૫. ઉપાસકસુત્તવણ્ણના

૧૫. પઞ્ચમે ઇચ્છાનઙ્ગલકોતિ ઇચ્છાનઙ્ગલનામકો કોસલેસુ એકો બ્રાહ્મણગામો, તંનિવાસિતાય તત્થ વા જાતો ભવોતિ વા ઇચ્છાનઙ્ગલકો. ઉપાસકોતિ તીહિ સરણગમનેહિ ભગવતો સન્તિકે ઉપાસકભાવસ્સ પવેદિતત્તા ઉપાસકો પઞ્ચસિક્ખાપદિકો બુદ્ધમામકો, ધમ્મમામકો, સઙ્ઘમામકો. કેનચિદેવ કરણીયેનાતિ ઉદ્ધારસોધાપનાદિના કેનચિદેવ કત્તબ્બેન. તીરેત્વાતિ નિટ્ઠાપેત્વા. અયં કિર ઉપાસકો પુબ્બે અભિણ્હં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પયિરુપાસતિ, સો કતિપયં કાલં બહુકરણીયતાય સત્થુ દસ્સનં નાભિસમ્ભોસિ. તેનાહ ભગવા – ‘‘ચિરસ્સં ખો ત્વં, ઉપાસક, ઇમં પરિયાયમકાસિ, યદિદં ઇધાગમનાયા’’તિ.

તત્થ ચિરસ્સન્તિ ચિરેન. પરિયાયન્તિ વારં. યદિદન્તિ નિપાતો, યો અયન્તિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – ઇધ મમ સન્તિકે આગમનાય યો અયં અજ્જ કતો વારો, તં ઇમં ચિરેન પપઞ્ચં કત્વા અકાસીતિ. ચિરપટિકાહન્તિ ચિરપટિકો અહં, ચિરકાલતો પટ્ઠાય અહં ઉપસઙ્કમિતુકામોતિ સમ્બન્ધો. કેહિચિ કેહિચીતિ એકચ્ચેહિ એકચ્ચેહિ. અથ વા કેહિચિ કેહિચીતિ યેહિ વા તેહિ વા. તત્થ ગારવં દસ્સેતિ. સત્થરિ અભિપ્પસન્નસ્સ હિ સત્થુદસ્સનધમ્મસ્સવનેસુ વિય ન અઞ્ઞત્થ આદરો હોતિ. કિચ્ચકરણીયેહીતિ એત્થ અવસ્સં કાતબ્બં કિચ્ચં, ઇતરં કરણીયં. પઠમં વા કાતબ્બં કિચ્ચં, પચ્છા કાતબ્બં કરણીયં. ખુદ્દકં વા કિચ્ચં, મહન્તં કરણીયં. બ્યાવટોતિ ઉસ્સુક્કો. એવાહન્તિ એવં ઇમિના પકારેન અહં નાસક્ખિં ઉપસઙ્કમિતું, ન અગારવાદિનાતિ અધિપ્પાયો.

એતમત્થં વિદિત્વાતિ દુલ્લભે બુદ્ધુપ્પાદે મનુસ્સત્તલાભે ચ સત્તાનં સકિઞ્ચનભાવેન કિચ્ચપસુતતાય કુસલન્તરાયો હોતિ, ન અકિઞ્ચનસ્સાતિ એતમત્થં સબ્બાકારતો વિદિત્વા. ઇમં ઉદાનન્તિ તદત્થપરિદીપનમેવ ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ.

તત્થ સુખં વત તસ્સ ન હોતિ કિઞ્ચીતિ યસ્સ પુગ્ગલસ્સ કિઞ્ચિ રૂપાદીસુ એકવત્થુમ્પિ ‘‘મમેત’’ન્તિ તણ્હાય પરિગ્ગહિતભાવેન ન હોતિ નત્થિ ન વિજ્જતિ, સુખં વત તસ્સ પુગ્ગલસ્સ, અહો સુખમેવાતિ અત્થો. ‘‘ન હોસી’’તિપિ પાઠો, તસ્સ અતીતકાલવસેન અત્થો વેદિતબ્બો. કેચિ પન ન હોતિ કિઞ્ચીતિ પદસ્સ ‘‘રાગાદિકિઞ્ચનં યસ્સ ન હોતી’’તિ અત્થં વણ્ણેન્તિ, તં ન સુન્દરં પરિગ્ગહધમ્મવસેન દેસનાય આગતત્તા. રાગાદિકિઞ્ચનન્તિ પરિગ્ગહેતબ્બસ્સાપિ સઙ્ગહે સતિ યુત્તમેવ વુત્તં સિયા અથ વા યસ્સ પુગ્ગલસ્સ કિઞ્ચિ અપ્પમ્પિ કિઞ્ચનં પલિબોધજાતં રાગાદિકિઞ્ચનાભાવતો એવ ન હોતિ, તં તસ્સ અકિઞ્ચનત્તં સુખસ્સ પચ્ચયભાવતો સુખં વતં, અહો સુખન્તિ અત્થો. કસ્સ પન ન હોતિ કિઞ્ચનન્તિ ચે, આહ ‘‘સઙ્ખાતધમ્મસ્સ બહુસ્સુતસ્સા’’તિ. યો ચતૂહિપિ મગ્ગસઙ્ખાહિ સોળસકિચ્ચનિપ્ફત્તિયા સઙ્ખાતધમ્મો કતકિચ્ચો, તતો એવ પટિવેધબાહુસચ્ચેન બહુસ્સુતો, તસ્સ.

ઇતિ ભગવા અકિઞ્ચનભાવે આનિસંસં દસ્સેત્વા સકિઞ્ચનભાવે આદીનવં દસ્સેતું ‘‘સકિઞ્ચનં પસ્સા’’તિઆદિમાહ. તસ્સત્થો – રાગાદિકિઞ્ચનાનં આમિસકિઞ્ચનાનઞ્ચ અત્થિતાય સકિઞ્ચનં, સકિઞ્ચનત્તા એવ અલદ્ધાનઞ્ચ લદ્ધાનઞ્ચ કામાનં પરિયેસનારક્ખણહેતુ કિચ્ચકરણીયવસેન ‘‘અહં મમા’’તિ ગહણવસેન ચ વિહઞ્ઞમાનં વિઘાતં આપજ્જમાનં પસ્સાતિ ધમ્મસંવેગપ્પત્તો સત્થા અત્તનો ચિત્તં વદતિ. જનો જનસ્મિં પટિબન્ધરૂપોતિ સયં અઞ્ઞો જનો સમાનો અઞ્ઞસ્મિં જને ‘‘અહં ઇમસ્સ, મમ અય’’ન્તિ તણ્હાવસેન પટિબન્ધસભાવો હુત્વા વિહઞ્ઞતિ વિઘાતં આપજ્જતિ. ‘‘પટિબદ્ધચિત્તો’’તિપિ પાઠો. અયઞ્ચ અત્થો –

‘‘પુત્તા મત્થિ ધનમ્મત્થિ, ઇતિ બાલો વિહઞ્ઞતિ;

અત્તા હિ અત્તનો નત્થિ, કુતો પુત્તા કુતો ધન’’ન્તિ. (ધ. પ. ૬૨) –

આદીહિ સુત્તપદેહિ દીપેતબ્બોતિ.

પઞ્ચમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.