૯. પીતવિમાનવણ્ણના

પીતવત્થે પીતધજેતિ પીતવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ પરિનિબ્બુતે રઞ્ઞા અજાતસત્તુના અત્તના પટિલદ્ધા ભગવતો સરીરધાતુયો ગહેત્વા થૂપે ચ મહે ચ કતે રાજગહવાસિની અઞ્ઞતરા ઉપાસિકા પાતોવ કતસરીરપટિજગ્ગના ‘‘સત્થુ થૂપં પૂજેસ્સામી’’તિ યથાલદ્ધાનિ ચત્તારિ કોસાતકીપુપ્ફાનિ ગહેત્વા સદ્ધાવેગેન સમુસ્સાહિતમાનસા મગ્ગપરિસ્સયં અનુપધારેત્વાવ થૂપાભિમુખી ગચ્છતિ. અથ નં તરુણવચ્છા ગાવી અભિધાવન્તી વેગેન આપતિત્વા સિઙ્ગેન પહરિત્વા જીવિતક્ખયં પાપેસિ. સા તાવદેવ તાવતિંસભવને નિબ્બત્તન્તી સક્કસ્સ દેવરઞ્ઞો ઉય્યાનકીળાય ગચ્છન્તસ્સ પરિવારભૂતાનં અડ્ઢતિયાનં નાટકકોટીનં મજ્ઝે અત્તનો સરીરપભાય તા સબ્બા અભિભવન્તી સહ રથેન પાતુરહોસિ. તં દિસ્વા સક્કો દેવરાજા વિમ્હિતચિત્તો અચ્છરિયબ્ભુતજાતો ‘‘કીદિસેન નુ ખો ઓળારિકેન કમ્મુના અયં એદિસિં સુમહતિં દેવિદ્ધિમુપાગતા’’તિ તં ઇમાહિ ગાથાહિ પુચ્છિ –

૭૯૫. ‘‘પીતવત્થે પીતધજે, પીતાલઙ્કારભૂસિતે;

પીતચન્દનલિત્તઙ્ગે, પીતઉપ્પલમાલિની.

૭૯૬. ‘‘પીતપાસાદસયને, પીતાસને પીતભાજને;

પીતછત્તે પીતરથે, પીતસ્સે પીતબીજને.

૭૯૭. ‘‘કિં કમ્મમકરી ભદ્દે, પુબ્બે માનુસકે ભવે;

દેવતે પુચ્છિતાચિક્ખ, કિસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલ’’ન્તિ.

સાપિસ્સ ઇમાહિ ગાથાહિ બ્યાકાસિ –

૭૯૮. ‘‘કોસાતકી નામ લતત્થિ ભન્તે, તિત્તિકા અનભિચ્છિતા;

તસ્સા ચત્તારિ પુપ્ફાનિ, થૂપં અભિહરિં અહં.

૭૯૯. ‘‘સત્થુ સરીરમુદ્દિસ્સ, વિપ્પસન્નેન ચેતસા;

નાસ્સ મગ્ગં અવેક્ખિસ્સં, ન તગ્ગમનસા સતી.

૮૦૦. ‘‘તતો મં અવધી ગાવી, થૂપં અપત્તમાનસં;

તઞ્ચાહં અભિસઞ્ચેય્યં, ભિય્યો નૂન ઇતો સિયા.

૮૦૧. ‘‘તેન કમ્મેન દેવિન્દ, મઘવા દેવકુઞ્જર;

પહાય માનુસં દેહં, તવ સહબ્યમાગતા’’તિ.

૭૯૫-૬. તત્થ પીતચન્દનલિત્તઙ્ગેતિ સુવણ્ણવણ્ણેન ચન્દનેન અનુલિત્તસરીરે. પીતપાસાદસયનેતિ સબ્બસોવણ્ણમયેન પાસાદેન સુવણ્ણપરિક્ખિત્તેહિ સયનેહિ ચ સમન્નાગતે. એવં સબ્બત્થ હેટ્ઠા ઉપરિ ચ પીતસદ્દેન સુવણ્ણમેવ ગહિતન્તિ દટ્ઠબ્બં.

૭૯૮. લતત્થીતિ લતા અત્થિ. ભન્તેતિ સક્કં દેવરાજાનં ગારવેન આલપતિ. અનભિચ્છિતાતિ ન અભિકઙ્ખિતા.

૭૯૯. સરીરન્તિ સરીરભૂતં ધાતું. અવયવે ચાયં સમુદાયવોહારો યથા ‘‘પટો ડડ્ઢો, સમુદ્દો દિટ્ઠો’’તિ ચ. અસ્સાતિ ગોરૂપસ્સ. મગ્ગન્તિ આગમનમગ્ગં. ન અવેક્ખિસ્સન્તિ ન ઓલોકયિં. કસ્મા? ન તગ્ગમનસા સતીતિ, તસ્સં ગાવિયં ગતમના ઠપિતમના ન હોન્તી, અઞ્ઞદત્થુ ભગવતો થૂપગતમના એવ સમાનાતિ અત્થો. ‘‘તદઙ્ગમનસા સતી’’તિ ચ પાઠો, તદઙ્ગે તસ્સ ભગવતો ધાતુયા અઙ્ગે મનો એતિસ્સાતિ તદઙ્ગમનસા. એવંભૂતા અહં તદા તસ્સા મગ્ગં નાવેક્ખિસ્સન્તિ દસ્સેતિ.

૮૦૦. થૂપં અપત્તમાનસન્તિ થૂપં ચેતિયં અસમ્પત્તઅજ્ઝાસયં, મનસિ ભવોતિ હિ માનસો, અજ્ઝાસયો મનોરથો. ‘‘થૂપં ઉપગન્ત્વા પુપ્ફેહિ પૂજેસ્સામી’’તિ ઉપ્પન્નમનોરથસ્સ અસમ્પુણ્ણતાય એવં વુત્તં. થૂપં ચેતિયં પન પુપ્ફેહિ પૂજનચિત્તં સિદ્ધમેવ, યેન સા દેવલોકે ઉપ્પન્ન. તઞ્ચાહં અભિસઞ્ચેય્યન્તિ તઞ્ચે અહં અભિસઞ્ચિનેય્યં, પુપ્ફપૂજનેન હિ પુઞ્ઞં અહં થૂપં અભિગન્ત્વા યથાધિપ્પાયં પૂજનેન સમ્મદેવ ચિનેય્યં ઉપચિનેય્યન્તિ અત્થો. ભિય્યો નૂન ઇતો સિયાતિ ઇતો યથાલદ્ધસમ્પત્તિતોપિ ભિય્યો ઉપરિ ઉત્તરિતરા સમ્પત્તિ સિયાતિ મઞ્ઞેતિ અત્થો.

૮૦૧. મઘવા દેવકુઞ્જરાતિ આલપનં. તત્થ દેવકુઞ્જરાતિ સબ્બબલપરક્કમાદિવિસેસેહિ દેવેસુ કુઞ્જરસદિસો. સહબ્યન્તિ સહભાવં.

૮૦૨. ‘‘ઇદં સુત્વા તિદસાધિપતિ, મઘવા દેવકુઞ્જરો;

તાવતિંસે પસાદેન્તો, માતલિં એતદબ્રવી’’તિ. –

ઇદં ધમ્મસઙ્ગાહકવચનં. તતો સક્કો માતલિપમુખસ્સ દેવગણસ્સ ઇમાહિ ગાથાહિ ધમ્મં દેસેસિ –

૮૦૩. ‘‘પસ્સ માતલિ અચ્છેરં, ચિત્તં કમ્મફલં ઇદં;

અપ્પકમ્પિ કતં દેય્યં, પુઞ્ઞં હોતિ મહપ્ફલં.

૮૦૪. ‘‘નત્થિ ચિત્તે પસન્નમ્હિ, અપ્પકા નામ દક્ખિણા;

તથાગતે વા સમ્બુદ્ધે, અથ વા તસ્સ સાવકે.

૮૦૫. ‘‘એહિ માતલિ અમ્હેપિ, ભિય્યો ભિય્યો મહેમસે;

તથાગતસ્સ ધાતુયો, સુખો પુઞ્ઞાનમુચ્ચયો.

૮૦૬. ‘‘તિટ્ઠન્તે નિબ્બુતે ચાપિ, સમે ચિત્તે સમં ફલં;

ચેતોપણિધિહેતુહિ, સત્તા ગચ્છન્તિ સુગ્ગતિં.

૮૦૭. ‘‘બહૂનં વત અત્થાય, ઉપ્પજ્જન્તિ તથાગતા;

યત્થ કારં કરિત્વાન, સગ્ગં ગચ્છન્તિ દાયકા’’તિ.

૮૦૨. તત્થ પસાદેન્તોતિ પસન્ને કરોન્તો, રતનત્તયે સદ્ધં ઉપ્પાદેન્તોતિ અત્થો.

૮૦૩. ચિત્તન્તિ વિચિત્તં અચિન્તેય્યં. કમ્મફલન્તિ દેય્યધમ્મસ્સ અનુળારત્તેપિ ખેત્તસમ્પત્તિયા ચ ચિત્તસમ્પત્તિયા ચ ઉળારસ્સ પુઞ્ઞકમ્મસ્સ ફલં પસ્સાતિ યોજના. અપ્પકમ્પિ કતં દેય્યં, પુઞ્ઞં હોતિ મહપ્ફલન્તિ એત્થ કતન્તિ કારવસેન સક્કારવસેન આયતને વિનિયુત્તં. દેય્યન્તિ દાતબ્બવત્થું. પુઞ્ઞન્તિ તથાપવત્તં પુઞ્ઞકમ્મં.

૮૦૪. ઇદાનિ યત્થ અપ્પકમ્પિ કતં પુઞ્ઞં મહપ્ફલં હોતિ, તં પાકટં કત્વા દસ્સેન્તો ‘‘નત્થિ ચિત્તે પસન્નમ્હી’’તિ ગાથમાહ. તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

૮૦૫-૬. અમ્હેપીતિ મયમ્પિ. મહેમસેતિ મહામસે પૂજામસે. ચેતોપણિધિહેતુ હીતિ અત્તનો ચિત્તસ્સ સમ્મદેવ ઠપનનિમિત્તં, અત્તસમ્માપણિધાનેનાતિ અત્થો. તેનાહ ભગવા –

‘‘ન તં માતાપિતા કયિરા, અઞ્ઞે વાપિ ચ ઞાતકા;

સમ્મા પણિહિતં ચિત્તં, સેય્યસો નં તતો કરે’’તિ. (ધ. પ. ૪૩);

એવઞ્ચ પન વત્વા સક્કો દેવાનમિન્દો ઉય્યાનકીળાય ઉસ્સાહં પટિપ્પસ્સમ્ભેત્વા તતોવ પટિનિવત્તિત્વા અત્તના અભિણ્હં પૂજનેય્યટ્ઠાનભૂતે ચૂળામણિચેતિયે સત્તાહં પૂજં અકાસિ. અથ અપરેન સમયેન દેવચારિકં ગતસ્સ આયસ્મતો નારદત્થેરસ્સ તં પવત્તિં ગાથાહેવ કથેસિ, થેરો ધમ્મસઙ્ગાહકાનં આરોચેસિ, તે તથા નં સઙ્ગહં આરોપેસુન્તિ.

પીતવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.