૩. પારિચ્છત્તકવગ્ગો

૧. ઉળારવિમાનવણ્ણના

પારિચ્છત્તકવગ્ગે ઉળારો તે યસો વણ્ણોતિ ઉળારવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન સમયેન રાજગહે આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ ઉપટ્ઠાકકુલે એકા દારિકા દાનજ્ઝાસયા દાનસંવિભાગરતા અહોસિ. સા યં તસ્મિં ગેહે પુરેભત્તં ખાદનીયભોજનીયં ઉપ્પજ્જતિ, તત્થ અત્તના લદ્ધપટિવીસતો ઉપડ્ઢં દેતિ, ઉપડ્ઢં અત્તના પરિભુઞ્જતિ, અદત્વા પન ન ભુઞ્જતિ, દક્ખિણેય્યે અપસ્સન્તીપિ ઠપેત્વા દિટ્ઠકાલે દેતિ, યાચકાનમ્પિ દેતિયેવ. અથસ્સા માતા ‘‘મમ ધીતા દાનજ્ઝાસયા દાનસંવિભાગરતા’’તિ હટ્ઠતુટ્ઠા તસ્સા દિગુણં ભાગં દેતિ. દેન્તી ચ એકસ્મિં ભાગે તાય સંવિભાગે કતે પુન અપરં દેતિ, સા તતોપિ સંવિભાગં કરોતિયેવ.

એવં ગચ્છન્તે કાલે તં વયપ્પત્તં માતાપિતરો તસ્મિંયેવ નગરે અઞ્ઞતરસ્મિં કુલે કુમારસ્સ અદંસુ. તં પન કુલં મિચ્છાદિટ્ઠિકં હોતિ અસ્સદ્ધં અપ્પસન્નં. અથાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો રાજગહે સપદાનં પિણ્ડાય ચરમાનો તસ્સા દારિકાય સસુરસ્સ ગેહદ્વારે અટ્ઠાસિ. તં દિસ્વા સા દારિકા પસન્નચિત્તા ‘‘પવિસથ ભન્તે’’તિ પવેસેત્વા વન્દિત્વા સસ્સુયા ઠપિતં પૂવં તં અપસ્સન્તી ‘‘તસ્સા કથેત્વા અનુમોદાપેસ્સામી’’તિ વિસ્સાસેન ગહેત્વા થેરસ્સ અદાસિ, થેરો અનુમોદનં કત્વા પક્કામિ. દારિકા ‘‘તુમ્હેહિ ઠપિતં પૂવં મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સ અદાસિ’’ન્તિ સસ્સુયા કથેસિ. સા તં સુત્વા ‘‘કિન્નામિદં પાગબ્ભિયં, અયં મમ સન્તકં અનાપુચ્છિત્વાવ સમણસ્સ અદાસી’’તિ તં કટતટાયમાના કોધાભિભૂતા યુત્તાયુત્તં અચિન્તેન્તી પુરતો ઠિતં મુસલખણ્ડં ગહેત્વા અંસકૂટે પહરિ. સા સુખુમાલતાય પરિક્ખીણાયુકતાય ચ તેનેવ પહારેન બલવદુક્ખાભિભૂતા હુત્વા કતિપાહેનેવ કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તિ. તસ્સા સતિપિ અઞ્ઞસ્મિં સુચરિતકમ્મે થેરસ્સ કતદાનમેવ સાતિસયં હુત્વા ઉપટ્ઠાસિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ ગન્ત્વા –

૨૮૬. ‘‘ઉળારો તે યસો વણ્ણો, સબ્બા ઓભાસતે દિસા;

નારિયો નચ્ચન્તિ ગાયન્તિ, દેવપુત્તા અલઙ્કતા.

૨૮૭. ‘‘મોદેન્તિ પરિવારેન્તિ, તવ પૂજાય દેવતે;

સોવણ્ણાનિ વિમાનાનિ, તવિમાનિ સુદસ્સને.

૨૮૮. ‘‘તુવંસિ ઇસ્સરા તેસં, સબ્બકામસમિદ્ધિની;

અભિજાતા મહન્તાસિ, દેવકાયે પમોદસિ;

દેવતે પુચ્છિતાચિક્ખ, કિસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલ’’ન્તિ. –

તીહિ ગાથાહિ પુચ્છિ.

૨૮૬. તત્થ યસોતિ પરિવારો. વણ્ણોતિ વણ્ણનિભા સરીરોભાસો. ‘‘ઉળારો’’તિ પન વિસેસેત્વા વુત્તત્તા તસ્સા દેવતાય પરિવારસમ્પત્તિ ચ વણ્ણસમ્પત્તિ ચ વુત્તા હોતિ. તાસુ ‘‘ઉળારો તે વણ્ણો’’તિ સઙ્ખેપતો વુત્તં વણ્ણસમ્પત્તિં વિસયવસેન વિત્થારતો દસ્સેતું ‘‘સબ્બા ઓભાસતે દિસા’’તિ વત્વા ‘‘ઉળારો તે યસો’’તિ વુત્તં પરિવારસમ્પત્તિં વત્થુવસેન વિત્થારતો દસ્સેતું ‘‘નારિયો નચ્ચન્તી’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ સબ્બા ઓભાસતે દિસાતિ સબ્બાસુ દિસાસુ વિજ્જોતતે, સબ્બા વા દિસા ઓભાસયતે, વિજ્જોતયતીતિ અત્થો. ‘‘ઓભાસતે’’તિ પદસ્સ ‘‘ઓભાસન્તે’’તિ કેચિ વચનવિપલ્લાસેન અત્થં વદન્તિ, તેહિ ‘‘વણ્ણેના’’તિ વિભત્તિ વિપરિણામેતબ્બા. વણ્ણેનાતિ ચ હેતુમ્હિ કરણવચનં, વણ્ણેન હેતુભૂતેનાતિ અત્થો. ‘‘સબ્બા દિસા’’તિ ચ જાતિવસેન દિસાસામઞ્ઞે અપેક્ખિતે વચનવિપલ્લાસેનપિ પયોજનં નત્થિ. નારિયોતિ એત્થાપિ ‘‘અલઙ્કતા’’તિ પદં આનેત્વા સમ્બન્ધિતબ્બં. દેવપુત્તાતિ એત્થ ચ-સદ્દો લુત્તનિદ્દિટ્ઠો. તેન નારિયો દેવપુત્તા ચાતિ સમુચ્ચયો વેદિતબ્બો.

૨૮૭. મોદેન્તીતિ પમોદયન્તિ. પૂજાયાતિ પૂજનત્થં પૂજાનિમિત્તં વા, નચ્ચન્તિ ગાયન્તીતિ યોજના. તવિમાનીતિ તવ ઇમાનિ.

૨૮૮. સબ્બકામસમિદ્ધિનીતિ સબ્બેહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ, સબ્બેહિ વા તયા કામિતેહિ ઇચ્છિતેહિ વત્થૂહિ સમિદ્ધા. અભિજાતાતિ સુજાતા. મહન્તાસીતિ મહતી મહાનુભાવા અસિ. દેવકાયે પમોદસીતિ ઇમસ્મિં દેવનિકાયે દિબ્બસમ્પત્તિહેતુકેન પરમેન પમોદનેન પમોદસિ.

એવં થેરેન પુચ્છિતા સા દેવતા તમત્થં વિસ્સજ્જેસિ –

૨૮૯. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતા, પુરિમાય જાતિયા મનુસ્સલોકે;

દુસ્સીલકુલે સુણિસા અહોસિં, અસ્સદ્ધેસુ કદરિયેસુ અહં.

૨૯૦. ‘‘સદ્ધા સીલેન સમ્પન્ના, સંવિભાગરતા સદા;

પિણ્ડાય ચરમાનસ્સ, અપૂવં તે અદાસહં.

૨૯૧. ‘‘તદાહં સસ્સુયાચિક્ખિં, ‘સમણો આગતો ઇધ;

તસ્સ અદાસહં પૂવં, પસન્ના સેહિ પાણિભિ’.

૨૯૨. ‘‘ઇતિસ્સા સસ્સુ પરિભાસિ, અવિનીતાસિ ત્વં વધુ;

ન મં સમ્પુચ્છિતું ઇચ્છિ, ‘સમણસ્સ દદામહં’.

૨૯૩. ‘‘તતો મે સસ્સુ કુપિતા, પહાસિ મુસલેન મં;

કૂટઙ્ગચ્છિ અવધિ મં, નાસક્ખિં જીવિતું ચિરં.

૨૯૪. ‘‘અહં કાયસ્સ ભેદા, વિપ્પમુત્તા તતો ચુતા;

દેવાનં તાવતિંસાનં, ઉપપન્ના સહબ્યતં.

૨૯૫. ‘‘તેન મેતાદિસો વણ્ણો…પે…

વણ્ણો ચ મે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ.

૨૮૯. તત્થ અસ્સદ્ધેસૂતિ રતનત્તયસદ્ધાય કમ્મફલસદ્ધાય ચ અભાવેન અસ્સદ્ધેસુ, થદ્ધમચ્છરિયતાય કદરિયેસુ સસ્સુઆદીસુ અહં સદ્ધા સીલેન સમ્પન્ના અહોસિન્તિ યોજના.

૨૯૦-૧. અપૂવન્તિ કપલ્લપૂવં. તેતિ નિપાતમત્તં. સસ્સુયા આચિક્ખિં ગહિતભાવઞાપનત્થઞ્ચ અનુમોદનત્થઞ્ચાતિ અધિપ્પાયો.

૨૯૨. ઇતિસ્સાતિ એત્થ અસ્સાતિ નિપાતમત્તં. સમણસ્સ દદામહન્તિ અહં સમણસ્સ અપૂવં દદામીતિ. યસ્મા ન મં સમ્પુચ્છિતું ઇચ્છિ, તસ્મા ત્વં વધુ અવિનીતાસીતિ સસ્સુ પરિભાસીતિ યોજના.

૨૯૩. પહાસીતિ પહરિ. કૂટઙ્ગચ્છિ અવધિ મન્તિ એત્થ કૂટન્તિ અંસકૂટં વુત્તં પુરિમપદલોપેન, કૂટમેવ અઙ્ગન્તિ કૂટઙ્ગં, તં છિન્દતીતિ કૂટઙ્ગચ્છિ. એવં કોધાભિભૂતા હુત્વા મં અવધિ, મમ અંસકૂટં છિન્દિ, તેનેવ ઉપક્કમેન મતત્તા મં મારેસીતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘નાસક્ખિં જીવિતું ચિર’’ન્તિ.

૨૯૪. વિપ્પમુત્તાતિ તતો દુક્ખતો સુટ્ઠુ મુત્તા. સેસં વુત્તનયમેવ.

ઉળારવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. ઉચ્છુદાયિકાવિમાનવણ્ણના

ઓભાસયિત્વા પથવિં સદેવકન્તિ ઉચ્છુદાયિકાવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા રાજગહે વિહરતીતિઆદિ સબ્બં અનન્તરવિમાને વુત્તસદિસં. અયં પન વિસેસો – ઇધ ઉચ્છુ દિન્ના, સસ્સુયા ચ પીઠકેન પહટા, તઙ્ખણઞ્ઞેવ મતા તાવતિંસેસુ ઉપ્પન્ના, તસ્સંયેવ રત્તિયં થેરસ્સ ઉપટ્ઠાનં આગતા, કેવલકપ્પં ગિજ્ઝકૂટં ચન્દો વિય સૂરિયો વિય ચ ઓભાસેન્તી થેરં વન્દિત્વા પઞ્જલિકા નમસ્સમાના એકમન્તં અટ્ઠાસિ. અથ નં થેરો –

૨૯૬. ‘‘ઓભાસયિત્વા પથવિં સદેવકં, અતિરોચસિ ચન્દિમસૂરિયા વિય;

સિરિયા ચ વણ્ણેન યસેન તેજસા, બ્રહ્માવ દેવે તિદસે સહિન્દકે.

૨૯૭. ‘‘પુચ્છામિ તં ઉપ્પલમાલધારિની, આવેળિની કઞ્ચનસન્નિભત્તચે;

અલઙ્કતે ઉત્તમવત્થધારિની, કા ત્વં સુભે દેવતે વન્દસે મમં.

૨૯૮. ‘‘કિં ત્વં પુરે કમ્મમકાસિ અત્તના, મનુસ્સભૂતા પુરિમાય જાતિયા;

દાનં સુચિણ્ણં અથ સીલસંયમં, કેનૂપપન્ના સુગતિં યસસ્સિની;

દેવતે પુચ્છિતાચિક્ખ, કિસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલ’’ન્તિ. –

ઇમાહિ ગાથાહિ પુચ્છિ.

૨૯૬-૭. તત્થ ઓભાસયિત્વા પથવિં સદેવકન્તિ ચન્દિમસૂરિયરસ્મિસમ્મિસ્સેહિ સિનેરુપસ્સવિનિગ્ગતેહિ પભાવિસરેહિ વિજ્જોતયમાનતાય દેવેન આકાસેન સહાતિ સદેવકં ઉપગતભૂમિભાગભૂતં ઇમં પથવિં વિજ્જોતેત્વા, એકોભાસં એકપજ્જોતં કત્વાતિ અત્થો. ઓભાસયિત્વા પથવિં ચન્દિમસૂરિયા વિયાતિ યોજના. અતિરોચસીતિ અતિક્કમિત્વા રોચસિ. તં પન અતિરોચનં કેન કિં વિય કેન વાતિ આહ ‘‘સિરિયા’’તિઆદિ. તત્થ સિરિયાતિ સોભગ્ગાદિસોભાવિસેસેન. તેજસાતિ અત્તનો આનુભાવેન. આવેળિનીતિ રતનમયપુપ્ફાવેળવતી.

એવં થેરેન પુચ્છિતા દેવતા ઇમાહિ ગાથાહિ વિસ્સજ્જેસિ –

૨૯૯. ‘‘ઇદાનિ ભન્તે ઇમમેવ ગામં, પિણ્ડાય અમ્હાકં ઘરં ઉપાગમિ;

તતો તે ઉચ્છુસ્સ અદાસિ ખણ્ડિકં, પસન્નચિત્તા અતુલાય પીતિયા.

૩૦૦. ‘‘સસ્સુ ચ પચ્છા અનુયુઞ્જતે મમં, કહં નુ ઉચ્છું વધુકે અવાકિરિ;

ન છડ્ડિતં નો પન ખાદિતં મયા, સન્તસ્સ ભિક્ખુસ્સ સયં અદાસહં.

૩૦૧. ‘‘તુય્હં ન્વિદં ઇસ્સરિયં અથો મમ, ઇતિસ્સા સસ્સુ પરિભાસતે મમં;

પીઠં ગહેત્વા પહારં અદાસિ મે, તતો ચુતા કાલકતામ્હિ દેવતા.

૩૦૨. ‘‘તદેવ કમ્મં કુસલં કતં મયા, સુખઞ્ચ કમ્મં અનુભોમિ અત્તના;

દેવેહિ સદ્ધિં પરિચારયામહં, મોદામહં કામગુણેહિ પઞ્ચહિ.

૩૦૩. ‘‘તદેવ કમ્મં કુસલં કતં મયા, સુખઞ્ચ કમ્મં અનુભોમિ અત્તના;

દેવિન્દગુત્તા તિદસેહિ રક્ખિતા, સમપ્પિતા કામગુણેહિ પઞ્ચહિ.

૩૦૪. ‘‘એતાદિસં પુઞ્ઞફલં અનપ્પકં, મહાવિપાકા મમ ઉચ્છુદક્ખિણા;

દેવેહિ સદ્ધિં પરિચારયામહં, મોદામહં કામગુણેહિ પઞ્ચહિ.

૩૦૫. ‘‘એતાદિસં પુઞ્ઞફલં અનપ્પકં, મહાજુતિકા મમ ઉચ્છુદક્ખિણા;

દેવિન્દગુત્તા તિદસેહિ રક્ખિતા, સહસ્સનેત્તોરિવ નન્દને વને.

૩૦૬. ‘‘તુવઞ્ચ ભન્તે અનુકમ્પકં વિદું, ઉપેચ્ચ વન્દિં કુસલઞ્ચ પુચ્છિસં;

તતો તે ઉચ્છુસ્સ અદાસિ ખણ્ડિકં, પસન્નચિત્તા અતુલાય પીતિયા’’તિ.

૨૯૯. તત્થ ઇદાનીતિ અનન્તરાતીતદિવસત્તા આહ, અધુનાતિ અત્થો. ઇમમેવ ગામન્તિ ઇમસ્મિંયેવ ગામે, રાજગહં સન્ધાય વદતિ. વુત્તઞ્હિ ‘‘ગામોપિ નિગમોપિ નગરમ્પિ ‘ગામો’ ઇચ્ચેવ વુચ્ચતી’’તિ. ભુમ્મત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં. ઉપાગમીતિ ઉપગતો અહોસિ. અતુલાયાતિ અનુપમાય, અપ્પમાણાય વા.

૩૦૦. અવાકિરીતિ અપનેસિ છડ્ડેસિ, વિનાસેસિ વા. સન્તસ્સાતિ સાધુરૂપસ્સ સન્તકિલેસસ્સ પરિસ્સમમપ્પત્તસ્સ વા.

૩૦૧. તુય્હં નૂતિ નુ-સદ્દો અનત્તમનતાસૂચને નિપાતો, સો ‘‘મમા’’તિ એત્થાપિ આનેત્વા યોજેતબ્બો ‘‘મમ નૂ’’તિ. ઇદં ઇસ્સરિયન્તિ ગેહે આધિપચ્ચં સન્ધાયાહ. તતો ચુતાતિ તતો મનુસ્સલોકતો ચુતા. યસ્મા ઠિતટ્ઠાનતો અપગતાપિ ‘‘ચુતા’’તિ વુચ્ચતિ, તસ્મા ચુતિં વિસેસેતું ‘‘કાલકતા’’તિ વુત્તં. કાલકતાપિ ચ ન યત્થ કત્થચિ નિબ્બત્તા, અપિચ ખો દેવત્તં ઉપગતાતિ દસ્સેન્તી આહ ‘‘અમ્હિ દેવતા’’તિ.

૩૦૨. તદેવ કમ્મં કુસલં કતં મયાતિ તદેવ ઉચ્છુખણ્ડદાનમત્તં કુસલં કમ્મં કતં મયા, અઞ્ઞં ન જાનામીતિ અત્થો. સુખઞ્ચ કમ્મન્તિ સુખઞ્ચ કમ્મફલં. કમ્મફલઞ્હિ ઇધ ‘‘કમ્મ’’ન્તિ વુત્તં ઉત્તરપદલોપેન, કારણોપચારેન વા ‘‘કુસલાનં, ભિક્ખવે, ધમ્માનં સમાદાનહેતુ એવમિદં પુઞ્ઞં પવડ્ઢતિ (દી. નિ. ૩.૮૦). અનુભોમિ સકં પુઞ્ઞ’’ન્તિ (વિ. વ. ૧૩૩) ચ આદીસુ વિય. કમ્મન્તિ વા કરણત્થે ઉપયોગવચનં, કમ્મેનાતિ અત્થો. કમ્મે વા ભવં કમ્મં યથા કમ્મન્તિ. અથ વા કામેતબ્બતાય કમ્મં. તઞ્હિ સુખરજનીયભાવતો કામૂપસંહિતં કામેતબ્બન્તિ કમનીયં. અત્તનાતિ અત્તના એવ, સયંવસિતાય સેરિભાવેન સયમેવાતિ અત્થો. પરિચારયામહં અત્તાનન્તિ પુરિમગાથાય ‘‘અત્તના’’તિ વુત્તં પદં વિભત્તિવિપરિણામેન ‘‘અત્તાન’’ન્તિ યોજેતબ્બં.

૩૦૩-૫. દેવિન્દગુત્તાતિ દેવિન્દેન સક્કેન ગુત્તા, દેવિન્દો વિય વા ગુત્તા મહાપરિવારતાય. સમપ્પિતાતિ સુટ્ઠુ અપ્પિતા સમન્નાગતા. મહાવિપાકાતિ વિપુલફલા. મહાજુતિકાતિ મહાતેજા, મહાનુભાવાતિ અત્થો.

૩૦૬. તુવન્તિ તં. અનુકમ્પકન્તિ કારુણિકં. વિદુન્તિ સપ્પઞ્ઞં, સાવકપારમિયા મત્થકં પત્તન્તિ અત્થો. ઉપેચ્ચાતિ ઉપગન્ત્વા. વન્દિન્તિ પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન અભિવાદયિં. કુસલઞ્ચ આરોગ્ય પુચ્છિસં અપુચ્છિં, અતુલાય પીતિયા ઇદઞ્ચ કુસલં અનુસ્સરામીતિ અધિપ્પાયો. સેસં હેટ્ઠા વુત્તનયમેવ.

ઉચ્છુદાયિકાવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. પલ્લઙ્કવિમાનવણ્ણના

પલ્લઙ્કસેટ્ઠે મણિસોણ્ણચિત્તેતિ પલ્લઙ્કવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને. તેન ચ સમયેન સાવત્થિયં અઞ્ઞતરસ્સ ઉપાસકસ્સ ધીતા કુલપદેસાદિના સદિસસ્સ તત્થેવ અઞ્ઞતરસ્સ કુલપુત્તસ્સ દિન્ના, સા ચ હોતિ અક્કોધના સીલાચારસમ્પન્ના પતિદેવતા સમાદિન્નપઞ્ચસીલા, ઉપોસથે સક્કચ્ચં ઉપોસથસીલાનિ ચ રક્ખતિ. સા અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ ઉપ્પજ્જિ. તં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ ગન્ત્વા –

૩૦૭. ‘‘પલ્લઙ્કસેટ્ઠે મણિસોણ્ણચિત્તે, પુપ્ફાભિકિણ્ણે સયને ઉળારે;

તત્થચ્છસિ દેવિ મહાનુભાવે, ઉચ્ચાવચા ઇદ્ધિ વિકુબ્બમાના.

૩૦૮. ‘‘ઇમા ચ તે અચ્છરાયો સમન્તતો, નચ્ચન્તિ ગાયન્તિ પમોદયન્તિ;

દેવિદ્ધિપત્તાસિ મહાનુભાવે, મનુસ્સભૂતા કિમકાસિ પુઞ્ઞં;

કેનાસિ એવં જલિતાનુભાવા, વણ્ણો ચ તે સબ્બદિસા પભાસતી’’તિ. –

ગાથાહિ પુચ્છિ.

સાપિસ્સ ઇમાહિ ગાથાહિ બ્યાકાસિ –

૩૦૯. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતા, અડ્ઢે કુલે સુણિસા અહોસિં;

અક્કોધના ભત્તુ વસાનુવત્તિની, ઉપોસથે અપ્પમત્તા અહોસિં.

૩૧૦. ‘‘મનુસ્સભૂતા દહરા અપાપિકા, પસન્નચિત્તા પતિમાભિરાધયિં;

દિવા ચ રત્તો ચ મનાપચારિની, અહં પુરે સીલવતી અહોસિં.

૩૧૧. ‘‘પાણાતિપાતા વિરતા અચોરિકા, સંસુદ્ધકાયા સુચિબ્રહ્મચારિની;

અમજ્જપા નો ચ મુસા અભાણિં, સિક્ખાપદેસુ પરિપૂરકારિની.

૩૧૨. ‘‘ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં, યા ચ પક્ખસ્સ અટ્ઠમી;

પાટિહારિયપક્ખઞ્ચ, પસન્નમાનસા અહં.

૩૧૩. ‘‘અટ્ઠઙ્ગુપેતં અનુધમ્મચારિની, ઉપોસથં પીતિમના ઉપાવસિં;

ઇમઞ્ચ અરિયં અટ્ઠઙ્ગવરેહુપેતં, સમાદિયિત્વા કુસલં સુખુદ્રયં;

પતિમ્હિ કલ્યાણી વસાનુવત્તિની, અહોસિં પુબ્બે સુગતસ્સ સાવિકા.

૩૧૪. ‘‘એતાદિસં કુસલં જીવલોકે, કમ્મં કરિત્વાન વિસેસભાગિની;

કાયસ્સ ભેદા અભિસમ્પરાયં, દેવિદ્ધિપત્તા સુગતિમ્હિ આગતા.

૩૧૫. ‘‘વિમાનપાસાદવરે મનોરમે, પરિવારિતા અચ્છરાસઙ્ગણેન;

સયંપભા દેવગણા રમેન્તિ મં, દીઘાયુકિં દેવવિમાનમાગત’’ન્તિ.

૩૦૭. તત્થ પલ્લઙ્કસેટ્ઠેતિ પલ્લઙ્કવરે ઉત્તમપલ્લઙ્કે. તંયેવસ્સ સેટ્ઠતં દસ્સેતું ‘‘મણિસોણ્ણચિત્તે’’તિ વુત્તં, વિવિધરતનરંસિજાલસમુજ્જલેહિ મણીહિ ચેવ સુવણ્ણેન ચ વિચિત્તે ‘‘તત્થા’’તિ ‘‘સયને’’તિ ચ વુત્તે સયિતબ્બટ્ઠાનભૂતે પલ્લઙ્કસેટ્ઠે.

૩૦૮. તેતિ તુય્હં સમન્તતો. ‘‘પમોદયન્તી’’તિ પદં પન અપેક્ખિત્વા ‘‘ત’’ન્તિ વિભત્તિ વિપરિણામેતબ્બા. પમોદયન્તીતિ વા પમોદનં કરોન્તિ, પમોદનં તુય્હં ઉપ્પાદેન્તીતિ અત્થો.

૩૧૦. દહરા અપાપિકાતિ દહરાપિ અપાપિકા. ‘‘દહરાસુ પાપિકા’’તિ વા પાઠો, સોયેવત્થો. ‘‘દહરસ્સાપાપિકા’’તિપિ પઠન્તિ, દહરસ્સ સામિકસ્સ અપાપિકા, સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠાનેન અનતિચરિયાય ચ ભદ્દિકાતિ અત્થો. તેન વુત્તં ‘‘પસન્નચિત્તા’’તિઆદિ. અભિરાધયિન્તિ આરાધેસિં. રત્તોતિ રત્તિયં.

૩૧૧. અચોરિકાતિ ચોરિયરહિતા, અદિન્નાદાના પટિવિરતાતિ અત્થો. ‘‘વિરતા ચ ચોરિયા’’તિપિ પાઠો, થેય્યતો ચ વિરતાતિ અત્થો. સંસુદ્ધકાયાતિ પરિસુદ્ધકાયકમ્મન્તતાય સમ્મદેવ સુદ્ધકાયા, તતો એવ સુચિબ્રહ્મચારિની સામિકતો અઞ્ઞત્થ અબ્રહ્મચરિયાસમ્ભવતો. તથા હિ વુત્તં –

‘‘મયઞ્ચ ભરિયા નાતિક્કમામ,

અમ્હેપિ ભરિયા નાતિક્કમન્તિ;

અઞ્ઞત્ર તાહિ બ્રહ્મચરિયં ચરામ,

તસ્મા હિ અમ્હં દહરા નિ મિય્યરે’’તિ. (જા. ૧.૧૦.૯૭);

અથ વા સુચિબ્રહ્મચારિનીતિ સુચિનો સુદ્ધસ્સ બ્રહ્મસ્સ સેટ્ઠસ્સ ઉપોસથસીલસ્સ, મગ્ગબ્રહ્મચરિયસ્સ વા અનુરૂપસ્સ પુબ્બભાગબ્રહ્મચરિયસ્સ વસેન સુચિબ્રહ્મચારિની.

૩૧૩. અનુધમ્મચારિનીતિ અરિયાનં ધમ્મસ્સ અનુધમ્મં ચરણસીલા. ઇમઞ્ચ અનન્તરં વુત્તં નિદ્દોસતાય અરિયં, અટ્ઠઙ્ગવરેહિ અટ્ઠહિ ઉત્તમઙ્ગેહિ અરિયત્તા એવ વા અરિયટ્ઠઙ્ગવરેહિ ઉપેતં આરોગ્યટ્ઠેન અનવજ્જટ્ઠેન ચ કુસલં સુખવિપાકતાય સુખાનિસંસતાય ચ સુખુદ્રયં ઉપાવસિન્તિ યોજના.

૩૧૪. વિસેસભાગિનીતિ વિસેસસ્સ દિબ્બસ્સ સમ્પત્તિભવસ્સ ભાગિની. સુગતિમ્હિ આગતાતિ સુગતિં આગતા ઉપગતા, સુગતિમ્હિ વા સુગતિયં દિબ્બસમ્પત્તિયં આગતા. ‘‘સુગતિઞ્હિ આગતા’’તિપિ પાઠો. તત્થ હીતિ નિપાતમત્તં, હેતુઅત્થો વા, યસ્મા સુગતિં આગતા, તસ્મા વિસેસભાગિનીતિ યોજના.

૩૧૫. વિમાનપાસાદવરેતિ વિમાનેસુ ઉત્તમપાસાદે, વિમાનસઙ્ખાતે વા અગ્ગપાસાદે, વિમાને વા વિગતમાને અપ્પમાણે મહન્તે વરપાસાદે પરિવારિતા અચ્છરાસઙ્ગણેન સયંપભા પમોદામિ, ‘‘અમ્હી’’તિ વા પદં આનેત્વા યોજેતબ્બં. દીઘાયુકિન્તિ હેટ્ઠિમેહિ દેવેહિ દીઘતરાયુકતાય તત્રૂપપન્નેહિ અનપ્પાયુકતાય ચ દીઘાયુકિં મં યથાવુત્તં દેવવિમાનમાગતં ઉપગતં દેવગણા રમેન્તીતિ યોજના. સેસં વુત્તનયમેવ.

પલ્લઙ્કવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. લતાવિમાનવણ્ણના

લતા ચ સજ્જા પવરા ચ દેવતાતિ લતાવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને. તેન ચ સમયેન સાવત્થિવાસિનો અઞ્ઞતરસ્સ ઉપાસકસ્સ ધીતા લતા નામ પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવિની પતિકુલં ગતા ભત્તુ સસ્સુસસુરાનઞ્ચ મનાપચારિની પિયવાદિની પરિજનસ્સ સઙ્ગહકુસલા ગેહે કુટુમ્બભારસ્સ નિત્થરણસમત્થા અક્કોધના સીલાચારસમ્પન્ના દાનસંવિભાગરતા અખણ્ડપઞ્ચસીલા ઉપોસથરક્ખણે ચ અપ્પમત્તા અહોસિ. સા અપરભાગે કાલં કત્વા વેસ્સવણસ્સ મહારાજસ્સ ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ લતાત્વેવ નામેન. અઞ્ઞાપિ તસ્સા સજ્જા, પવરા, અચ્ચિમતી, સુતાતિ ચતસ્સો ભગિનિયો અહેસું. તા પઞ્ચપિ સક્કેન દેવરાજેન આનેત્વા નાટકિત્થિભાવેન પરિચારિકટ્ઠાને ઠપિતા. લતા પનસ્સ નચ્ચગીતાદીસુ છેકતાય ઇટ્ઠતરા અહોસિ.

તાસં એકતો સમાગન્ત્વા સુખનિસજ્જાય નિસિન્નાનં સઙ્ગીતનેપુઞ્ઞં પટિચ્ચ વિવાદો ઉપ્પન્નો. તા સબ્બાપિ વેસ્સવણસ્સ મહારાજસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા પુચ્છિંસુ ‘‘તાત, કતમા અમ્હાકં નચ્ચાદીસુ કુસલા’’તિ? સો એવમાહ ‘‘ગચ્છથ ધીતરો અનોતત્તદહતીરે દેવસમાગમે સઙ્ગીતં પવત્તેથ, તત્થ વો વિસેસો પાકટો ભવિસ્સતી’’તિ. તા તથા અકંસુ. તત્થ દેવપુત્તા લતાય નચ્ચમાનાય અત્તનો સભાવેન ઠાતું નાસક્ખિંસુ, સઞ્જાતપહાસા અચ્છરિયબ્ભુતચિત્તજાતા નિરન્તરં સાધુકારં દેન્તા ઉક્કુટ્ઠિસદ્દે ચેલુક્ખેપે ચ પવત્તેન્તા હિમવન્તં કમ્પયમાના વિય મહન્તં કોલાહલમકંસુ. ઇતરાસુ પન નચ્ચન્તીસુ સિસિરકાલે કોકિલા વિય તુણ્હીભૂતા નિસીદિંસુ. એવં તત્થ સઙ્ગીતે લતાય વિસેસો પાકટો અહોસિ.

અથ તાસં દેવધીતાનં સુતાય દેવધીતાય એતદહોસિ ‘‘કિં નુ ખો કમ્મં કત્વા અયં લતા અમ્હે અભિભુય્ય તિટ્ઠતિ વણ્ણેન ચેવ યસસા ચ, યંનૂનાહં લતાય કતકમ્મં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ. સા તં પુચ્છિ. ઇતરાપિ તસ્સા એતમત્થં વિસ્સજ્જેસિ. તયિદં સબ્બં વેસ્સવણમહારાજા દેવચારિકવસેન ઉપગતસ્સ આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ આચિક્ખિ. થેરો તમત્થં પુચ્છાય મૂલકારણતો પટ્ઠાય ભગવતો આરોચેન્તો –

૩૧૬. ‘‘લતા ચ સજ્જા પવરા ચ દેવતા, અચ્ચિમતી રાજવરસ્સ સિરીમતો;

સુતા ચ રઞ્ઞો વેસ્સવણસ્સ ધીતા, રાજીમતી ધમ્મગુણેહિ સોભથ.

૩૧૭. ‘‘પઞ્ચેત્થ નારિયો આગમંસુ ન્હાયિતું, સીતોદકં ઉપ્પલિનિં સિવં નદિં;

તા તત્થ ન્હાયિત્વા રમેત્વા દેવતા, નચ્ચિત્વા ગાયિત્વા સુતા લતં બ્રવિ.

૩૧૮. ‘‘પુચ્છામિ તં ઉપ્પલમાલધારિનિ, આવેળિનિ કઞ્ચનસન્નિભત્તચે;

તિમિરતમ્બક્ખિ નભેવ સોભને, દીઘાયુકી કેન કતો યસો તવ.

૩૧૯. ‘‘કેનાસિ ભદ્દે પતિનો પિયતરા, વિસિટ્ઠકલ્યાણિતરસ્સુ રૂપતો;

પદક્ખિણા નચ્ચનગીતવાદિતે, આચિક્ખ નો ત્વં નરનારિપુચ્છિતા’’તિ. –

સુતાય પુચ્છા.

૩૨૦. ‘‘અહં મનુસ્સેસુ મનુસ્સભૂતા, ઉળારભોગે કુલે સુણિસા અહોસિં;

અક્કોધના ભત્તુ વસાનુવત્તિની, ઉપોસથે અપ્પમત્તા અહોસિં.

૩૨૧. ‘‘મનુસ્સભૂતા દહરા અપાપિકા, પસન્નચિત્તા પતિમાભિરાધયિં;

સદેવરં સસ્સસુરં સદાસકં, અભિરાધયિં તમ્હિ કતો યસો મમ.

૩૨૨. ‘‘સાહં તેન કુસલેન કમ્મુના, ચતુબ્ભિ ઠાનેહિ વિસેસમજ્ઝગા;

આયુઞ્ચ વણ્ણઞ્ચ સુખં બલઞ્ચ, ખિડ્ડારતિં પચ્ચનુભોમનપ્પકં.

૩૨૩. ‘‘સુતં નુ તં ભાસતિ યં અયં લતા, યં નો અપુચ્છિમ્હ અકિત્તયી નો;

પતિનો કિરમ્હાકં વિસિટ્ઠ નારીનં, ગતી ચ તાસં પવરા ચ દેવતા.

૩૨૪. ‘‘પતીસુ ધમ્મં પચરામ સબ્બા, પતિબ્બતા યત્થ ભવન્તિ ઇત્થિયો;

પતીસુ ધમ્મં પચરિત્વા સબ્બા, લચ્છામસે ભાસતિ યં અયં લતા.

૩૨૫. ‘‘સીહો યથા પબ્બતસાનુગોચરો, મહિન્ધરં પબ્બતમાવસિત્વા;

પસય્હ હન્ત્વા ઇતરે ચતુપ્પદે, ખુદ્દે મિગે ખાદતિ મંસભોજનો.

૩૨૬. ‘‘તથેવ સદ્ધા ઇધ અરિયસાવિકા, ભત્તારં નિસ્સાય પતિં અનુબ્બતા;

કોધં વધિત્વા અભિભુય્ય મચ્છરં, સગ્ગમ્હિ સા મોદતિ ધમ્મચારિની’’તિ. –

લતાય વિસ્સજ્જનન્તિ આહ.

૩૧૬. તત્થ લતા ચ સજ્જા પવરા અચ્ચિમતી સુતાતિ તાસં નામં. ચ-સદ્દો સમુચ્ચયત્થો. રાજવરસ્સાતિ ચતુન્નં મહારાજાનં વરસ્સ સેટ્ઠસ્સ દેવરાજસ્સ. સક્કસ્સ પરિચારિકાતિ અધિપ્પાયો. રઞ્ઞોતિ મહારાજસ્સ. તેનાહ ‘‘વેસ્સવણસ્સ ધીતા’’તિ, ઇદં પચ્ચેકં યોજેતબ્બં, વચનવિપલ્લાસો વા, ધીતરોતિ અત્થો. રાજતિ વિજ્જોતતીતિ રાજી, રાજીતિ મતા પઞ્ઞાતા રાજીમતી, ઇદં તાસં સબ્બાસં વિસેસનં. નામમેવ એતં એકિસ્સા દેવતાયાતિ કેચિ, તેસં મતેન ‘‘પવરા’’તિ સબ્બાસં વિસેસનમેવ. ધમ્મગુણેહીતિ ધમ્મિયેહિ ધમ્મતો અનપેતેહિ ગુણેહિ, યથાભુચ્ચગુણેહીતિ અત્થો. સોભથાતિ વિરોચથ.

૩૧૭. પઞ્ચેત્થ નારિયોતિ પઞ્ચ યથાવુત્તનામા દેવધીતરો એત્થ ઇમસ્મિં હિમવન્તપદેસે. સીતોદકં ઉપ્પલિનિં સિવં નદિન્તિ અનોતત્તદહતો નિક્ખન્તનદિમુખં સન્ધાય વદતિ. નચ્ચિત્વા ગાયિત્વાતિ પિતુ વેસ્સવણસ્સ આણાય દેવસમાગમે તાહિ કતસ્સ નચ્ચગીતસ્સ વસેન વુત્તં. સુતા લતં બ્રવીતિ સુતા દેવધીતા લતં અત્તનો ભગિનિં કથેસિ. ‘‘સુતા લતં બ્રવુ’’ન્તિપિ પઠન્તિ, સુતા ધીતરો વેસ્સવણસ્સ મહારાજસ્સ લતં કથેસુન્તિ અત્થો.

૩૧૮. તિમિરતમ્બક્ખીતિ નિચુલકેસરભાસસદિસેહિ તમ્બરાજીહિ સમન્નાગતક્ખિ. નભેવ સોભનેતિ નભં વિય સોભમાને, સરદસમયે અબ્ભમહિકાદિઉપક્કિલેસવિમુત્તં નભં વિય સુવિસુદ્ધઙ્ગપચ્ચઙ્ગતાય વિરાજમાનેતિ અત્થો. અથ વા નભેવાતિ નભે એવ, સમુચ્ચયત્થો એવ-સદ્દો, આકાસટ્ઠવિમાનેસુ હિમવન્તયુગન્ધરાદિભૂમિપટિબદ્ધટ્ઠાનેસુ ચાતિ સબ્બત્થેવ સોભમાનેતિ અત્થો. કેન કતોતિ કેન કીદિસેન પુઞ્ઞેન નિબ્બત્તિતો. યસોતિ પરિવારસમ્પત્તિ કિત્તિસદ્દો ચ. કિત્તિસદ્દગ્ગહણેન ચ કિત્તિસદ્દહેતુભૂતા ગુણા ગય્હન્તિ.

૩૧૯. પતિનો પિયતરાતિ સામિનો પિયતરા સામિવલ્લભા. તેનસ્સા સુભગતં દસ્સેતિ. વિસિટ્ઠકલ્યાણિતરસ્સૂ રૂપતોતિ રૂપસમ્પત્તિયા વિસિટ્ઠા ઉત્તમા કલ્યાણિતરા સુન્દરતરા, અસ્સૂતિ નિપાતમત્તં. ‘‘વિસિટ્ઠકલ્યાણિતરાસિ રૂપતો’’તિ ચ પઠન્તિ. પદક્ખિણાતિ પકારેહિ, વિસેસેન વા દક્ખિણા કુસલા. નચ્ચનગીતવાદિતેતિ એત્થ નચ્ચનાતિ વિભત્તિલોપો કતો, નચ્ચે ચ ગીતે ચ વાદિતે ચાતિ અત્થો. નરનારિપુચ્છિતાતિ દેવપુત્તેહિ દેવધીતાહિ ચ ‘‘કહં લતા, કિં કરોતિ લતા’’તિ રૂપદસ્સનત્થઞ્ચેવ સિપ્પદસ્સનત્થઞ્ચ પુચ્છિતા.

૩૨૧. નિચ્ચં કાયેન અસંસટ્ઠતાય દેવો વિય રમેતિ, દુતિયો વરોતિ વા દેવરો, ભત્તુ કનિટ્ઠભાતા, સહ દેવરેનાતિ સદેવરં. સસ્સુ ચ સસુરો ચ સસુરા, સહ સસુરેહીતિ સસ્સસુરં. સહ દાસેહિ દાસીહિ ચાતિ સદાસકં પતિમાભિરાધયિન્તિ સમ્બન્ધો. તમ્હિ કતોતિ તમ્હિ કુલે, કાલે વા સુણિસાકાલે કતો યસો તન્નિબ્બત્તકપુઞ્ઞસ્સ નિબ્બત્તનેનાતિ અધિપ્પાયો. મમાતિ ઇદં ‘‘કતો’’તિ પદં અપેક્ખિત્વા ‘‘મયા’’તિ પરિણામેતબ્બં.

૩૨૨. ચતુબ્ભિ ઠાનેહીતિ ચતૂહિ કારણેહિ, ચતૂસુ વા ઠાનેસુ નિમિત્તભૂતેસુ. વિસેસમજ્ઝગાતિ અઞ્ઞાહિ અતિસયં અધિગતા. આયુઞ્ચ વણ્ણઞ્ચ સુખં બલઞ્ચાતિ ‘‘ચતૂહિ ઠાનેહી’’તિ વુત્તાનં સરૂપતો દસ્સનં. આયુઆદયો એવ હિસ્સા અઞ્ઞાહિ વિસિટ્ઠસભાવતાય વિસેસા તસ્સા તથા સમ્ભાવનાવસેન ગહેતબ્બતાય હેતુભાવતો ‘‘ઠાન’’ન્તિ ચ વુત્તં. વિસેસમજ્ઝગા. કીદિસં? આયુઞ્ચ વણ્ણઞ્ચ સુખઞ્ચ બલઞ્ચાતિ યોજના.

૩૨૩. સુતં નુ તં ભાસતિ યં અયં લતાતિ અયં લતા અમ્હાકં જેટ્ઠભગિની યં ભાસતિ, તં તુમ્હેહિ સુતં નુ કિં અસુત’’ન્તિ ઇતરા તિસ્સો ભગિનિયો પુચ્છતિ. યં નોતિ યં અમ્હાકં સંસયિતં. નોતિ નિપાતમત્તં, પુન નોતિ અમ્હાકં, અવધારણે વા ‘‘ન નો સમં અત્થી’’તિઆદીસુ (ખુ. પા. ૬.૩; સુ. નિ. ૨૨૬) વિય, તેન અકિત્તયિયેવ, અવિપરીતં બ્યાકાસિયેવાતિ અત્થો. પતિનો કિરમ્હાકં વિસિટ્ઠ નારીનં, ગતી ચ તાસં પવરા ચ દેવતાતિ અનત્થતો પાલનતો પતિનો સામિકા ના અમ્હાકં નારીનં ઇત્થીનં વિસિટ્ઠા ગતિ ચ તાસં પટિસરણઞ્ચ, તાસં માતુગામાનં સરણતો પવરા ઉત્તમા દેવતા ચ સમ્મદેવ આરાધિતા સમ્પતિ આયતિઞ્ચ હિતસુખાવહાતિ અત્થો.

૩૨૪. પતીસુ ધમ્મં પચરામ સબ્બાતિ સબ્બાવ મયં પતીસુ અત્તનો સામિકેસુ પુબ્બુટ્ઠાનાદિકં ચરિતબ્બધમ્મં પચરામ. યત્થાતિ યં નિમિત્તં, યસ્મિં વા પતીસુ ચરિતબ્બધમ્મે ચરિયમાને ઇત્થિયો પતિબ્બતા નામ ભવન્તિ. લચ્છામસે ભાસતિ યં અયં લતાતિ અયં લતા યં સમ્પત્તિં એતરહિ લભતીતિ ભાસતિ, તં સમ્પત્તિં પતીસુ ધમ્મં પચરિત્વાતિ લભિસ્સામ.

૩૨૫. પબ્બતસાનુગોચરોતિ પબ્બતવનસણ્ડચારી. મહિન્ધરં પબ્બતમાવસિત્વાતિ મહિં ધારેતીતિ મહિન્ધરનામકં પબ્બતં અચલં આવસિત્વા અધિવસિત્વા, તત્થ વસન્તોતિ અત્થો. ‘‘આવસિત્વા’’તિ હિ પદં અપેક્ખિત્વા ભુમ્મત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં. પસય્હાતિ અભિભવિત્વા. ખુદ્દેતિ બલવસેનનિહીને પમાણતો પન મહન્તે હત્થિઆદિકેપિ મિગે સો હન્તિયેવ.

૩૨૬. તથેવાતિ ગાથાય અયં ઉપમાસંસન્દનેન સદ્ધિં અત્થયોજના – યથા સીહો અત્તનો નિવાસગોચરટ્ઠાનભૂતં પબ્બતં નિસ્સાય વસન્તો અત્તનો યથિચ્છિતમત્થં સાધેતિ, એવમેવ સા સદ્ધા પસન્ના અરિયસાવિકા ઘાસચ્છાદનાદીહિ ભરણતો પોસનતો ભત્તારં પતિં સામિકં નિસ્સાય વસન્તી સબ્બત્થાપિ પતિઅનુકૂલતાસઙ્ખાતેન વતેન તં અનુબ્બતા પરિજનાદીસુ ઉપ્પજ્જનકં કોધં વધિત્વા પજહિત્વા પરિગ્ગહવત્થૂસુ ઉપ્પજ્જનકં મચ્છેરં અભિભુય્ય અભિભવિત્વા અનુપ્પાદેત્વા પતિબ્બતાધમ્મસ્સ ચ ઉપાસિકાધમ્મસ્સ ચ સમ્મદેવ ચરણતો ધમ્મચારિની સા સગ્ગમ્હિ દેવલોકે મોદતિ, પમોદં આપજ્જતીતિ. સેસં વુત્તનયમેવ.

લતાવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. ગુત્તિલવિમાનવણ્ણના

સત્તતન્તિં સુમધુરન્તિ ગુત્તિલવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ રાજગહે વિહરન્તે આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો હેટ્ઠા વુત્તનયેનેવ દેવચારિકં ચરન્તો તાવતિંસભવનં ગન્ત્વા તત્થ પટિપાટિયા ઠિતેસુ છત્તિંસાય વિમાનેસુ છત્તિંસ દેવધીતરો પચ્ચેકં અચ્છરાસહસ્સપરિવારા મહતિં દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવન્તિયો દિસ્વા તાહિ પુબ્બે કતકમ્મં ‘‘અભિક્કન્તેન વણ્ણેના’’તિઆદીહિ તીહિ ગાથાહિ પટિપાટિયા પુચ્છિ. તાપિ તસ્સ પુચ્છાનન્તરં ‘‘વત્થુત્તમદાયિકા નારી’’તિઆદિના બ્યાકરિંસુ. અથ થેરો તતો મનુસ્સલોકં આગન્ત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. તં સુત્વા ભગવા ‘‘મોગ્ગલ્લાન, તા દેવતા ન કેવલં તયા એવ પુચ્છિતા એવં બ્યાકરિંસુ, અથ ખો પુબ્બે મયાપિ પુચ્છિતા એવમેવ બ્યાકરિંસૂ’’તિ વત્વા થેરેન યાચિતો અતીતં અત્તનો ગુત્તિલાચરિયં કથેસિ.

અતીતે બારાણસિયં બ્રહ્મદત્તે રજ્જં કારેન્તે બોધિસત્તો ગન્ધબ્બકુલે નિબ્બત્તિત્વા ગન્ધબ્બસિપ્પે પરિયોદાતસિપ્પતાય તિમ્બરુનારદસદિસો સબ્બદિસાસુ પાકટો પઞ્ઞાતા આચરિયો અહોસિ નામેન ગુત્તિલો નામ. સો અન્ધે જિણ્ણે માતાપિતરો પોસેસિ. તસ્સ સિપ્પનિપ્ફત્તિં સુત્વા ઉજ્જેનિવાસી મુસિલો નામ ગન્ધબ્બો ઉપગન્ત્વા તં વન્દિત્વા એકમન્તં ઠિતો ‘‘કસ્મા આગતોસી’’તિ ચ વુત્તે ‘‘તુમ્હાકં સન્તિકે સિપ્પં ઉગ્ગણ્હિતુ’’ન્તિ આહ. ગુત્તિલાચરિયો તં ઓલોકેત્વા લક્ખણકુસલતાય ‘‘અયં પુરિસો વિસમજ્ઝાસયો કક્ખળો ફરુસો અકતઞ્ઞૂ ભવિસ્સતિ, ન સઙ્ગહેતબ્બો’’તિ સિપ્પુગ્ગહણત્થં ઓકાસં નાકાસિ. સો તસ્સ માતાપિતરો પયિરુપાસિત્વા તેહિ યાચાપેસિ. ગુત્તિલાચરિયો માતાપિતૂહિ નિપ્પીળિયમાનો ‘‘ગરુવચનં અલઙ્ઘનીય’’ન્તિ તસ્સ સિપ્પં પટ્ઠપેત્વા વિગતમચ્છરિયતાય કારુણિકતાય ચ આચરિયમુટ્ઠિં અકત્વા અનવસેસતો સિપ્પં સિક્ખાપેસિ.