૧. ઉળારવિમાનવણ્ણના

પારિચ્છત્તકવગ્ગે ઉળારો તે યસો વણ્ણોતિ ઉળારવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન સમયેન રાજગહે આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ ઉપટ્ઠાકકુલે એકા દારિકા દાનજ્ઝાસયા દાનસંવિભાગરતા અહોસિ. સા યં તસ્મિં ગેહે પુરેભત્તં ખાદનીયભોજનીયં ઉપ્પજ્જતિ, તત્થ અત્તના લદ્ધપટિવીસતો ઉપડ્ઢં દેતિ, ઉપડ્ઢં અત્તના પરિભુઞ્જતિ, અદત્વા પન ન ભુઞ્જતિ, દક્ખિણેય્યે અપસ્સન્તીપિ ઠપેત્વા દિટ્ઠકાલે દેતિ, યાચકાનમ્પિ દેતિયેવ. અથસ્સા માતા ‘‘મમ ધીતા દાનજ્ઝાસયા દાનસંવિભાગરતા’’તિ હટ્ઠતુટ્ઠા તસ્સા દિગુણં ભાગં દેતિ. દેન્તી ચ એકસ્મિં ભાગે તાય સંવિભાગે કતે પુન અપરં દેતિ, સા તતોપિ સંવિભાગં કરોતિયેવ.

એવં ગચ્છન્તે કાલે તં વયપ્પત્તં માતાપિતરો તસ્મિંયેવ નગરે અઞ્ઞતરસ્મિં કુલે કુમારસ્સ અદંસુ. તં પન કુલં મિચ્છાદિટ્ઠિકં હોતિ અસ્સદ્ધં અપ્પસન્નં. અથાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો રાજગહે સપદાનં પિણ્ડાય ચરમાનો તસ્સા દારિકાય સસુરસ્સ ગેહદ્વારે અટ્ઠાસિ. તં દિસ્વા સા દારિકા પસન્નચિત્તા ‘‘પવિસથ ભન્તે’’તિ પવેસેત્વા વન્દિત્વા સસ્સુયા ઠપિતં પૂવં તં અપસ્સન્તી ‘‘તસ્સા કથેત્વા અનુમોદાપેસ્સામી’’તિ વિસ્સાસેન ગહેત્વા થેરસ્સ અદાસિ, થેરો અનુમોદનં કત્વા પક્કામિ. દારિકા ‘‘તુમ્હેહિ ઠપિતં પૂવં મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સ અદાસિ’’ન્તિ સસ્સુયા કથેસિ. સા તં સુત્વા ‘‘કિન્નામિદં પાગબ્ભિયં, અયં મમ સન્તકં અનાપુચ્છિત્વાવ સમણસ્સ અદાસી’’તિ તં કટતટાયમાના કોધાભિભૂતા યુત્તાયુત્તં અચિન્તેન્તી પુરતો ઠિતં મુસલખણ્ડં ગહેત્વા અંસકૂટે પહરિ. સા સુખુમાલતાય પરિક્ખીણાયુકતાય ચ તેનેવ પહારેન બલવદુક્ખાભિભૂતા હુત્વા કતિપાહેનેવ કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તિ. તસ્સા સતિપિ અઞ્ઞસ્મિં સુચરિતકમ્મે થેરસ્સ કતદાનમેવ સાતિસયં હુત્વા ઉપટ્ઠાસિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ ગન્ત્વા –

૨૮૬. ‘‘ઉળારો તે યસો વણ્ણો, સબ્બા ઓભાસતે દિસા;

નારિયો નચ્ચન્તિ ગાયન્તિ, દેવપુત્તા અલઙ્કતા.

૨૮૭. ‘‘મોદેન્તિ પરિવારેન્તિ, તવ પૂજાય દેવતે;

સોવણ્ણાનિ વિમાનાનિ, તવિમાનિ સુદસ્સને.

૨૮૮. ‘‘તુવંસિ ઇસ્સરા તેસં, સબ્બકામસમિદ્ધિની;

અભિજાતા મહન્તાસિ, દેવકાયે પમોદસિ;

દેવતે પુચ્છિતાચિક્ખ, કિસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલ’’ન્તિ. –

તીહિ ગાથાહિ પુચ્છિ.

૨૮૬. તત્થ યસોતિ પરિવારો. વણ્ણોતિ વણ્ણનિભા સરીરોભાસો. ‘‘ઉળારો’’તિ પન વિસેસેત્વા વુત્તત્તા તસ્સા દેવતાય પરિવારસમ્પત્તિ ચ વણ્ણસમ્પત્તિ ચ વુત્તા હોતિ. તાસુ ‘‘ઉળારો તે વણ્ણો’’તિ સઙ્ખેપતો વુત્તં વણ્ણસમ્પત્તિં વિસયવસેન વિત્થારતો દસ્સેતું ‘‘સબ્બા ઓભાસતે દિસા’’તિ વત્વા ‘‘ઉળારો તે યસો’’તિ વુત્તં પરિવારસમ્પત્તિં વત્થુવસેન વિત્થારતો દસ્સેતું ‘‘નારિયો નચ્ચન્તી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ સબ્બા ઓભાસતે દિસાતિ સબ્બાસુ દિસાસુ વિજ્જોતતે, સબ્બા વા દિસા ઓભાસયતે, વિજ્જોતયતીતિ અત્થો. ‘‘ઓભાસતે’’તિ પદસ્સ ‘‘ઓભાસન્તે’’તિ કેચિ વચનવિપલ્લાસેન અત્થં વદન્તિ, તેહિ ‘‘વણ્ણેના’’તિ વિભત્તિ વિપરિણામેતબ્બા. વણ્ણેનાતિ ચ હેતુમ્હિ કરણવચનં, વણ્ણેન હેતુભૂતેનાતિ અત્થો. ‘‘સબ્બા દિસા’’તિ ચ જાતિવસેન દિસાસામઞ્ઞે અપેક્ખિતે વચનવિપલ્લાસેનપિ પયોજનં નત્થિ. નારિયોતિ એત્થાપિ ‘‘અલઙ્કતા’’તિ પદં આનેત્વા સમ્બન્ધિતબ્બં. દેવપુત્તાતિ એત્થ ચ-સદ્દો લુત્તનિદ્દિટ્ઠો. તેન નારિયો દેવપુત્તા ચાતિ સમુચ્ચયો વેદિતબ્બો.

૨૮૭. મોદેન્તીતિ પમોદયન્તિ. પૂજાયાતિ પૂજનત્થં પૂજાનિમિત્તં વા, નચ્ચન્તિ ગાયન્તીતિ યોજના. તવિમાનીતિ તવ ઇમાનિ.

૨૮૮. સબ્બકામસમિદ્ધિનીતિ સબ્બેહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ, સબ્બેહિ વા તયા કામિતેહિ ઇચ્છિતેહિ વત્થૂહિ સમિદ્ધા. અભિજાતાતિ સુજાતા. મહન્તાસીતિ મહતી મહાનુભાવા અસિ. દેવકાયે પમોદસીતિ ઇમસ્મિં દેવનિકાયે દિબ્બસમ્પત્તિહેતુકેન પરમેન પમોદનેન પમોદસિ.

એવં થેરેન પુચ્છિતા સા દેવતા તમત્થં વિસ્સજ્જેસિ –

૨૮૯. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતા, પુરિમાય જાતિયા મનુસ્સલોકે;

દુસ્સીલકુલે સુણિસા અહોસિં, અસ્સદ્ધેસુ કદરિયેસુ અહં.

૨૯૦. ‘‘સદ્ધા સીલેન સમ્પન્ના, સંવિભાગરતા સદા;

પિણ્ડાય ચરમાનસ્સ, અપૂવં તે અદાસહં.

૨૯૧. ‘‘તદાહં સસ્સુયાચિક્ખિં, ‘સમણો આગતો ઇધ;

તસ્સ અદાસહં પૂવં, પસન્ના સેહિ પાણિભિ’.

૨૯૨. ‘‘ઇતિસ્સા સસ્સુ પરિભાસિ, અવિનીતાસિ ત્વં વધુ;

ન મં સમ્પુચ્છિતું ઇચ્છિ, ‘સમણસ્સ દદામહં’.

૨૯૩. ‘‘તતો મે સસ્સુ કુપિતા, પહાસિ મુસલેન મં;

કૂટઙ્ગચ્છિ અવધિ મં, નાસક્ખિં જીવિતું ચિરં.

૨૯૪. ‘‘અહં કાયસ્સ ભેદા, વિપ્પમુત્તા તતો ચુતા;

દેવાનં તાવતિંસાનં, ઉપપન્ના સહબ્યતં.

૨૯૫. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો…પે…

વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૨૮૯. તત્થ અસ્સદ્ધેસૂતિ રતનત્તયસદ્ધાય કમ્મફલસદ્ધાય ચ અભાવેન અસ્સદ્ધેસુ, થદ્ધમચ્છરિયતાય કદરિયેસુ સસ્સુઆદીસુ અહં સદ્ધા સીલેન સમ્પન્ના અહોસિન્તિ યોજના.

૨૯૦-૧. અપૂવન્તિ કપલ્લપૂવં. તેતિ નિપાતમત્તં. સસ્સુયા આચિક્ખિં ગહિતભાવઞાપનત્થઞ્ચ અનુમોદનત્થઞ્ચાતિ અધિપ્પાયો.

૨૯૨. ઇતિસ્સાતિ એત્થ અસ્સાતિ નિપાતમત્તં. સમણસ્સ દદામહન્તિ અહં સમણસ્સ અપૂવં દદામીતિ. યસ્મા ન મં સમ્પુચ્છિતું ઇચ્છિ, તસ્મા ત્વં વધુ અવિનીતાસીતિ સસ્સુ પરિભાસીતિ યોજના.

૨૯૩. પહાસીતિ પહરિ. કૂટઙ્ગચ્છિ અવધિ મન્તિ એત્થ કૂટન્તિ અંસકૂટં વુત્તં પુરિમપદલોપેન, કૂટમેવ અઙ્ગન્તિ કૂટઙ્ગં, તં છિન્દતીતિ કૂટઙ્ગચ્છિ. એવં કોધાભિભૂતા હુત્વા મં અવધિ, મમ અંસકૂટં છિન્દિ, તેનેવ ઉપક્કમેન મતત્તા મં મારેસીતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘નાસક્ખિં જીવિતું ચિર’’ન્તિ.

૨૯૪. વિપ્પમુત્તાતિ તતો દુક્ખતો સુટ્ઠુ મુત્તા. સેસં વુત્તનયમેવ.

ઉળારવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.