૧૦. સારિપુત્તઉપસમસુત્તવણ્ણના

૪૦. દસમે અત્તનો ઉપસમન્તિ સાવકપારમીમત્થકપ્પત્તિયા હેતુભૂતં અગ્ગમગ્ગેન અત્તનો અનવસેસકિલેસવૂપસમં.

આયસ્મા હિ સારિપુત્તો અનુપસન્તકિલેસાનં સત્તાનં રાગાદિકિલેસજનિતસન્તાપદરથપરિળાહદુક્ખઞ્ચેવ કિલેસાભિસઙ્ખારનિમિત્તં જાતિજરાબ્યાધિમરણસોકપરિદેવાદિદુક્ખઞ્ચ પચ્ચક્ખતો દિસ્વા અતીતાનાગતેપિ નેસં વટ્ટમૂલકદુક્ખં પરિતુલેત્વા કરુણાયમાનો અત્તનાપિ પુથુજ્જનકાલે અનુભૂતં કિલેસનિમિત્તં વા અનપ્પકં દુક્ખં અનુસ્સરિત્વા ‘‘ઈદિસસ્સ નામ મહાદુક્ખસ્સ હેતુભૂતા કિલેસા ઇદાનિ મે સુપ્પહીના’’તિ અત્તનો કિલેસવૂપસમં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતિ. પચ્ચવેક્ખન્તો ચ ‘‘ઇમે એત્તકા કિલેસા સોતાપત્તિમગ્ગેન ઉપસમિતા, એત્તકા સકદાગામિમગ્ગેન, એત્તકા અનાગામિમગ્ગેન, એત્તકા અરહત્તમગ્ગેન ઉપસમિતા’’તિ તંતંમગ્ગઞાણેહિ ઓધિસો કિલેસાનં ઉપસમિતભાવં પચ્ચવેક્ખતિ, તેન વુત્તં – ‘‘અત્તનો ઉપસમં પચ્ચવેક્ખમાનો’’તિ.

અપરે ‘‘થેરો અરહત્તફલસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા તં પચ્ચવેક્ખિત્વા ‘ઇમસ્સ વતાયં સન્તપણીતભાવો અચ્ચન્તસન્તાય અસઙ્ખતાય ધાતુયા આરમ્મણતો, સયઞ્ચ સમ્મદેવ કિલેસવૂપસમતો’તિ એવં અભિણ્હં ઉપસમં પચ્ચવેક્ખતી’’તિ વદન્તિ. અઞ્ઞે પન ‘‘અનવસેસકિલેસાનં ઉપસમપરિયોસાને જાતં અગ્ગફલમેવેત્થ ઉપસમો નામ, તં પચ્ચવેક્ખમાનો નિસિન્નો’’તિ.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ યદિદં આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ મહાપઞ્ઞતાદિહેતુભૂતં સાવકેસુ અનઞ્ઞસાધારણં કિલેસપ્પહાનં અગ્ગફલં વા ઉપસમપરિયાયેન વુત્તં, તસ્સ પચ્ચવેક્ખણસઙ્ખાતં અત્થં સબ્બાકારતો વિદિત્વા તદનુભાવદીપકં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ ઉપસન્તસન્તચિત્તસ્સાતિ ઉપસન્તમેવ હુત્વા સન્તં ચિત્તં એતસ્સાતિ ઉપસન્તસન્તચિત્તો. સમાપત્તિયા વિક્ખમ્ભનેન હિ ઉપસન્તકિલેસત્તા ઉપસન્તચિત્તં ન સબ્બથા ‘‘ઉપસન્તસન્ત’’ન્તિ વુચ્ચતિ તસ્સ ઉપસમસ્સ અનચ્ચન્તિકભાવતો, ન તથા અગ્ગમગ્ગેન. તેન પન અચ્ચન્તમેવ કિલેસાનં સમુચ્છિન્નત્તા અરહતો ચિત્તં પુન કિલેસાનં અનુપસમેતબ્બતાય સમથવિપસ્સનાહેટ્ઠિમમગ્ગેહિ ઉપસન્તકિલેસં હુત્વા અચ્ચન્તસન્તભાવતોવ ‘‘ઉપસન્તસન્ત’’ન્તિ વુચ્ચતિ. તેન વુત્તં – ‘‘ઉપસન્તમેવ હુત્વા સન્તં ચિત્તં એતસ્સાતિ ઉપસન્તસન્તચિત્તો’’તિ. ઉપસન્તન્તિ વા ઉપસમો વુચ્ચતિ, તસ્મા ‘‘ઉપસન્તસન્તચિત્તસ્સા’’તિ અચ્ચન્તૂપસમેન સન્તચિત્તસ્સાતિ અત્થો.

અથ વા સતિપિ સબ્બેસં ખીણાસવાનં અનવસેસકિલેસવૂપસમે સાવકપારમીઞાણસ્સ પન મત્થકપ્પત્તિહેતુભૂતો સાવકેસુ અનઞ્ઞસાધારણો સવિસેસો ધમ્મસેનાપતિનો કિલેસવૂપસમોતિ દસ્સેતું સત્થા ઉપસન્તસદ્દેન વિસેસેત્વા આહ ‘‘ઉપસન્તસન્તચિત્તસ્સા’’તિ.

તત્રાયમત્થો – ભુસં દળ્હં વા સન્તં ઉપસન્તં, તેન ઉપસન્તેન ઉપસન્તમેવ હુત્વા સન્તં ઉપસન્તસન્તં, તાદિસં ચિત્તં એતસ્સાતિ સબ્બં પુરિમસદિસમેવ. તથા હેસ ભગવતા – ‘‘સારિપુત્તો, ભિક્ખવે, મહાપઞ્ઞો પુથુપઞ્ઞો હાસપઞ્ઞો જવનપઞ્ઞો તિક્ખપઞ્ઞો નિબ્બેધિકપઞ્ઞો’’તિઆદિના (મ. નિ. ૩.૯૩) અનેકપરિયાયેન વણ્ણિતો થોમિતો. નેત્તિચ્છિન્નસ્સાતિ નેત્તિ વુચ્ચતિ ભવતણ્હા સંસારસ્સ નયનતો, સા નેત્તિ છિન્ના એતસ્સાતિ નેત્તિચ્છિન્નો. તસ્સ નેત્તિચ્છિન્નસ્સ, પહીનતણ્હસ્સાતિ અત્થો. મુત્તો સો મારબન્ધનાતિ સો એવંવિધો પરિક્ખીણભવસંયોજનો સબ્બસ્મા મારબન્ધનતો મુત્તો, ન તસ્સ મારબન્ધનમોચનાય કરણીયં અત્થિ, તસ્મા ધમ્મસેનાપતિ અત્તનો ઉપસમં પચ્ચવેક્ખતીતિ. સેસં વુત્તનયમેવ.

દસમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતા ચ મેઘિયવગ્ગવણ્ણના.