૨. ઉદ્ધતસુત્તવણ્ણના

૩૨. દુતિયે કુસિનારાયન્તિ કુસિનારાયં નામ મલ્લરાજૂનં નગરે. ઉપવત્તને મલ્લાનં સાલવનેતિ યથા હિ અનુરાધપુરસ્સ થૂપારામો, એવં કુસિનારાય ઉય્યાનં દક્ખિણપચ્છિમદિસાય હોતિ. યથા થૂપારામતો દક્ખિણદ્વારેન નગરપવિસનમગ્ગો પાચીનમુખો ગન્ત્વા ઉત્તરેન નિવત્તતિ, એવં ઉય્યાનતો સાલપન્તિ પાચીનમુખા ગન્ત્વા ઉત્તરેન નિવત્તા, તસ્મા ‘‘ઉપવત્તન’’ન્તિ વુચ્ચતિ. તસ્મિં ઉપવત્તને મલ્લરાજૂનં સાલવને. અરઞ્ઞકુટિકાયન્તિ સાલપન્તિયા અવિદૂરે રુક્ખગચ્છસઞ્છન્નટ્ઠાને કતા કુટિકા, તં સન્ધાય વુત્તં ‘‘અરઞ્ઞકુટિકાયં વિહરતી’’તિ. તે પન ભિક્ખૂ પટિસઙ્ખાનવિરહિતા ઓસ્સટ્ઠવીરિયા પમત્તવિહારિનો, તેન વુત્તં ‘‘ઉદ્ધતા’’તિઆદિ.

તત્થ ઉદ્ધચ્ચબહુલત્તા અવૂપસન્તચિત્તતાય ઉદ્ધતા. તુચ્છભાવેન માનો નળો વિયાતિ નળો, માનસઙ્ખાતો ઉગ્ગતો નળો એતેસન્તિ ઉન્નળા, ઉગ્ગતતુચ્છમાનાતિ અત્થો. પત્તચીવરમણ્ડનાદિચાપલ્લેન સમન્નાગતત્તા બહુકતાય વા ચપલા. ફરુસવાચતાય મુખેન ખરાતિ મુખરા. તિરચ્છાનકથાબહુલતાય વિકિણ્ણા બ્યાકુલા વાચા એતેસન્તિ વિકિણ્ણવાચા. મુટ્ઠા નટ્ઠા સતિ એતેસન્તિ મુટ્ઠસ્સતિનો, સતિવિરહિતા પમાદવિહારિનોતિ અત્થો. સબ્બેન સબ્બં સમ્પજઞ્ઞાભાવતો અસમ્પજાના. ગદ્દૂહનમત્તમ્પિ કાલં ચિત્તસમાધાનસ્સ અભાવતો ન સમાહિતાતિ અસમાહિતા. લોલસભાવત્તા ભન્તમિગસપ્પટિભાગતાય વિબ્ભન્તચિત્તા. મનચ્છટ્ઠાનં ઇન્દ્રિયાનં અસંવરણતો અસઞ્ઞતિન્દ્રિયતાય પાકતિન્દ્રિયા.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ એતં તેસં ભિક્ખૂનં ઉદ્ધચ્ચાદિવસેન પમાદવિહારં જાનિત્વા. ઇમં ઉદાનન્તિ ઇમં પમાદવિહારે અપ્પમાદવિહારે ચ યથાક્કમં આદીનવાનિસંસવિભાવનં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ અરક્ખિતેનાતિ સતિઆરક્ખાભાવેન અગુત્તેન. કાયેનાતિ છવિઞ્ઞાણકાયેન ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન હિ રૂપં દિસ્વા તત્થ નિમિત્તાનુબ્યઞ્જનગ્ગહણવસેન અભિજ્ઝાદિપવત્તિતો વિઞ્ઞાણદ્વારસ્સ સતિયા અરક્ખિતભાવતો. સોતવિઞ્ઞાણાદીસુપિ એસેવ નયો. એવં છવિઞ્ઞાણકાયસ્સ અરક્ખિતભાવં સન્ધાયાહ ‘‘અરક્ખિતેન કાયેના’’તિ. કેચિ પન ‘‘કાયેના’’તિ અત્થં વદન્તિ, તેસમ્પિ વુત્તનયેનેવ અત્થયોજનાય સતિ યુજ્જેય્ય. અપરે પન ‘‘અરક્ખિતેન ચિત્તેના’’તિ પઠન્તિ, તેસમ્પિ વુત્તનયો એવ અત્થો. મિચ્છાદિટ્ઠિહતેનાતિ સસ્સતાદિમિચ્છાભિનિવેસદૂસિતેન. થિનમિદ્ધાભિભૂતેનાતિ ચિત્તસ્સ અકલ્યતાલક્ખણેન થિનેન કાયસ્સ અકલ્યતાલક્ખણેન મિદ્ધેન ચ અજ્ઝોત્થટેન, તેન કાયેન ચિત્તેનાતિ વા સમ્બન્ધો. વસં મારસ્સ ગચ્છતીતિ કિલેસમારાદિકસ્સ સબ્બસ્સપિ મારસ્સ વસં યથાકામકરણીયતં ઉપગચ્છતિ, તેસં વિસયં નાતિક્કમતીતિ અત્થો.

ઇમાય હિ ગાથાય ભગવા યે સતિઆરક્ખાભાવેન સબ્બસો અરક્ખિતચિત્તા, યોનિસોમનસિકારસ્સ હેતુભૂતાય પઞ્ઞાય અભાવતો અયોનિસો ઉમ્મુજ્જનેન નિચ્ચન્તિઆદિના વિપરિયેસગાહિનો, તતો એવ કુસલકિરિયાય વીરિયારમ્ભાભાવતો કોસજ્જાભિભૂતા સંસારવટ્ટતો સીસં ન ઉક્ખિપિસ્સન્તીતિ તેસં ભિક્ખૂનં પમાદવિહારગરહામુખેન વટ્ટં દસ્સેત્વા ઇદાનિ વિવટ્ટં દસ્સેતું, ‘‘તસ્મા રક્ખિતચિત્તસ્સા’’તિ દુતિયગાથમાહ.

તત્થ તસ્મા રક્ખિતચિત્તસ્સાતિ યસ્મા અરક્ખિતચિત્તો મારસ્સ યથાકામકરણીયો હુત્વા સંસારેયેવ હોતિ, તસ્મા સતિસંવરેન મનચ્છટ્ઠાનં ઇન્દ્રિયાનં રક્ખણેન પિદહનેન રક્ખિતચિત્તો અસ્સ. ચિત્તે હિ રક્ખિતે ચક્ખાદિઇન્દ્રિયાનિ રક્ખિતાનેવ હોન્તીતિ. સમ્માસઙ્કપ્પગોચરોતિ યસ્મા મિચ્છાસઙ્કપ્પગોચરો તથા તથા અયોનિસો વિતક્કેત્વા નાનાવિધાનિ મિચ્છાદસ્સનાનિ ગણ્હન્તો મિચ્છાદિટ્ઠિહતેન ચિત્તેન મારસ્સ યથાકામકરણીયો હોતિ, તસ્મા યોનિસોમનસિકારેન કમ્મં કરોન્તો નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પાદિસમ્માસઙ્કપ્પગોચરો અસ્સ, ઝાનાદિસમ્પયુત્તં સમ્માસઙ્કપ્પમેવ અત્તનો ચિત્તસ્સ પવત્તિટ્ઠાનં કરેય્ય. સમ્માદિટ્ઠિપુરેક્ખારોતિ સમ્માસઙ્કપ્પગોચરતાય વિધૂતમિચ્છાદસ્સનો પુરેતરંયેવ કમ્મસ્સકતાલક્ખણં, તતો યથાભૂતઞાણલક્ખણઞ્ચ સમ્માદિટ્ઠિં પુરતો કત્વા પુબ્બે વુત્તનયેનેવ સીલસમાધીસુ યુત્તો પયુત્તો વિપસ્સનં આરભિત્વા સઙ્ખારે સમ્મસન્તો ઞત્વાન ઉદયબ્બયં પઞ્ચસુ ઉપાદાનક્ખન્ધેસુ સમપઞ્ઞાસાય આકારેહિ ઉપ્પાદનિરોધં વવત્થપેત્વા ઉદયબ્બયઞાણમધિગન્ત્વા તતો પરં ભઙ્ગાનુપસ્સનાદિવસેન વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અનુક્કમેન અરિયમગ્ગં ગણ્હન્તો અગ્ગમગ્ગેન, થિનમિદ્ધાભિભૂ ભિક્ખુ સબ્બા દુગ્ગતિયો જહેતિ, એવં સો હેટ્ઠિમમગ્ગવજ્ઝાનં કિલેસાનં પઠમમેવ પહીનત્તા દિટ્ઠિવિપ્પયુત્તલોભસહગતચિત્તુપ્પાદેસુ ઉપ્પજ્જનકથિનમિદ્ધાનં અધિગતેન અરહત્તમગ્ગેન સમુચ્છિન્દનતો તદેકટ્ઠાનં માનાદીનમ્પિ પહીનત્તા સબ્બસો ભિન્નકિલેસો ખીણાસવો ભિક્ખુ તિવિધદુક્ખતાયોગેન દુગ્ગતિસઙ્ખાતા સબ્બાપિ ગતિયો ઉચ્છિન્નભવમૂલત્તા જહે, પજહેય્ય. તાસં પરભાગે નિબ્બાને પતિટ્ઠેય્યાતિ અત્થો.

દુતિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.