૭. સકુલાથેરીગાથાવણ્ણના

અગારસ્મિં વસન્તીતિઆદિકા સકુલાય થેરિયા ગાથા. અયં કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે હંસવતીનગરે આનન્દસ્સ રઞ્ઞો ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તા, સત્થુ વેમાતિકભગિની નન્દાતિ નામેન. સા વિઞ્ઞુતં પત્વા એકદિવસં સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુણન્તી સત્થારા એકં ભિક્ખુનિં દિબ્બચક્ખુકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા ઉસ્સાહજાતા અધિકારકમ્મં કત્વા સયમ્પિ તં ઠાનન્તરં પત્થેન્તી પણિધાનમકાસિ. સા તત્થ યાવજીવં બહું ઉળારં કુસલકમ્મં કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં સુગતીસુયેવ સંસરન્તી કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા પરિબ્બાજકપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા એકચારિની વિચરન્તી એકદિવસં તેલભિક્ખાય આહિણ્ડિત્વા તેલં લભિત્વા તેન તેલેન સત્થુ ચેતિયે સબ્બરત્તિં દીપપૂજં અકાસિ. સા તતો ચુતા તાવતિંસે નિબ્બત્તિત્વા સુવિસુદ્ધદિબ્બચક્ખુકા હુત્વા એકં બુદ્ધન્તરં દેવેસુયેવ સંસરિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ. સકુલાતિસ્સા નામં અહોસિ. સા વિઞ્ઞુતં પત્તા સત્થુ જેતવનપટિગ્ગહણે પટિલદ્ધસદ્ધા ઉપાસિકા હુત્વા અપરભાગે અઞ્ઞતરસ્સ ખીણાસવત્થેરસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા સઞ્જાતસંવેગા પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા ઘટેન્તી વાયમન્તી ન ચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૩.૧૩૧-૧૬૫) –

‘‘પદુમુત્તરો નામ જિનો, સબ્બધમ્માન પારગૂ;

ઇતો સતસહસ્સમ્હિ, કપ્પે ઉપ્પજ્જિ નાયકો.

‘‘હિતાય સબ્બસત્તાનં, સુખાય વદતં વરો;

અત્થાય પુરિસાજઞ્ઞો, પટિપન્નો સદેવકે.

‘‘યસગ્ગપત્તો સિરિમા, કિત્તિવણ્ણગતો જિનો;

પૂજિતો સબ્બલોકસ્સ, દિસા સબ્બાસુ વિસ્સુતો.

‘‘ઉત્તિણ્ણવિચિકિચ્છો સો, વીતિવત્તકથંકથો;

સમ્પુણ્ણમનસઙ્કપ્પો, પત્તો સમ્બોધિમુત્તમં.

‘‘અનુપ્પન્નસ્સ મગ્ગસ્સ, ઉપ્પાદેતા નરુત્તમો;

અનક્ખાતઞ્ચ અક્ખાસિ, અસઞ્જાતઞ્ચ સઞ્જની.

‘‘મગ્ગઞ્ઞૂ ચ મગ્ગવિદૂ, મગ્ગક્ખાયી નરાસભો;

મગ્ગસ્સ કુસલો સત્થા, સારથીનં વરુત્તમો.

‘‘મહાકારુણિકો સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ નાયકો;

નિમુગ્ગે કામપઙ્કમ્હિ, સમુદ્ધરતિ પાણિને.

‘‘તદાહં હંસવતિયં, જાતા ખત્તિયનન્દના;

સુરૂપા સધના ચાપિ, દયિતા ચ સિરીમતી.

‘‘આનન્દસ્સ મહારઞ્ઞો, ધીતા પરમસોભના;

વેમાતા ભગિની ચાપિ, પદુમુત્તરનામિનો.

‘‘રાજકઞ્ઞાહિ સહિતા, સબ્બાભરણભૂસિતા;

ઉપાગમ્મ મહાવીરં, અસ્સોસિં ધમ્મદેસનં.

‘‘તદા હિ સો લોકગરુ, ભિક્ખુનિં દિબ્બચક્ખુકં;

કિત્તયં પરિસામજ્ઝે, અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ તં.

‘‘સુણિત્વા તમહં હટ્ઠા, દાનં દત્વાન સત્થુનો;

પૂજિત્વાન ચ સમ્બુદ્ધં, દિબ્બચક્ખું અપત્થયિં.

‘‘તતો અવોચ મં સત્થા, નન્દે લચ્છસિ પત્થિતં;

પદીપધમ્મદાનાનં, ફલમેતં સુનિચ્છિતં.

‘‘સતસહસ્સિતો કપ્પે, ઓક્કાકકુલસમ્ભવો;

ગોતમો નામ ગોત્તેન, સત્થા લોકે ભવિસ્સતિ.

‘‘તસ્સ ધમ્મેસુ દાયાદા, ઓરસા ધમ્મનિમ્મિતા;

સકુલા નામ નામેન, હેસ્સતિ સત્થુ સાવિકા.

‘‘તેન કમ્મેન સુકતેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘ઇમમ્હિ ભદ્દકે કપ્પે, બ્રહ્મબન્ધુ મહાયસો;

કસ્સપો નામ ગોત્તેન, ઉપ્પજ્જિ વદતં વરો.

‘‘પરિબ્બાજકિની આસિં, તદાહં એકચારિની;

ભિક્ખાય વિચરિત્વાન, અલભિં તેલમત્તકં.

‘‘તેન દીપં પદીપેત્વા, ઉપટ્ઠિં સબ્બસંવરિં;

ચેતિયં દ્વિપદગ્ગસ્સ, વિપ્પસન્નેન ચેતસા.

‘‘તેન કમ્મેન સુકતેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘યત્થ યત્થૂપપજ્જામિ, તસ્સ કમ્મસ્સ વાહસા;

પજ્જલન્તિ મહાદીપા, તત્થ તત્થ ગતાય મે.

‘‘તિરોકુટ્ટં તિરોસેલં, સમતિગ્ગય્હ પબ્બતં;

પસ્સામહં યદિચ્છામિ, દીપદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘વિસુદ્ધનયના હોમિ, યસસા ચ જલામહં;

સદ્ધાપઞ્ઞાવતી ચેવ, દીપદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘પચ્છિમે ચ ભવે દાનિ, જાતા વિપ્પકુલે અહં;

પહૂતધનધઞ્ઞમ્હિ, મુદિતે રાજપૂજિતે.

‘‘અહં સબ્બઙ્ગસમ્પન્ના, સબ્બાભરણભૂસિતા;

પુરપ્પવેસે સુગતં, વાતપાને ઠિતા અહં.

‘‘દિસ્વા જલન્તં યસસા, દેવમનુસ્સસક્કતં;

અનુબ્યઞ્જનસમ્પન્નં, લક્ખણેહિ વિભૂસિતં.

‘‘ઉદગ્ગચિત્તા સુમના, પબ્બજ્જં સમરોચયિં;

ન ચિરેનેવ કાલેન, અરહત્તમપાપુણિં.

‘‘ઇદ્ધીસુ ચ વસી હોમિ, દિબ્બાય સોતધાતુયા;

પરચિત્તાનિ જાનામિ, સત્થુસાસનકારિકા.

‘‘પુબ્બેનિવાસં જાનામિ, દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતં;

ખેપેત્વા આસવે સબ્બે, વિસુદ્ધાસિં સુનિમ્મલા.

‘‘પરિચિણ્ણો મયા સત્થા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસનં;

ઓહિતો ગરુકો ભારો, ભવનેત્તિસમૂહતા.

‘‘યસ્સત્થાય પબ્બજિતા, અગારસ્માનગારિયં;

સો મે અત્થો અનુપ્પત્તો, સબ્બસંયોજનક્ખયો.

‘‘તતો મહાકારુણિકો, એતદગ્ગે ઠપેસિ મં;

દિબ્બચક્ખુકાનં અગ્ગા, સકુલાતિ નરુત્તમો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા કતાધિકારતાય દિબ્બચક્ખુઞાણે ચિણ્ણવસી અહોસિ. તેન નં સત્થા દિબ્બચક્ખુકાનં ભિક્ખુનીનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ. સા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા પીતિસોમનસ્સજાતા ઉદાનવસેન –

૯૭. ‘‘અગારસ્મિં વસન્તીહં, ધમ્મં સુત્વાન ભિક્ખુનો;

અદ્દસં વિરજં ધમ્મં, નિબ્બાનં પદમચ્ચુતં.

૯૮. ‘‘સાહં પુત્તં ધીતરઞ્ચ, ધનધઞ્ઞઞ્ચ છડ્ડિય;

કેસે છેદાપયિત્વાન, પબ્બજિં અનગારિયં.

૯૯. ‘‘સિક્ખમાના અહં સન્તી, ભાવેન્તી મગ્ગમઞ્જસં;

પહાસિં રાગદોસઞ્ચ, તદેકટ્ઠે ચ આસવે.

૧૦૦. ‘‘ભિક્ખુની ઉપસમ્પજ્જ, પુબ્બજાતિમનુસ્સરિં;

દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતં, વિમલં સાધુભાવિતં.

૧૦૧. ‘‘સઙ્ખારે પરતો દિસ્વા, હેતુજાતે પલોકિતે;

પહાસિં આસવે સબ્બે, સીતિભૂતામ્હિ નિબ્બુતા’’તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ અગારસ્મિં વસન્તીહં, ધમ્મં સુત્વાન ભિક્ખુનોતિ અહં પુબ્બે અગારમજ્ઝે વસમાના અઞ્ઞતરસ્સ ભિન્નકિલેસસ્સ ભિક્ખુનો સન્તિકે ચતુસચ્ચગબ્ભં ધમ્મકથં સુત્વા. અદ્દસં વિરજં ધમ્મં, નિબ્બાનં પદમચ્ચુતન્તિ રાગરજાદીનં અભાવેન વિરજં, વાનતો નિક્ખન્તત્તા નિબ્બાનં, ચવનાભાવતો અધિગતાનં અચ્ચુતિહેતુતાય ચ નિબ્બાનં અચ્ચુતં, પદન્તિ ચ લદ્ધનામં અસઙ્ખતધમ્મં, સહસ્સનયપટિમણ્ડિતેન દસ્સનસઙ્ખાતેન ધમ્મચક્ખુના અદ્દસં પસ્સિં.

સાહન્તિ સા અહં વુત્તપ્પકારેન સોતાપન્ના હોમિ.

સિક્ખમાના અહં સન્તીતિ અહં સિક્ખમાનાવ સમાના પબ્બજિત્વા વસ્સે અપરિપુણ્ણે એવ. ભાવેન્તી મગ્ગમઞ્જસન્તિ મજ્ઝિમપટિપત્તિભાવતો અઞ્જસં ઉપરિમગ્ગં ઉપ્પાદેન્તી. તદેકટ્ઠે ચ આસવેતિ રાગદોસેહિ સહજેકટ્ઠે પહાનેકટ્ઠે ચ તતિયમગ્ગવજ્ઝે આસવે પહાસિં સમુચ્છિન્દિં.

ભિક્ખુની ઉપસમ્પજ્જાતિ વસ્સે પરિપુણ્ણે ઉપસમ્પજ્જિત્વા ભિક્ખુની હુત્વા. વિમલન્તિ અવિજ્જાદીહિ ઉપક્કિલેસેહિ વિમુત્તતાય વિગતમલં, સાધુ સક્કચ્ચ સમ્મદેવ ભાવિતં, સાધૂહિ વા બુદ્ધાદીહિ ભાવિતં ઉપ્પાદિતં દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતન્તિ સમ્બન્ધો.

સઙ્ખારેતિ તેભૂમકસઙ્ખારે. પરતોતિ અનત્તતો. હેતુજાતેતિ પચ્ચયુપ્પન્ને. પલોકિતેતિ પલુજ્જનસભાવે પભઙ્ગુને પઞ્ઞાચક્ખુના દિસ્વા. પહાસિં આસવે સબ્બેતિ અગ્ગમગ્ગેન અવસિટ્ઠે સબ્બેપિ આસવે પજહિં, ખેપેસિન્તિ અત્થો. સેસં વુત્તનયમેવ.

સકુલાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.