૧૦. ઉપ્પજ્જન્તિસુત્તવણ્ણના

૬૦. દસમે યાવકીવન્તિ યત્તકં કાલં. યતોતિ યદા, યતો પટ્ઠાય, યસ્મિં કાલેતિ વા અત્થો. એવમેતં, આનન્દાતિ, આનન્દ, તથાગતે ઉપ્પન્ને તથાગતસ્સ તથાગતસાવકાનંયેવ ચ લાભસક્કારો અભિવડ્ઢતિ, તિત્થિયા પન નિત્તેજા વિહતપ્પભા પહીનલાભસક્કારા હોન્તીતિ યં તયા વુત્તં, એતં એવં, ન એતસ્સ અઞ્ઞથાભાવો. ચક્કવત્તિનો હિ ચક્કરતનસ્સ પાતુભાવેન લોકો ચક્કરતનં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞત્થ પૂજાસક્કારસમ્માનં ન પવત્તેતિ, ચક્કરતનમેવ પન સબ્બો લોકો સબ્બભાવેહિ સક્કરોતિ ગરું કરોતિ માનેતિ પૂજેતિ. ઇતિ વટ્ટાનુસારિપુઞ્ઞમત્તનિસ્સન્દસ્સપિ તાવ મહન્તો આનુભાવો, કિમઙ્ગં પન વિવટ્ટાનુસારિપુઞ્ઞફલૂપત્થમ્ભસ્સ અનન્તાપરિમેય્યગુણગણાધારસ્સ બુદ્ધરતનસ્સ ધમ્મરતનસ્સ સઙ્ઘરતનસ્સ ચાતિ દસ્સેતિ.

ભગવા હિ સમ્માસમ્બોધિં પત્વા પવત્તવરધમ્મચક્કો અનુક્કમેન લોકે એકસટ્ઠિયા અરહન્તેસુ જાતેસુ સટ્ઠિ અરહન્તે જનપદચારિકાય વિસ્સજ્જેત્વા ઉરુવેલં પત્વા ઉરુવેલકસ્સપપ્પમુખે સહસ્સજટિલે અરહત્તે પતિટ્ઠાપેત્વા તેહિ પરિવુતો લટ્ઠિવનુય્યાને નિસીદિત્વા બિમ્બિસારપ્પમુખાનં અઙ્ગમગધવાસીનં દ્વાદસ નહુતાનિ સાસને ઓતારેત્વા યદા રાજગહે વિહાસિ, તતો પટ્ઠાય ભગવતો ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ યથા યથા ઉપરૂપરિ ઉળારલાભસક્કારો અભિવડ્ઢતિ, તથા તથા સબ્બતિત્થિયાનં લાભસક્કારો પરિહાયિ એવ.

અથેકદિવસં આયસ્મા આનન્દો દિવાટ્ઠાને નિસિન્નો ભગવતો ચ અરિયસઙ્ઘસ્સ ચ સમ્માપટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા પીતિસોમનસ્સજાતો ‘‘કથં નુ ખો તિત્થિયાન’’ન્તિ તેસં પટિપત્તિં આવજ્જેસિ. અથસ્સ નેસં સબ્બથાપિ દુપ્પટિપત્તિયેવ ઉપટ્ઠાસિ. સો ‘‘એવંમહાનુભાવે નામ પુઞ્ઞૂપનિસ્સયસ્સ ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપત્તિયા ચ ઉક્કંસપારમિપ્પત્તે ભગવતિ, અરિયસઙ્ઘે ચ ધરન્તે કથં ઇમે અઞ્ઞતિત્થિયા એવં દુપ્પટિપન્ના અકતપુઞ્ઞા વરાકા લાભિનો સક્કતા ભવિસ્સન્તી’’તિ તિત્થિયાનં લાભસક્કારહાનિં નિસ્સાય કારુઞ્ઞં ઉપ્પાદેત્વા અથ અત્તનો પરિવિતક્કં ‘‘યાવકીવઞ્ચ, ભન્તે’’તિઆદિના ભગવતો આરોચેસિ. ભગવા ચ તં, ‘‘આનન્દ, તયા મિચ્છા પરિવિતક્કિત’’ન્તિ અવત્વા સુવણ્ણાલિઙ્ગસદિસં ગીવં ઉન્નામેત્વા સુપુપ્ફિતસતપત્તસસ્સિરિકં મહામુખં અભિપ્પસન્નતરં કત્વા ‘‘એવમેતં, આનન્દા’’તિ સમ્પહંસિત્વા ‘‘યાવકીવઞ્ચા’’તિઆદિના તસ્સ વચનં પચ્ચનુમોદિ. તેન વુત્તં – ‘‘અથ ખો આયસ્મા આનન્દો…પે… ભિક્ખુસઙ્ઘો ચા’’તિ. અથ ભગવા તસ્સં અટ્ઠુપ્પત્તિયં અતીતેપિ મયિ અનુપ્પન્ને એકચ્ચે નીચજના સમ્માનં લભિત્વા મમ ઉપ્પાદતો પટ્ઠાય હતલાભસક્કારા અહેસુન્તિ બાવેરુજાતકં (જા. ૧.૪.૧૫૩ આદયો) કથેસિ.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ દિટ્ઠિગતિકાનં તાવ સક્કારસમ્માનો યાવ ન સમ્માસમ્બુદ્ધા લોકે ઉપ્પજ્જન્તિ, તેસં પન ઉપ્પાદતો પટ્ઠાય તે હતલાભસક્કારા નિપ્પભા નિત્તેજાવ હોન્તિ, દુપ્પટિપત્તિયા દુક્ખતો ચ ન મુચ્ચન્તીતિ એતમત્થં સબ્બાકારતો વિદિત્વા તદત્થદીપનં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ ઓભાસતિ તાવ સો કિમીતિ સો ખજ્જૂપનકકિમિ તાવદેવ ઓભાસતિ જોતતિ દિબ્બતિ. યાવ ન ઉન્નમતે પભઙ્કરોતિ તીસુપિ મહાદીપેસુ એકક્ખણે આલોકકરણેન ‘‘પભઙ્કરો’’તિ લદ્ધનામો સૂરિયો યાવ ન ઉગ્ગમતિ ન ઉદેતિ. અનુગ્ગતે હિ સૂરિયે લદ્ધોકાસા ખજ્જૂપનકા વિપરિવત્તમાનાપિ કણ્ટકફલસદિસા તમસિ વિજ્જોતન્તિ. સ વેરોચનમ્હિ ઉગ્ગતે, હતપ્પભો હોતિ ન ચાપિ ભાસતીતિ સમન્તતો અન્ધકારં વિધમિત્વા કિરણસહસ્સેન વિરોચનસભાવતાય વેરોચનનામકે આદિચ્ચે ઉટ્ઠિતે સો ખજ્જૂપનકો હતપ્પભો નિત્તેજો કાળકો હોતિ, રત્તન્ધકારે વિય ન ભાસતિ ન દિબ્બતિ.

એવં ઓભાસિતમેવ તક્કિકાનન્તિ યથા તેન ખજ્જૂપનકેન સૂરિયુગ્ગમનતો પુરેયેવ ઓભાસિતં હોતિ, એવં તક્કેત્વા વિતક્કેત્વા પરિકપ્પનમત્તેન દિટ્ઠીનં ગહણતો ‘‘તક્કિકા’’તિ લદ્ધનામેહિ તિત્થિયેહિ ઓભાસિતં અત્તનો સમયતેજેન દીપેત્વા અધિટ્ઠિતં તાવ, યાવ સમ્માસમ્બુદ્ધા લોકે નુપ્પજ્જન્તિ. ન તક્કિકા સુજ્ઝન્તિ ન ચાપિ સાવકાતિ યદા પન સમ્માસમ્બુદ્ધા લોકે ઉપ્પજ્જન્તિ, તદા દિટ્ઠિગતિકા ન સુજ્ઝન્તિ ન સોભન્તિ, ન ચાપિ તેસં સાવકા સોભન્તિ, અઞ્ઞદત્થુ વિહતસોભા રત્તિખિત્તા વિય સરા ન પઞ્ઞાયન્તેવ. અથ વા યાવ સમ્માસમ્બુદ્ધા લોકે નુપ્પજ્જન્તિ, તાવદેવ તક્કિકાનં ઓભાસિતં અત્તનો સમયેન જોતનં બાલલાપનં, ન તતો પરં. કસ્મા? યસ્મા ન તક્કિકા સુજ્ઝન્તિ, ન ચાપિ સાવકા. તે હિ દુરક્ખાતધમ્મવિનયા સમ્માપટિપત્તિરહિતા ન સંસારતો સુજ્ઝન્તિ અનિય્યાનિકસાસનત્તા. તેનાહ ‘‘દુદ્દિટ્ઠી ન દુક્ખા પમુચ્ચરે’’તિ. તક્કિકા હિ અયાથાવલદ્ધિકતાય દુદ્દિટ્ઠિનો મિચ્છાભિનિવિટ્ઠદિટ્ઠિકા વિપરીતદસ્સના તં દિટ્ઠિં અનિસ્સજ્જિત્વા સંસારદુક્ખતો ન કદાચિપિ મુચ્ચન્તીતિ.

દસમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતા ચ જચ્ચન્ધવગ્ગવણ્ણના.