૭. દ્વિધાપથસુત્તવણ્ણના

૭૭. સત્તમે અદ્ધાનમગ્ગપટિપન્નોતિ અદ્ધાનસઙ્ખાતં દીઘમગ્ગં પટિપન્નો ગચ્છન્તો હોતિ. નાગસમાલેનાતિ એવંનામકેન થેરેન. પચ્છાસમણેનાતિ અયં તદા ભગવતો ઉપટ્ઠાકો અહોસિ. તેન નં પચ્છાસમણં કત્વા મગ્ગં પટિપજ્જિ. ભગવતો હિ પઠમબોધિયં વીસતિવસ્સાનિ અનિબદ્ધા ઉપટ્ઠાકા અહેસું, તતો પરં યાવ પરિનિબ્બાના પઞ્ચવીસતિવસ્સાનિ આયસ્મા આનન્દો છાયાવ ઉપટ્ઠાસિ. અયં પન અનિબદ્ધુપટ્ઠાકકાલો. તેન વુત્તં – ‘‘આયસ્મતા નાગસમાલેન પચ્છાસમણેના’’તિ. દ્વિધાપથન્તિ દ્વિધાભૂતં મગ્ગં. ‘‘દ્વેધાપથ’’ન્તિપિ પઠન્તિ આયસ્મા નાગસમાલો અત્તના પુબ્બે તત્થ કતપરિચયત્તા ઉજુભાવઞ્ચસ્સ સન્ધાય વદતિ ‘‘અયં, ભન્તે ભગવા, પન્થો’’તિ.

ભગવા પન તદા તસ્સ સપરિસ્સયભાવં ઞત્વા તતો અઞ્ઞં મગ્ગં ગન્તુકામો ‘‘અયં, નાગસમાલ, પન્થો’’તિ આહ. ‘‘સપરિસ્સયો’’તિ ચ વુત્તે અસદ્દહિત્વા ‘‘ભગવા ન તત્થ પરિસ્સયો’’તિ વદેય્ય, તદસ્સ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાયાતિ ‘‘સપરિસ્સયો’’તિ ન કથેસિ. તિક્ખત્તું ‘‘અયં પન્થો, ઇમિના ગચ્છામા’’તિ વત્વા ચતુત્થવારે ‘‘ન ભગવા ઇમિના મગ્ગેન ગન્તું ઇચ્છતિ, અયમેવ ચ ઉજુમગ્ગો, હન્દાહં ભગવતો પત્તચીવરં દત્વા ઇમિના મગ્ગેન ગમિસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા સત્થુ પત્તચીવરં દાતું અસક્કોન્તો ભૂમિયં ઠપેત્વા પચ્ચુપટ્ઠિતેન દુક્ખસંવત્તનિકેન કમ્મુના ચોદિયમાનો ભગવતો વચનં અનાદિયિત્વાવ પક્કામિ. તેન વુત્તં – ‘‘અથ ખો આયસ્મા નાગસમાલો ભગવતો પત્તચીવરં તત્થેવ છમાયં નિક્ખિપિત્વા પક્કામી’’તિ. તત્થ ભગવતો પત્તચીવરન્તિ અત્તનો હત્થગતં ભગવતો પત્તચીવરં. તત્થેવાતિ તસ્મિંયેવ મગ્ગે છમાયં પથવિયં નિક્ખિપિત્વા પક્કામિ. ઇદં વો ભગવા પત્તચીવરં, સચે ઇચ્છથ, ગણ્હથ, યદિ અત્તના ઇચ્છિતમગ્ગંયેવ ગન્તુકામત્થાતિ અધિપ્પાયો. ભગવાપિ અત્તનો પત્તચીવરં સયમેવ ગહેત્વા યથાધિપ્પેતં મગ્ગં પટિપજ્જિ.

અન્તરામગ્ગે ચોરા નિક્ખમિત્વાતિ તદા કિર પઞ્ચસતા પુરિસા લુદ્દા લોહિતપાણિનો રાજાપરાધિનો હુત્વા અરઞ્ઞં પવિસિત્વા ચોરિકાય જીવિકં કપ્પેન્તા ‘‘પારિપન્થિકભાવેન રઞ્ઞો આયપથં પચ્છિન્દિસ્સામા’’તિ મગ્ગસમીપે અરઞ્ઞે તિટ્ઠન્તિ. તે થેરં તેન મગ્ગેન ગચ્છન્તં દિસ્વા ‘‘અયં સમણો ઇમિના મગ્ગેન આગચ્છતિ, અવળઞ્જિતબ્બં મગ્ગં વળઞ્જેતિ, અમ્હાકં અત્થિભાવં ન જાનાતિ, હન્દ નં જાનાપેસ્સામા’’તિ કુજ્ઝિત્વા ગહનટ્ઠાનતો વેગેન નિક્ખમિત્વા સહસા થેરં ભૂમિયં પાતેત્વા હત્થપાદેહિ કોટ્ટેત્વા મત્તિકાપત્તઞ્ચસ્સ ભિન્દિત્વા ચીવરં ખણ્ડાખણ્ડિકં છિન્દિત્વા પબ્બજિતત્તા ‘‘તં ન હનામ, ઇતો પટ્ઠાય ઇમસ્સ મગ્ગસ્સ પરિસ્સયભાવં જાનાહી’’તિ વિસ્સજ્જેસું. તેન વુત્તં – ‘‘અથ ખો આયસ્મતો…પે… વિપ્ફાલેસુ’’ન્તિ.

ભગવાપિ ‘‘અયં તેન મગ્ગેન ગતો ચોરેહિ બાધિતો મં પરિયેસિત્વા ઇદાનેવ આગમિસ્સતી’’તિ ઞત્વા થોકં ગન્ત્વા મગ્ગા ઓક્કમ્મ અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસીદિ. આયસ્માપિ ખો નાગસમાલો પચ્ચાગન્ત્વા સત્થારા ગતમગ્ગમેવ ગહેત્વા ગચ્છન્તો તસ્મિં રુક્ખમૂલે ભગવન્તં પસ્સિત્વા ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા તં પવત્તિં સબ્બં આરોચેસિ. તેન વુત્તં – ‘‘અથ ખો આયસ્મા નાગસમાલો…પે… સઙ્ઘાટિઞ્ચ વિપ્ફાલેસુ’’ન્તિ.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ એતં આયસ્મતો નાગસમાલસ્સ અત્તનો વચનં અનાદિયિત્વા અખેમન્તમગ્ગગમનં, અત્તનો ચ ખેમન્તમગ્ગગમનં વિદિત્વા તદત્થદીપનં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ સદ્ધિં ચરન્તિ સહ ચરન્તો. એકતો વસન્તિ ઇદં તસ્સેવ વેવચનં, સહ વસન્તોતિ અત્થો. મિસ્સો અઞ્ઞજનેન વેદગૂતિ વેદિતબ્બટ્ઠેન વેદસઙ્ખાતેન ચતુસચ્ચઅરિયમગ્ગઞાણેન ગતત્તા અધિગતત્તા, વેદસ્સ વા સકલસ્સ ઞેય્યસ્સ પારં ગતત્તા વેદગૂ. અત્તનો હિતાહિતં ન જાનાતીતિ અઞ્ઞો, અવિદ્વા બાલોતિ અત્થો. તેન અઞ્ઞેન જનેન મિસ્સો સહચરણમત્તેન મિસ્સો. વિદ્વા પજહાતિ પાપકન્તિ તેન વેદગૂભાવેન વિદ્વા જાનન્તો પાપકં અભદ્દકં અત્તનો દુક્ખાવહં પજહાતિ, પાપકં વા અકલ્યાણપુગ્ગલં પજહાતિ. યથા કિં? કોઞ્ચો ખીરપકોવ નિન્નગન્તિ યથા કોઞ્ચસકુણો ઉદકમિસ્સિતે ખીરે ઉપનીતે વિના તોયં ખીરમત્તસ્સેવ પિવનતો ખીરપકો નિન્નટ્ઠાનગમનેન નિન્નગસઙ્ખાતં ઉદકં પજહાતિ વજ્જેતિ, એવં પણ્ડિતો કિર દુપ્પઞ્ઞપુગ્ગલેહિ ઠાનનિસજ્જાદીસુ સહભૂતોપિ આચારેન તે પજહાતિ, ન કદાચિપિ સમ્મિસ્સો હોતિ.

સત્તમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.