૮. કચ્ચાનસુત્તવણ્ણના

૬૮. અટ્ઠમે અજ્ઝત્તન્તિ એત્થ અયં અજ્ઝત્તસદ્દો ‘‘છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાની’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૩.૩૦૪) અજ્ઝત્તજ્ઝત્તે આગતો. ‘‘અજ્ઝત્તા ધમ્મા (ધ. સ. તિકમાતિકા ૨૦), અજ્ઝત્તં વા કાયે કાયાનુપસ્સી’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૨.૩૭૩-૩૭૪) નિયકજ્ઝત્તે. ‘‘સબ્બનિમિત્તાનં અમનસિકારા અજ્ઝત્તં સુઞ્ઞતં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૩.૧૮૭) વિસયજ્ઝત્તે, ઇસ્સરિયટ્ઠાનેતિ અત્થો. ફલસમાપત્તિ હિ બુદ્ધાનં ઇસ્સરિયટ્ઠાનં નામ. ‘‘તેનાનન્દ, ભિક્ખુના તસ્મિંયેવ પુરિમસ્મિં સમાધિનિમિત્તે અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સણ્ઠપેતબ્બ’’ન્તિઆદીસુ (મ. નિ. ૩.૧૮૮) ગોચરજ્ઝત્તે. ઇધાપિ ગોચરજ્ઝત્તેયેવ દટ્ઠબ્બો. તસ્મા અજ્ઝત્તન્તિ ગોચરજ્ઝત્તભૂતે કમ્મટ્ઠાનારમ્મણેતિ વુત્તં હોતિ. પરિમુખન્તિ અભિમુખં. સૂપટ્ઠિતાયાતિ સુટ્ઠુ ઉપટ્ઠિતાય કાયગતાય સતિયા. સતિસીસેન ચેત્થ ઝાનં વુત્તં. ઇદં વુત્તં હોતિ ‘‘અજ્ઝત્તં કાયાનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાનવસેન પટિલદ્ધં ઉળારં ઝાનં સમાપજ્જિત્વા’’તિ.

અયઞ્હિ થેરો ભગવતિ સાવત્થિયં વિહરન્તે એકદિવસં સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપ્પટિક્કન્તો વિહારં પવિસિત્વા ભગવતો વત્તં દસ્સેત્વા દિવાટ્ઠાને દિવાવિહારં નિસિન્નો નાનાસમાપત્તીહિ દિવસભાગં વીતિનામેત્વા સાયન્હસમયં વિહારમજ્ઝં ઓતરિત્વા ભગવતિ ગન્ધકુટિયં નિસિન્ને ‘‘અકાલો તાવ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ ગન્ધકુટિયા અવિદૂરે, અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે કાલપરિચ્છેદં કત્વા યથાવુત્તં સમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા નિસીદિ. સત્થા તં તથાનિસિન્નં ગન્ધકુટિયં નિસિન્નોયેવ પસ્સિ. તેન વુત્તં – ‘‘તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહાકચ્ચાનો…પે… સૂપટ્ઠિતાયા’’તિ.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ એતં આયસ્મતો મહાકચ્ચાનત્થેરસ્સ સતિપટ્ઠાનભાવનાવસેન અધિગતં ઝાનં પાદકં કત્વા સમાપજ્જનં સબ્બાકારતો વિદિત્વા તદત્થદીપનં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ યસ્સ સિયા સબ્બદા સતિ, સતતં કાયગતા ઉપટ્ઠિતાતિ યસ્સ આરદ્ધવિપસ્સકસ્સ એકદિવસં છ કોટ્ઠાસે કત્વા સબ્બસ્મિમ્પિ કાલે નામરૂપભેદેન દુવિધેપિ કાયે ગતા કાયારમ્મણા પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં અનિચ્ચાદિસમ્મસનવસેન સતતં નિરન્તરં સાતચ્ચાભિયોગવસેન સતિ ઉપટ્ઠિતા સિયા.

અયં કિરાયસ્મા પઠમં કાયગતાસતિકમ્મટ્ઠાનવસેન ઝાનં નિબ્બત્તેત્વા તં પાદકં કત્વા કાયાનુપસ્સનાસતિપટ્ઠાનમુખેન વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા અરહત્તં પત્તો. સો અપરભાગેપિ યેભુય્યેન તમેવ ઝાનં સમાપજ્જિત્વા વુટ્ઠાય તથેવ ચ વિપસ્સિત્વા ફલસમાપત્તિં સમાપજ્જતિ. સ્વાયં યેન વિધિના અરહત્તં પત્તો, તં વિધિં દસ્સેન્તો સત્થા ‘‘યસ્સ સિયા સબ્બદા સતિ, સતતં કાયગતા ઉપટ્ઠિતા’’તિ વત્વા તસ્સા ઉપટ્ઠાનાકારં વિભાવેતું ‘‘નો ચસ્સ નો ચ મે સિયા, ન ભવિસ્સતિ ન ચ મે ભવિસ્સતી’’તિ આહ.

તસ્સત્થો દ્વિધા વેદિતબ્બો સમ્મસનતો પુબ્બભાગવસેન સમ્મસનકાલવસેન ચાતિ. તેસુ પુબ્બભાગવસેન તાવ નો ચસ્સ નો ચ મે સિયાતિ અતીતકાલે મમ કિલેસકમ્મં નો ચસ્સ ન ભવેય્ય ચે, ઇમસ્મિં પચ્ચુપ્પન્નકાલે અયં અત્તભાવો નો ચ મે સિયા ન મે ઉપ્પજ્જેય્ય. યસ્મા પન મે અતીતે કમ્મકિલેસા અહેસું, તસ્મા તંનિમિત્તો એતરહિ અયં મે અત્તભાવો પવત્તતિ. ન ભવિસ્સતિ ન ચ મે ભવિસ્સતીતિ ઇમસ્મિં અત્તભાવે પટિપક્ખાધિગમેન કિલેસકમ્મં ન ભવિસ્સતિ ન ઉપ્પજ્જિસ્સતિ મે, આયતિં વિપાકવટ્ટં ન ચ મે ભવિસ્સતિ ન મે પવત્તિસ્સતીતિ. એવં કાલત્તયે કમ્મકિલેસહેતુકં ઇદં મય્હં અત્તભાવસઙ્ખાતં ખન્ધપઞ્ચકં, ન ઇસ્સરાદિહેતુકં, યથા ચ મય્હં, એવં સબ્બસત્તાનન્તિ સપ્પચ્ચયનામરૂપદસ્સનં પકાસિતં હોતિ.

સમ્મસનકાલવસેન પન નો ચસ્સ નો ચ મે સિયાતિ યસ્મા ઇદં ખન્ધપઞ્ચકં હુત્વા અભાવટ્ઠેન અનિચ્ચં, અભિણ્હપટિપીળનટ્ઠેન દુક્ખં, અવસવત્તનટ્ઠેન અનત્તા, એવં યદિ અયં અત્તા નામ નાપિ ખન્ધપઞ્ચકવિનિમુત્તો કોચિ નો ચસ્સ નો ચ સિયા ન ભવેય્ય, એવં, ભન્તે, નો ચ મે સિયા મમ સન્તકં નામ કિઞ્ચિ ન ભવેય્ય. ન ભવિસ્સતીતિ અત્તનિ અત્તનિયે ભવિતબ્બં યથા ચિદં નામરૂપં એતરહિ ચ અતીતે ચ અત્તત્તનિયં સુઞ્ઞં, એવં ન ભવિસ્સતિ ન મે ભવિસ્સતિ, અનાગતેપિ ખન્ધવિનિમુત્તો અત્તા નામ ન કોચિ ન મે ભવિસ્સતિ ન પવત્તિસ્સતિ, તતો એવ કિઞ્ચિ પલિબોધટ્ઠાનિયં ન મે ભવિસ્સતિ આયતિમ્પિ અત્તનિયં નામ ન મે કિઞ્ચિ ભવિસ્સતીતિ. ઇમિના તીસુ કાલેસુ ‘‘અહ’’ન્તિ ગહેતબ્બસ્સ અભાવતો ‘‘મમ’’ન્તિ ગહેતબ્બસ્સ ચ અભાવં દસ્સેતિ. તેન ચતુક્કોટિકા સુઞ્ઞતા પકાસિતા હોતિ.

અનુપુબ્બવિહારિ તત્થ સોતિ એવં તીસુપિ કાલેસુ અત્તત્તનિયં સુઞ્ઞતં તત્થ સઙ્ખારગતે અનુપસ્સન્તો અનુક્કમેન ઉદયબ્બયઞાણાદિવિપસ્સનાઞાણેસુ ઉપ્પજ્જમાનેસુ અનુપુબ્બવિપસ્સનાવિહારવસેન અનુપુબ્બવિહારી સમાનો. કાલેનેવ તરે વિસત્તિકન્તિ સો એવં વિપસ્સનં મત્થકં પાપેત્વા ઠિતો યોગાવચરો ઇન્દ્રિયાનં પરિપાકગતકાલેન વુટ્ઠાનગામિનિયા વિપસ્સનાય મગ્ગેન ઘટિતકાલેન અરિયમગ્ગસ્સ ઉપ્પત્તિકાલેન સકલસ્સ ભવત્તયસ્સ સંતનનતો વિસત્તિકાસઙ્ખાતં તણ્હં તરેય્ય, વિતરિત્વા તસ્સા પરતીરે તિટ્ઠેય્યાતિ અધિપ્પાયો.

ઇતિ ભગવા અઞ્ઞાપદેસેન આયસ્મતો મહાકચ્ચાનસ્સ અરહત્તુપ્પત્તિદીપનં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

અટ્ઠમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.