૫. પઞ્ચકનિપાતો

૧. અઞ્ઞતરાથેરીગાથાવણ્ણના

પઞ્ચકનિપાતે પણ્ણવીસતિ વસ્સાનીતિઆદિકા અઞ્ઞતરાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે દેવદહનગરે મહાપજાપતિગોતમિયા ધાતી હુત્વા વડ્ઢેસિ. નામગોત્તતો પન અપઞ્ઞાતા અહોસિ. સા મહાપજાપતિગોતમિયા પબ્બજિતકાલે સયમ્પિ પબ્બજિત્વા પઞ્ચવીસતિ સંવચ્છરાનિ કામરાગેન ઉપદ્દુતા અચ્છરાસઙ્ઘાતમત્તમ્પિ કાલં ચિત્તેકગ્ગતં અલભન્તી બાહા પગ્ગય્હ કન્દમાના ધમ્મદિન્નાથેરિયા સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા કામેહિ વિનિવત્તિતમાનસા કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા ભાવનમનુયઞ્જન્તી ન ચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞા હુત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા ઉદાનવસેન –

૬૭. ‘‘પણ્ણવીસતિ વસ્સાનિ, યતો પબ્બજિતા અહં;

નાચ્છરાસઙ્ઘાતમત્તમ્પિ, ચિત્તસ્સૂપસમજ્ઝગં.

૬૮. ‘‘અલદ્ધા ચેતસો સન્તિં, કામરાગેનવસ્સુતા;

બાહા પગ્ગય્હ કન્દન્તી, વિહારં પાવિસિં અહં.

૬૯. ‘‘સા ભિક્ખુનિં ઉપાગચ્છિં, યા મે સદ્ધાયિકા અહુ;

સા મે ધમ્મમદેસેસિ, ખન્ધાયતનધાતુયો.

૭૦. ‘‘તસ્સા ધમ્મં સુણિત્વાન, એકમન્તે ઉપાવિસિં;

પુબ્બેનિવાસં જાનામિ, દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતં.

૭૧. ‘‘ચેતોપરિચ્ચઞાણઞ્ચ, સોતધાતુ વિસોધિતા;

ઇદ્ધીપિ મે સચ્છિકતા, પત્તો મે આસવક્ખયો;

છળભિઞ્ઞા સચ્છિકતા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ નાચ્છરાસઙ્ઘાતમત્તમ્પીતિ અચ્છરાઘટિતમત્તમ્પિ ખણં અઙ્ગુલિફોટનમત્તમ્પિ કાલન્તિ અત્થો. ચિત્તસ્સૂપસમજ્ઝગન્તિ ચિત્તસ્સ ઉપસમં ચિત્તેકગ્ગં ન અજ્ઝગન્તિ યોજના, ન પટિલભિન્તિ અત્થો.

કામરાગેનવસ્સુતાતિ કામગુણસઙ્ખાતેસુ વત્થુકામેસુ દળ્હતરાભિનિવેસિતાય બહલેન છન્દરાગેન તિન્તચિત્તા.

ભિક્ખુનિન્તિ ધમ્મદિન્નત્થેરિં સન્ધાય વદતિ.

ચેતોપરિચ્ચઞાણઞ્ચાતિ ચેતોપરિયઞાણઞ્ચ વિસોધિતન્તિ સમ્બન્ધો, અધિગતન્તિ અત્થો. સેસં વુત્તનયમેવ.

અઞ્ઞતરાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. વિમલાથેરીગાથાવણ્ણના

મત્તા વણ્ણેન રૂપેનાતિઆદિકા વિમલાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વેસાલિયં અઞ્ઞતરાય રૂપૂપજીવિનિયા ઇત્થિયા ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ. વિમલાતિસ્સા નામં અહોસિ. સા વયપ્પત્તા તથેવ જીવિકં કપ્પેન્તી એકદિવસં આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં વેસાલિયં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પટિબદ્ધચિત્તા હુત્વા થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા થેરં ઉદ્દિસ્સ પલોભનકમ્મં કાતું આરભિ. ‘‘તિત્થિયેહિ ઉય્યોજિતા તથા અકાસી’’તિ કેચિ વદન્તિ. થેરો તસ્સા અસુભવિભાવનમુખેન સન્તજ્જનં કત્વા ઓવાદમદાસિ. તં હેટ્ઠા થેરગાથાય આગતમેવ, તથા પન થેરેન ઓવાદે દિન્ને સા સંવેગજાતા હિરોત્તપ્પં પચ્ચુપટ્ઠપેત્વા સાસને પટિલદ્ધસદ્ધા ઉપાસિકા હુત્વા અપરભાગે ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિત્વા ઘટેન્તી વાયમન્તી હેતુસમ્પન્નતાય ન ચિરસ્સેવ અરહત્તં પત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા ઉદાનવસેન –

૭૨. ‘‘મત્તા વણ્ણેન રૂપેન, સોભગ્ગેન યસેન ચ;

યોબ્બનેન ચુપત્થદ્ધા, અઞ્ઞાસમતિમઞ્ઞિહં.

૭૩. ‘‘વિભૂસેત્વા ઇમં કાયં, સુચિત્તં બાલલાપનં;

અટ્ઠાસિં વેસિદ્વારમ્હિ, લુદ્દો પાસમિવોડ્ડિય.

૭૪. ‘‘પિળન્ધનં વિદંસેન્તી, ગુય્હં પકાસિકં બહું;

અકાસિં વિવિધં માયં, ઉજ્ઝગ્ઘન્તી બહું જનં.

૭૫. ‘‘સાજ્જ પિણ્ડં ચરિત્વાન, મુણ્ડા સઙ્ઘાટિપારુતા;

નિસિન્ના રુક્ખમૂલમ્હિ, અવિતક્કસ્સ લાભિની.

૭૬. ‘‘સબ્બે યોગા સમુચ્છિન્ના, યે દિબ્બા યે ચ માનુસા;

ખેપેત્વા આસવે સબ્બે, સીતિભૂતામ્હિ નિબ્બુતા’’તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ મત્તા વણ્ણેન રૂપેનાતિ ગુણવણ્ણેન ચેવ રૂપસમ્પત્તિયા ચ. સોભગ્ગેનાતિ સુભગભાવેન. યસેનાતિ પરિવારસમ્પત્તિયા. મત્તા વણ્ણમદરૂપમદસોભગ્ગમદપરિવારમદવસેન મદં આપન્નાતિ અત્થો. યોબ્બનેન ચુપત્થદ્ધાતિ યોબ્બનમદેન ઉપરૂપરિ થદ્ધા યોબ્બનનિમિત્તેન અહઙ્કારેન ઉપત્થદ્ધચિત્તા અનુપસન્તમાનસા. અઞ્ઞાસમતિમઞ્ઞિહન્તિ અઞ્ઞા ઇત્થિયો અત્તનો વણ્ણાદિગુણેહિ સબ્બથાપિ અતિક્કમિત્વા મઞ્ઞિં અહં. અઞ્ઞાસં વા ઇત્થીનં વણ્ણાદિગુણે અતિમઞ્ઞિં અતિક્કમિત્વા અમઞ્ઞિં અવમાનં અકાસિં.

વિભૂસિત્વા ઇમં કાયં, સુચિત્તં બાલલાપનન્તિ ઇમં નાનાવિધઅસુચિભરિતં જેગુચ્છં અહં મમાતિ બાલાનં લાપનતો વાચનતો બાલલાપનં મમ કાયં છવિરાગકરણકેસટ્ઠપનાદિના સુચિત્તં વત્થાભરણેહિ વિભૂસિત્વા સુમણ્ડિતપસાદિતં કત્વા. અટ્ઠાસિં વેસિદ્વારમ્હિ, લુદ્દો પાસમિવોડ્ડિયાતિ મિગલુદ્દો વિય મિગાનં બન્ધનત્થાય દણ્ડવાકુરાદિમિગપાસં, મારસ્સ પાસભૂતં યથાવુત્તં મમ કાયં વેસિદ્વારમ્હિ વેસિયા ઘરદ્વારે ઓડ્ડિયિત્વા અટ્ઠાસિં.

પિળન્ધનં વિદંસેન્તી, ગુય્હં પકાસિકં બહુન્તિ ઊરુજઘનથનદસ્સનાદિકં ગુય્હઞ્ચેવ પાદજાણુસિરાદિકં પકાસઞ્ચાતિ ગુય્હં પકાસિકઞ્ચ બહું નાનપ્પકારં પિળન્ધનં આભરણં દસ્સેન્તી. અકાસિં વિવિધં માયં, ઉજ્ઝગ્ઘન્તી બહું જનન્તિ યોબ્બનમદમત્તં બહું બાલજનં વિપ્પલમ્ભેતું હસન્તી ગન્ધમાલાવત્થાભરણાદીહિ સરીરસભાવપટિચ્છાદનેન હસવિલાસભાવાદીહિ તેહિ ચ વિવિધં નાનપ્પકારં વઞ્ચનં અકાસિં.

સાજ્જ પિણ્ડં ચરિત્વાન…પે… અવિતક્કસ્સ લાભિનીતિ સા અહં એવં પમાદવિહારિની સમાના અજ્જ ઇદાનિ અય્યસ્સ મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સ ઓવાદે ઠત્વા સાસને પબ્બજિત્વા મુણ્ડા સઙ્ઘાટિપારુતા હુત્વા પિણ્ડં ચરિત્વાન ભિક્ખાહારં ભુઞ્જિત્વા નિસિન્ના રુક્ખમૂલમ્હિ રુક્ખમૂલે વિવિત્તાસને નિસિન્ના દુતિયજ્ઝાનપાદકસ્સ અગ્ગફલસ્સ અધિગમેન અવિતક્કસ્સ લાભિની અમ્હીતિ યોજના.

સબ્બે યોગાતિ કામયોગાદયો ચત્તારોપિ યોગા. સમુચ્છિન્નાતિ પઠમમગ્ગાદિના યથારહં સમ્મદેવ ઉચ્છિન્ના પહીના. સેસં વુત્તનયમેવ.

વિમલાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. સીહાથેરીગાથાવણ્ણના

અયોનિસો મનસિકારાતિઆદિકા સીહાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વેસાલિયં સીહસેનાપતિનો ભગિનિયા ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ. તસ્સા ‘‘માતુલસ્સ નામં કરોમા’’તિ સીહાતિ નામં અકંસુ. સા વિઞ્ઞુતં પત્વા એકદિવસં સત્થારા સીહસ્સ સેનાપતિનો ધમ્મે દેસિયમાને તં ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધા માતાપિતરો અનુજાનાપેત્વા પબ્બજિ. પબ્બજિત્વા ચ વિપસ્સનં આરભિત્વાપિ બહિદ્ધા પુથુત્તારમ્મણે વિધાવન્તં ચિત્તં નિવત્તેતું અસક્કોન્તી સત્ત સંવચ્છરાનિ મિચ્છાવિતક્કેહિ બાધીયમાના ચિત્તસ્સાદં અલભન્તી ‘‘કિં મે ઇમિના પાપજીવિતેન, ઉબ્બન્ધિત્વા મરિસ્સામી’’તિ પાસં ગહેત્વા રુક્ખસાખાયં લગ્ગિત્વા તં અત્તનો કણ્ઠે પટિમુઞ્ચન્તી પુબ્બાચિણ્ણવસેન વિપસ્સનાય ચિત્તં અભિનીહરિ, અન્તિમભવિકતાય પાસસ્સ બન્ધનં ગીવટ્ઠાને અહોસિ, ઞાણસ્સ પરિપાકં ગતત્તા સા તાવદેવ વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. અરહત્તં પત્તસમકાલમેવ ચ પાસબન્ધો ગીવતો મુચ્ચિત્વા વિનિવત્તિ. સા અરહત્તે પતિટ્ઠિતા ઉદાનવસેન –

૭૭. ‘‘અયોનિસો મનસિકારા, કામરાગેન અટ્ટિતા;

અહોસિં ઉદ્ધતા પુબ્બે, ચિત્તે અવસવત્તિની.

૭૮. ‘‘પરિયુટ્ઠિતા ક્લેસેહિ, સુભસઞ્ઞાનુવત્તિની;

સમં ચિત્તસ્સ ન લભિં, રાગચિત્તવસાનુગા.

૭૯. ‘‘કિસા પણ્ડુ વિવણ્ણા ચ, સત્ત વસ્સાનિ ચારિહં;

નાહં દિવા વા રત્તિં વા, સુખં વિન્દિં સુદુક્ખિતા.

૮૦. ‘‘તતો રજ્જું ગહેત્વાન, પાવિસિં વનમન્તરં;

વરં મે ઇધ ઉબ્બન્ધં, યઞ્ચ હીનં પુનાચરે.

૮૧. ‘‘દળ્હપાસં કરિત્વાન, રુક્ખસાખાય બન્ધિય;

પક્ખિપિં પાસં ગીવાયં, અથ ચિત્તં વિમુચ્ચિ મે’’તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ અયોનિસો મનસિકારાતિ અનુપાયમનસિકારેન, અસુભે સુભન્તિ વિપલ્લાસગ્ગાહેન. કામરાગેન અટ્ટિતાતિ કામગુણેસુ છન્દરાગેન પીળિતા. અહોસિં ઉદ્ધતા પુબ્બે, ચિત્તે અવસવત્તિનીતિ પુબ્બે મમ ચિત્તે મય્હં વસે અવત્તમાને ઉદ્ધતા નાનારમ્મણે વિક્ખિત્તચિત્તા અસમાહિતા અહોસિં.

પરિયુટ્ઠિતા ક્લેસેહિ, સુભસઞ્ઞાનુવત્તિનીતિ પરિયુટ્ઠાનપત્તેહિ કામરાગાદિકિલેસેહિ અભિભૂતા રૂપાદીસુ સુભન્તિ પવત્તાય કામસઞ્ઞાય અનુવત્તનસીલા. સમં ચિત્તસ્સ ન લભિં, રાગચિત્તવસાનુગાતિ કામરાગસમ્પયુત્તચિત્તસ્સ વસં અનુગચ્છન્તી ઈસકમ્પિ ચિત્તસ્સ સમં ચેતોસમથં ચિત્તેકગ્ગતં ન લભિં.

કિસા પણ્ડુ વિવણ્ણા ચાતિ એવં ઉક્કણ્ઠિતભાવેન કિસા ધમનિસન્થતગત્તા ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા તતો એવ વિવણ્ણા વિગતછવિવણ્ણા ચ હુત્વા. સત્ત વસ્સાનીતિ સત્ત સંવચ્છરાનિ. ચારિહન્તિ ચરિં અહં. નાહં દિવા વા રત્તિં વા, સુખં વિન્દિં સુદુક્ખિતાતિ એવમહં સત્તસુ સંવચ્છરેસુ કિલેસદુક્ખેન દુક્ખિતા એકદાપિ દિવા વા રત્તિં વા સમણસુખં ન પટિલભિં.

તતોતિ કિલેસપરિયુટ્ઠાનેન સમણસુખાલાભભાવતો. રજ્જું ગહેત્વાન પાવિસિં, વનમન્તરન્તિ પાસરજ્જું આદાય વનન્તરં પાવિસિં. કિમત્થં પાવિસીતિ ચે આહ – ‘‘વરં મે ઇધ ઉબ્બન્ધં, યઞ્ચ હીનં પુનાચરે’’તિ યદહં સમણધમ્મં કાતું અસક્કોન્તી હીનં ગિહિભાવં પુન આચરે આચરેય્યં અનુતિટ્ઠેય્યં, તતો સતગુણેન સહસ્સગુણેન ઇમસ્મિં વનન્તરે ઉબ્બન્ધં બન્ધિત્વા મરણં મે વરં સેટ્ઠન્તિ અત્થો. અથ ચિત્તં વિમુચ્ચિ મેતિ યદા રુક્ખસાખાય બન્ધપાસં ગીવાયં પક્ખિપિ, અથ તદનન્તરમેવ વુટ્ઠાનગામિનિવિપસ્સનામગ્ગેન ઘટિતત્તા મગ્ગપટિપાટિયા સબ્બાસવેહિ મમ ચિત્તં વિમુચ્ચિ વિમુત્તં અહોસીતિ.

સીહાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. સુન્દરીનન્દાથેરીગાથાવણ્ણના

આતુરં અસુચિન્તિઆદિકા સુન્દરીનન્દાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા, સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુણન્તી સત્થારં એકં ભિક્ખુનિં ઝાયિનીનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા અધિકારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેત્વા કુસલં ઉપચિનન્તી કપ્પસતસહસ્સં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સક્યરાજકુલે નિબ્બત્તિ. નન્દાતિસ્સા નામં અકંસુ. અપરભાગે રૂપસમ્પત્તિયા સુન્દરીનન્દા, જનપદકલ્યાણીતિ ચ પઞ્ઞાયિત્થ. સા અમ્હાકં ભગવતિ સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા અનુપુબ્બેન કપિલવત્થું ગન્ત્વા નન્દકુમારઞ્ચ રાહુલકુમારઞ્ચ પબ્બાજેત્વા ગતે સુદ્ધોદનમહારાજે ચ પરિનિબ્બુતે મહાપજાપતિગોતમિયા રાહુલમાતાય ચ પબ્બજિતાય ચિન્તેસિ – ‘‘મય્હં જેટ્ઠભાતા ચક્કવત્તિરજ્જં પહાય પબ્બજિત્વા લોકે અગ્ગપુગ્ગલો બુદ્ધો જાતો, પુત્તોપિસ્સ રાહુલકુમારો પબ્બજિ, ભત્તાપિ મે નન્દરાજા, માતાપિ મહાપજાપતિગોતમી, ભગિનીપિ રાહુલમાતા પબ્બજિતા, ઇદાનાહં ગેહે કિં કરિસ્સામિ, પબ્બજિસ્સામી’’તિ ભિક્ખુનુપસ્સયં ગન્ત્વા ઞાતિસિનેહેન પબ્બજિ, નો સદ્ધાય. તસ્મા પબ્બજિત્વાપિ રૂપં નિસ્સાય ઉપ્પન્નમદા. ‘‘સત્થા રૂપં વિવણ્ણેતિ ગરહતિ, અનેકપરિયાયેન રૂપે આદીનવં દસ્સેતી’’તિ બુદ્ધુપટ્ઠાનં ન ગચ્છતીતિઆદિ સબ્બં હેટ્ઠા અભિરૂપનન્દાય વત્થુસ્મિં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. અયં પન વિસેસો – સત્થારા નિમ્મિતં ઇત્થિરૂપં અનુક્કમેન જરાભિભૂતં દિસ્વા અનિચ્ચતો દુક્ખતો અનત્તતો મનસિકરોન્તિયા થેરિયા કમ્મટ્ઠાનાભિમુખં ચિત્તં અહોસિ. તં દિસ્વા સત્થા તસ્સા સપ્પાયવસેન ધમ્મં દેસેન્તો –

૮૨. ‘‘આતુરં અસુચિં પૂતિં, પસ્સ નન્દે સમુસ્સયં;

અસુભાય ચિત્તં ભાવેહિ, એકગ્ગં સુસમાહિતં.

૮૩. ‘‘યથા ઇદં તથા એતં, યથા એતં તથા ઇદં;

દુગ્ગન્ધં પૂતિકં વાતિ, બાલાનં અભિનન્દિતં.

૮૪. ‘‘એવમેતં અવેક્ખન્તી, રત્તિન્દિવમતન્દિતા;

તતો સકાય પઞ્ઞાય, અભિનિબ્બિજ્ઝ દક્ખિસ’’ન્તિ. –

ઇમા તિસ્સો ગાથા અભાસિ.

સા દેસનાનુસારેન ઞાણં પેસેત્વા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. તસ્સા ઉપરિમગ્ગત્થાય કમ્મટ્ઠાનં આચિક્ખન્તો ‘‘નન્દે, ઇમસ્મિં સરીરે અપ્પમત્તકોપિ સારો નત્થિ, મંસલોહિતલેપનો જરાદીનં વાસભૂતો, અટ્ઠિપુઞ્જમત્તો એવાય’’ન્તિ દસ્સેતું –

‘‘અટ્ઠિનં નગરં કતં, મંસલોહિતલેપનં;

યત્થ જરા ચ મચ્ચુ ચ, માનો મક્ખો ચ ઓહિતો’’તિ. (ધ. પ. ૧૫૦) –

ધમ્મપદે ઇમં ગાથમાહ.

સા દેસનાવસાને અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૩.૧૬૬-૨૧૯) –

‘‘પદુમુત્તરો નામ જિનો, સબ્બધમ્માન પારગૂ;

ઇતો સતસહસ્સમ્હિ, કપ્પે ઉપ્પજ્જિ નાયકો.

‘‘ઓવાદકો વિઞ્ઞાપકો, તારકો સબ્બપાણિનં;

દેસનાકુસલો બુદ્ધો, તારેસિ જનતં બહું.

‘‘અનુકમ્પકો કારુણિકો, હિતેસી સબ્બપાણિનં;

સમ્પત્તે તિત્થિયે સબ્બે, પઞ્ચસીલે પતિટ્ઠપિ.

‘‘એવં નિરાકુલં આસિ, સુઞ્ઞતં તિત્થિયેહિ ચ;

વિચિત્તં અરહન્તેહિ, વસીભૂતેહિ તાદિભિ.

‘‘રતનાનટ્ઠપઞ્ઞાસં, ઉગ્ગતોવ મહામુનિ;

કઞ્ચનગ્ઘિયસઙ્કાસો, બાત્તિંસવરલક્ખણો.

‘‘વસ્સસતસહસ્સાનિ, આયુ વિજ્જતિ તાવદે;

તાવતા તિટ્ઠમાનો સો, તારેસિ જનતં બહું.

‘‘તદાહં હંસવતિયં, જાતા સેટ્ઠિકુલે અહું;

નાનારતનપજ્જોતે, મહાસુખસમપ્પિતા.

‘‘ઉપેત્વા તં મહાવીરં, અસ્સોસિં ધમ્મદેસનં;

અમતં પરમસ્સાદં, પરમત્થનિવેદકં.

‘‘તદા નિમન્તયિત્વાન, સસઙ્ઘં લોકનાયકં;

દત્વા તસ્સ મહાદાનં, પસન્ના સેહિ પાણિભિ.

‘‘ઝાયિનીનં ભિક્ખુનીનં, અગ્ગટ્ઠાનમપત્થયિં;

નિપચ્ચ સિરસા ધીરં, સસઙ્ઘં લોકનાયકં.

‘‘તદા અદન્તદમકો, તિલોકસરણો પભૂ;

બ્યાકાસિ નરસારથિ, લચ્છસે તં સુપત્થિતં.

‘‘સતસહસ્સિતો કપ્પે, ઓક્કાકકુલસમ્ભવો;

ગોતમો નામ ગોત્તેન, સત્થા લોકે ભવિસ્સતિ.

‘‘તસ્સ ધમ્મેસુ દાયાદા, ઓરસા ધમ્મનિમ્મિતા;

નન્દાતિ નામ નામેન, હેસ્સતિ સત્થુ સાવિકા.

‘‘તં સુત્વા મુદિતા હુત્વા, યાવજીવં તદા જિનં;

મેત્તચિત્તા પરિચરિં, પચ્ચયેહિ વિનાયકં.

‘‘તેન કમ્મેન સુકતેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘તતો ચુતા યામમગં, તતોહં તુસિતં ગતા;

તતો ચ નિમ્માનરતિં, વસવત્તિપુરં તતો.

‘‘યત્થ યત્થૂપપજ્જામિ, તસ્સ કમ્મસ્સ વાહસા;

તત્થ તત્થેવ રાજૂનં, મહેસિત્તમકારયિં.

‘‘તતો ચુતા મનુસ્સત્તે, રાજાનં ચક્કવત્તિનં;

મણ્ડલીનઞ્ચ રાજૂનં, મહેસિત્તમકારયિં.

‘‘સમ્પત્તિં અનુભોત્વાન, દેવેસુ મનુજેસુ ચ;

સબ્બત્થ સુખિતા હુત્વા, નેકકપ્પેસુ સંસરિં.

‘‘પચ્છિમે ભવે સમ્પત્તે, સુરમ્મે કપિલવ્હયે;

રઞ્ઞો સુદ્ધોદનસ્સાહં, ધીતા આસિં અનિન્દિતા.

‘‘સિરિયા રૂપિનિં દિસ્વા, નન્દિતં આસિ તં કુલં;

તેન નન્દાતિ મે નામં, સુન્દરં પવરં અહુ.

‘‘યુવતીનઞ્ચ સબ્બાસં, કલ્યાણીતિ ચ વિસ્સુતા;

તસ્મિમ્પિ નગરે રમ્મે, ઠપેત્વા તં યસોધરં.

‘‘જેટ્ઠો ભાતા તિલોકગ્ગો, પચ્છિમો અરહા તથા;

એકાકિની ગહટ્ઠાહં, માતરા પરિચોદિતા.

‘‘સાકિયમ્હિ કુલે જાતા, પુત્તે બુદ્ધાનુજા તુવં;

નન્દેનપિ વિના ભૂતા, અગારે કિન્નુ અચ્છસિ.

‘‘જરાવસાનં યોબ્બઞ્ઞં, રૂપં અસુચિસમ્મતં;

રોગન્તમપિચારોગ્યં, જીવિતં મરણન્તિકં.

‘‘ઇદમ્પિ તે સુભં રૂપં, સસીકન્તં મનોહરં;

ભૂસનાનં અલઙ્કારં, સિરિસઙ્ઘાટસંનિભં.

‘‘પુઞ્જિતં લોકસારંવ, નયનાનં રસાયનં;

પુઞ્ઞાનં કિત્તિજનનં, ઉક્કાકકુલનન્દનં.

‘‘ન ચિરેનેવ કાલેન, જરા સમધિસેસ્સતિ;

વિહાય ગેહં કારુઞ્ઞે, ચર ધમ્મમનિન્દિતે.

‘‘સુત્વાહં માતુ વચનં, પબ્બજિં અનગારિયં;

દેહેન નતુ ચિત્તેન, રૂપયોબ્બનલાળિતા.

‘‘મહતા ચ પયત્તેન, ઝાનજ્ઝેન પરં મમ;

કાતુઞ્ચ વદતે માતા, ન ચાહં તત્થ ઉસ્સુકા.

‘‘તતો મહાકારુણિકો, દિસ્વા મં કામલાલસં;

નિબ્બન્દનત્થં રૂપસ્મિં, મમ ચક્ખુપથે જિનો.

‘‘સકેન આનુભાવેન, ઇત્થિં માપેસિ સોભિનિં;

દસ્સનીયં સુરુચિરં, મમતોપિ સુરૂપિનિં.

‘‘તમહં વિમ્હિતા દિસ્વા, અતિવિમ્હિતદેહિનિં;

ચિન્તયિં સફલં મેતિ, નેત્તલાભઞ્ચ માનુસં.

‘‘તમહં એહિ સુભગે, યેનત્થો તં વદેહિ મે;

કુલં તે નામગોત્તઞ્ચ, વદ મે યદિ તે પિયં.

‘‘ન વઞ્ચકાલો સુભગે, ઉચ્છઙ્ગે મં નિવાસય;

સીદન્તીવ મમઙ્ગાનિ, પસુપ્પયમુહુત્તકં.

‘‘તતો સીસં મમઙ્ગે સા, કત્વા સયિ સુલોચના;

તસ્સા નલાટે પતિતા, લુદ્ધા પરમદારુણા.

‘‘સહ તસ્સા નિપાતેન, પિળકા ઉપપજ્જથ;

પગ્ઘરિંસુ પભિન્ના ચ, કુણપા પુબ્બલોહિતા.

‘‘પભિન્નં વદનઞ્ચાપિ, કુણપં પૂતિગન્ધનં;

ઉદ્ધુમાતં વિનિલઞ્ચ, પુબ્બઞ્ચાપિ સરીરકં.

‘‘સા પવેદિતસબ્બઙ્ગી, નિસ્સસન્તી મુહું મુહું;

વેદયન્તી સકં દુક્ખં, કરુણં પરિદેવયિ.

‘‘દુક્ખેન દુક્ખિતા હોમિ, ફુસયન્તિ ચ વેદના;