૫. અપરલકુણ્ડકભદ્દિયસુત્તવણ્ણના

૬૫. પઞ્ચમે સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતોતિ આયસ્મા લકુણ્ડકભદ્દિયો એકદિવસં સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ગામન્તરેન પિણ્ડાય ચરિત્વા કતભત્તકિચ્ચો પત્તં વોદકં કત્વા થવિકાય પક્ખિપિત્વા અંસે લગ્ગેત્વા ચીવરં સઙ્ઘરિત્વા તમ્પિ વામંસે ઠપેત્વા પાસાદિકેન અભિક્કન્તેન પટિક્કન્તેન આલોકિતેન વિલોકિતેન સમિઞ્જિતેન પસારિતેન ઓક્ખિત્તચક્ખુ ઇરિયાપથસમ્પન્નો અત્તનો સતિપઞ્ઞાવેપુલ્લં પકાસેન્તો વિય સતિસમ્પજઞ્ઞં સૂપટ્ઠિતં કત્વા સમાહિતેન ચિત્તેન પદે પદં નિક્ખિપન્તો ગચ્છતિ, ગચ્છન્તો ચ ભિક્ખૂનં પચ્છતો પચ્છતો ગચ્છતિ તેહિ ભિક્ખૂહિ અસંમિસ્સો. કસ્મા? અસંસટ્ઠવિહારિતાય. અપિચ તસ્સાયસ્મતો રૂપં પરિભૂતં પરિભવટ્ઠાનીયં પુથુજ્જના ઓહીળેન્તિ. થેરો તં જાનિત્વા પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગચ્છતિ ‘‘મા ઇમે મં નિસ્સાય અપુઞ્ઞં પસવિંસૂ’’તિ. એવં તે ભિક્ખૂ ચ થેરો ચ સાવત્થિં પત્વા વિહારં પવિસિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમન્તિ. તેન વુત્તં – ‘‘તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા લકુણ્ડકભદ્દિયો’’તિઆદિ.

તત્થ દુબ્બણ્ણન્તિ વિરૂપં. તેનસ્સ વણ્ણસમ્પત્તિયા સણ્ઠાનસમ્પત્તિયા ચ અભાવં દસ્સેતિ. દુદ્દસિકન્તિ અપાસાદિકદસ્સનં. તેનસ્સ અનુબ્યઞ્જનસમ્પત્તિયા આકારસમ્પત્તિયા ચ અભાવં દસ્સેતિ. ઓકોટિમકન્તિ રસ્સં. ઇમિના આરોહસમ્પત્તિયા અભાવં દસ્સેતિ. યેભુય્યેન ભિક્ખૂનં પરિભૂતરૂપન્તિ પુથુજ્જનભિક્ખૂહિ ઓહીળિતરૂપં. પુથુજ્જના એકચ્ચે છબ્બગ્ગિયાદયો તસ્સાયસ્મતો ગુણં અજાનન્તા હત્થકણ્ણચૂળિકાદીસુ ગણ્હન્તા પરામસન્તા કીળન્તા પરિભવન્તિ, ન અરિયા, કલ્યાણપુથુજ્જના વા.

ભિક્ખૂ આમન્તેસીતિ કસ્મા આમન્તેસિ? થેરસ્સ ગુણં પકાસેતું. એવં કિર ભગવતો અહોસિ ‘‘ઇમે ભિક્ખૂ મમ પુત્તસ્સ મહાનુભાવતં ન જાનન્તિ, તેન તં પરિભવન્તિ, તં નેસં દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય ભવિસ્સતિ, હન્દાહં ઇમસ્સ ગુણે ભિક્ખૂનં પકાસેત્વા પરિભવતો નં મોચેસ્સામી’’તિ.

પસ્સથ નોતિ પસ્સથ નુ. ન ચ સા સમાપત્તિ સુલભરૂપા, યા તેન ભિક્ખુના અસમાપન્નપુબ્બાતિ રૂપસમાપત્તિ અરૂપસમાપત્તિ બ્રહ્મવિહારસમાપત્તિ નિરોધસમાપત્તિ ફલસમાપત્તીતિ એવં પભેદા સાવકસાધારણા યા કાચિ સમાપત્તિયો નામ, તાસુ એકાપિ સમાપત્તિ ન સુલભરૂપા, દુલ્લભા, નત્થિયેવ સા તેન લકુણ્ડકભદ્દિયેન ભિક્ખુના અસમાપન્નપુબ્બા. એતેનસ્સ યં વુત્તં. ‘‘મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો’’તિ, તત્થ મહિદ્ધિકતં પકાસેત્વા ઇદાનિ મહાનુભાવતં દસ્સેતું ‘‘યસ્સ ચત્થાયા’’તિઆદિમાહ. તં હેટ્ઠા વુત્તનયમેવ. એત્થ ચ ભગવા ‘‘એસો, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ’’તિઆદિના, ‘‘ભિક્ખવે, અયં ભિક્ખુ ન યો વા સો વા દુબ્બણ્ણો દુદ્દસિકો ઓકોટિમકોતિ ભિક્ખૂનં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો આગચ્છતીતિ ચ એત્તકેન ન ઓઞ્ઞાતબ્બો, અથ ખો મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો, યંકિઞ્ચિ સાવકેન પત્તબ્બં, સબ્બં તં તેન અનુપ્પત્તં, તસ્મા તં પાસાણચ્છત્તં વિય ગરું કત્વા ઓલોકેથ, તં વો દીઘરત્તં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતી’’તિ દસ્સેતિ.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ એતં આયસ્મતો લકુણ્ડકભદ્દિયસ્સ મહિદ્ધિકતામહાનુભાવતાદિભેદં ગુણરાસિં સબ્બાકારતો જાનિત્વા તદત્થદીપનં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ નેલઙ્ગોતિ એલં વુચ્ચતિ દોસો, નાસ્સ એલન્તિ નેલં. કિં પન તં? સુપરિસુદ્ધસીલં. તઞ્હિ નિદ્દોસટ્ઠેન ઇધ ‘‘નેલ’’ન્તિ અધિપ્પેતં. તં નેલં પધાનભૂતં અઙ્ગં એતસ્સાતિ નેલઙ્ગો. સો યં ‘‘રથો’’તિ વક્ખતિ, તેન સમ્બન્ધો, તસ્મા સુપરિસુદ્ધસીલઙ્ગોતિ અત્થો. અરહત્તફલસીલઞ્હિ ઇધાધિપ્પેતં. સેતો પચ્છાદો એતસ્સાતિ સેતપચ્છાદો. પચ્છાદોતિ રથસ્સ ઉપરિ અત્થરિતબ્બકમ્બલાદિ. સો પન સુપરિસુદ્ધધવલભાવેન સેતો વા હોતિ રત્તનીલાદીસુ વા અઞ્ઞતરો. ઇધ પન અરહત્તફલવિમુત્તિયા અધિપ્પેતત્તા સુપરિસુદ્ધભાવં ઉપાદાય ‘‘સેતપચ્છાદો’’તિ વુત્તં યથા અઞ્ઞત્રાપિ ‘‘રથો સીલપરિક્ખારો’’તિ. એકો સતિસઙ્ખાતો અરો એતસ્સાતિ એકારો. વત્તતીતિ પવત્તતિ. રથોતિ થેરસ્સ અત્તભાવં સન્ધાય વદતિ.

અનીઘન્તિ નિદ્દુક્ખં, ખોભવિરહિતં યાનં વિય કિલેસપરિખોભવિરહિતન્તિ અત્થો. આયન્તન્તિ સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો આગચ્છન્તં. છિન્નસોતન્તિ પચ્છિન્નસોતં. પકતિરથસ્સ હિ સુખપવત્તનત્થં અક્ખસીસેસુ નાભિયઞ્ચ ઉપલિત્તાનં સપ્પિતેલાદીનં સોતો સવનં સન્દનં હોતિ, તેન સો અચ્છિન્નસોતો નામ હોતિ. અયં પન છત્તિંસતિયા સોતાનં અનવસેસતો પહીનત્તા છિન્નસોતો નામ હોતિ, તં છિન્નસોતં. નત્થિ એતસ્સ બન્ધનન્તિ અબન્ધનો. રથૂપત્થરસ્સ હિ અક્ખેન સદ્ધિં નિચ્ચલભાવકરણત્થં બહૂનિ બન્ધનાનિ હોન્તિ, તેન સો સબન્ધનો. અયં પન સબ્બસંયોજનબન્ધનાનં અનવસેસતો પરિક્ખીણત્તા અબન્ધનો, તં અબન્ધનં. પસ્સાતિ ભગવા થેરસ્સ ગુણેહિ સોમનસ્સપ્પત્તો હુત્વા અત્તાનં વદતિ.

ઇતિ સત્થા આયસ્મન્તં લકુણ્ડકભદ્દિયં અરહત્તફલસીસેન સુચક્કં, અરહત્તફલવિમુત્તિયા સુઉત્તરચ્છદં, સૂપટ્ઠિતાય સતિયા સ્વારં, કિલેસપરિખોભાભાવેન અપરિખોભં, તણ્હૂપલેપાભાવેન અનુપલેપં, સંયોજનાદીનં અભાવેન અબન્ધનં સુપરિક્ખિત્તં સુયુત્તં આજઞ્ઞરથં કત્વા દસ્સેતિ.

પઞ્ચમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.