમણિના, યેન કેનચિ રત્તમણિના વા. યુત્તાતિ યોજિતા, અથ વા યોત્તા સુવણ્ણસ્સ ચ રૂપિયસ્સ ચાતિ સુવણ્ણમયા ચ રૂપિયમયા ચ યોત્તા, સઙ્ખલિકાતિ અત્થો.

૧૦૧૦. અધિટ્ઠિતોતિ અત્તનો દેવિદ્ધિયા સકલમિદં ઠાનં અભિભવિત્વા ઠિતો. સહસ્સવાહનોતિ સહસ્સયુત્તવાહનો, સહસ્સઆજાનીયયુત્તરથો દેવાનમિન્દો યથાતિ અધિપ્પાયો. યસવન્તાતિ આલપનં, યસસ્સીતિ અત્થો. કોવિદન્તિ કુસલઞાણવન્તં, રથારોહને વા છેકં. અયં ઉળારોતિ અયં ઉળારો મહન્તો યસોતિ અધિપ્પાયો.

એવં થેરેન પુટ્ઠો દેવપુત્તો ઇમાહિ ગાથાહિ બ્યાકાસિ –

૧૦૧૧. ‘‘સુજાતો નામહં ભન્તે, રાજપુત્તો પુરે અહું;

ત્વઞ્ચ મં અનુકમ્પાય, સઞ્ઞમસ્મિં નિવેસયિ.

૧૦૧૨. ‘‘ખીણાયુકઞ્ચ મં ઞત્વા, સરીરં પાદાસિ સત્થુનો;

ઇમં સુજાત પૂજેહિ, તં તે અત્થાય હેહિતિ.

૧૦૧૩. ‘‘તાહં ગન્ધેહિ માલેહિ, પૂજયિત્વા સમુય્યુતો;

પહાય માનુસં દેહં, ઉપપન્નોમ્હિ નન્દનં.

૧૦૧૪. ‘‘નન્દને ચ વને રમ્મે, નાનાદિજગણાયુતે;

રમામિ નચ્ચગીતેહિ, અચ્છરાહિ પુરક્ખતો’’તિ.

૧૦૧૨-૩. તત્થ સરીરન્તી સરીરધાતું. હેહિતીતિ ભવિસ્સતિ. સમુય્યુતોતિ સમ્મા ઉય્યુત્તો, યુત્તપ્પયુત્તોતિ અત્થો.

એવં દેવપુત્તો થેરેન પુચ્છિતમત્થં કથેત્વા થેરં વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા પિતરં આપુચ્છિત્વા રથં આરુય્હ દેવલોકમેવ ગતો. થેરોપિ તમત્થં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય વિત્થારેન ધમ્મકથં કથેસિ. સા ધમ્મકથા મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસિ. અથ થેરો તં સબ્બં અત્તના ચ તેન ચ કથિતનિયામેનેવ સઙ્ગીતિકાલે ધમ્મસઙ્ગાહકાનં આરોચેસિ, તે ચ તં તથા સઙ્ગહં આરોપેસુન્તિ.

ચૂળરથવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.