૬. સુક્કાથેરીગાથાવણ્ણના

કિંમે કતા રાજગહેતિઆદિકા સુક્કાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તી વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે બન્ધુમતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તા ઉપાસિકાહિ સદ્ધિં વિહારં ગન્ત્વા સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધા પબ્બજિત્વા બહુસ્સુતા ધમ્મધરા પટિભાનવતી અહોસિ. સા તત્થ બહૂનિ વસ્સસહસ્સાનિ બ્રહ્મચરિયં ચરિત્વા પુથુજ્જનકાલકિરિયમેવ કત્વા તુસિતે નિબ્બત્તિ. તથા સિખિસ્સ ભગવતો, વેસ્સભુસ્સ ભગવતો કાલેતિ એવં તિણ્ણં સમ્માસમ્બુદ્ધાનં સાસને સીલં રક્ખિત્વા બહુસ્સુતા ધમ્મધરા અહોસિ, તથા કકુસન્ધસ્સ, કોણાગમનસ્સ, કસ્સપસ્સ ચ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વા વિસુદ્ધસીલા બહુસ્સુતા ધમ્મકથિકા અહોસિ.

એવં સા તત્થ તત્થ બહું પુઞ્ઞં ઉપચિનિત્વા સુગતીસુયેવ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહનગરે ગહપતિમહાસાલકુલે નિબ્બત્તિ, સુક્કાતિસ્સા નામં અહોસિ. સા વિઞ્ઞુતં પત્તા સત્થુ રાજગહપવેસને લદ્ધપ્પસાદા ઉપાસિકા હુત્વા અપરભાગે ધમ્મદિન્નાય થેરિયા સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા સઞ્જાતસંવેગા તસ્સા એવ સન્તિકે પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તી નચિરસ્સેવ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૪.૧૧૧-૧૪૨) –

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, વિપસ્સી નામ નાયકો;

ઉપ્પજ્જિ ચારુદસ્સનો, સબ્બધમ્મવિપસ્સકો.

‘‘તદાહં બન્ધુમતિયં, જાતા અઞ્ઞતરે કુલે;

ધમ્મં સુત્વાન મુનિનો, પબ્બજિં અનગારિયં.

‘‘બહુસ્સુતા ધમ્મધરા, પટિભાનવતી તથા;

વિચિત્તકથિકા ચાપિ, જિનસાસનકારિકા.

‘‘તદા ધમ્મકથં કત્વા, હિતાય જનતં બહું;

તતો ચુતાહં તુસિતં, ઉપપન્ના યસસ્સિની.

‘‘એકત્તિંસે ઇતો કપ્પે, સિખી વિય સિખી જિનો;

તપન્તો યસસા લોકે, ઉપ્પજ્જિ વદતં વરો.

‘‘તદાપિ પબ્બજિત્વાન, બુદ્ધસાસનકોવિદા;

જોતેત્વા જિનવાક્યાનિ, તતોપિ તિદિવં ગતા.

‘‘એકત્તિંસેવ કપ્પમ્હિ, વેસ્સભૂ નામ નાયકો;

ઉપ્પજ્જિત્થ મહાઞાણી, તદાપિ ચ તથેવહં.

‘‘પબ્બજિત્વા ધમ્મધરા, જોતયિં જિનસાસનં;

ગન્ત્વા મરુપુરં રમ્મં, અનુભોસિં મહાસુખં.

‘‘ઇમમ્હિ ભદ્દકે કપ્પે, કકુસન્ધો જિનુત્તમો;

ઉપ્પજ્જિ નરસરણો, તદાપિ ચ તથેવહં.

‘‘પબ્બજિત્વા મુનિમતં, જોતયિત્વા યથાયુકં;

તતો ચુતાહં તિદિવં, અગં સભવનં યથા.

‘‘ઇમસ્મિંયેવ કપ્પમ્હિ, કોણાગમનનાયકો;

ઉપ્પજ્જિ લોકસરણો, અરણો અમતઙ્ગતો.

‘‘તદાપિ પબ્બજિત્વાન, સાસને તસ્સ તાદિનો;

બહુસ્સુતા ધમ્મધરા, જોતયિં જિનસાસનં.

‘‘ઇમસ્મિંયેવ કપ્પમ્હિ, કસ્સપો મુનિમુત્તમો;

ઉપ્પજ્જિ લોકસરણો, અરણો મરણન્તગૂ.

‘‘તસ્સાપિ નરવીરસ્સ, પબ્બજિત્વાન સાસને;

પરિયાપુટસદ્ધમ્મા, પરિપુચ્છા વિસારદા.

‘‘સુસીલા લજ્જિની ચેવ, તીસુ સિક્ખાસુ કોવિદા;

બહું ધમ્મકથં કત્વા, યાવજીવં મહામુને.

‘‘તેન કમ્મવિપાકેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘પચ્છિમે ચ ભવે દાનિ, ગિરિબ્બજપુરુત્તમે;

જાતા સેટ્ઠિકુલે ફીતે, મહારતનસઞ્ચયે.

‘‘યદા ભિક્ખુસહસ્સેન, પરિવુતો લોકનાયકો;

ઉપાગમિ રાજગહં, સહસ્સક્ખેન વણ્ણિતો.

‘‘દન્તો દન્તેહિ સહ પુરાણજટિલેહિ, વિપ્પમુત્તો વિપ્પમુત્તેહિ;

સિઙ્ગીનિક્ખસવણ્ણો, રાજગહં પાવિસિ ભગવા.

‘‘દિસ્વા બુદ્ધાનુભાવં તં, સુત્વાવ ગુણસઞ્ચયં;

બુદ્ધે ચિત્તં પસાદેત્વા, પૂજયિં તં યથાબલં.

‘‘અપરેન ચ કાલેન, ધમ્મદિન્નાય સન્તિકે;

અગારા નિક્ખમિત્વાન, પબ્બજિં અનગારિયં.

‘‘કેસેસુ છિજ્જમાનેસુ, કિલેસે ઝાપયિં અહં;

ઉગ્ગહિં સાસનં સબ્બં, પબ્બજિત્વા ચિરેનહં.

‘‘તતો ધમ્મમદેસેસિં, મહાજનસમાગમે;

ધમ્મે દેસિયમાનમ્હિ, ધમ્માભિસમયો અહુ.

‘‘નેકપાણસહસ્સાનં, તં વિદિત્વાતિવિમ્હિતો;

અભિપ્પસન્નો મે યક્ખો, ભમિત્વાન ગિરિબ્બજં.

‘‘કિંમે કતા રાજગહે મનુસ્સા, મધું પીતાવ અચ્છરે;

યે સુક્કં ન ઉપાસન્તિ, દેસેન્તિં અમતં પદં.

‘‘તઞ્ચ અપ્પટિવાનીયં, અસેચનકમોજવં;

પિવન્તિ મઞ્ઞે સપ્પઞ્ઞા, વલાહકમિવદ્ધગૂ.

‘‘ઇદ્ધીસુ ચ વસી હોમિ, દિબ્બાય સોતધાતુયા;

ચેતોપરિયઞાણસ્સ, વસી હોમિ મહામુને.

‘‘પુબ્બેનિવાસં જાનામિ, દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતં;

સબ્બાસવપરિક્ખીણા, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો.

‘‘અત્થધમ્મનિરુત્તીસુ, પટિભાને તથેવ ચ;

ઞાણં મમ મહાવીર, ઉપ્પન્નં તવ સન્તિકે.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા પઞ્ચસતભિક્ખુનિપરિવારા મહાધમ્મકથિકા અહોસિ. સા એકદિવસં રાજગહે પિણ્ડાય ચરિત્વા કતભત્તકિચ્ચા ભિક્ખુનુપસ્સયં પવિસિત્વા સન્નિસિન્નાય મહતિયા પરિસાય મધુભણ્ડં પીળેત્વા સુમધુરં પાયેન્તી વિય અમતેન અભિસિઞ્ચન્તી વિય ધમ્મં દેસેતિ. પરિસા ચસ્સા ધમ્મકથં ઓહિતસોતા અવિક્ખિત્તચિત્તા સક્કચ્ચં સુણાતિ. તસ્મિં ખણે થેરિયા ચઙ્કમનકોટિયં રુક્ખે અધિવત્થા દેવતા ધમ્મદેસનાય પસન્ના રાજગહં પવિસિત્વા રથિયાય રથિયં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં વિચરિત્વા તસ્સા ગુણં વિભાવેન્તી –

૫૪. ‘‘કિંમે કતા રાજગહે મનુસ્સા, મધું પીતાવ અચ્છરે;

યે સુક્કં ન ઉપાસન્તિ, દેસેન્તિં બુદ્ધસાસનં.

૫૫. ‘‘તઞ્ચ અપ્પટિવાનીયં, અસેચનકમોજવં;

પિવન્તિ મઞ્ઞે સપ્પઞ્ઞા, વલાહકમિવદ્ધગૂ’’તિ. –

ઇમા દ્વે ગાથા અભાસિ.

તત્થ કિંમે કતા રાજગહે મનુસ્સાતિ ઇમે રાજગહે મનુસ્સા કિં કતા, કિસ્મિં નામ કિચ્ચે બ્યાવટા. મધું પીતાવ અચ્છરેતિ યથા ભણ્ડમધું ગહેત્વા મધું પીતવન્તો વિસઞ્ઞિનો હુત્વા સીસં ઉક્ખિપિતું ન સક્કોન્તિ, એવં ઇમેપિ ધમ્મસઞ્ઞાય વિસઞ્ઞિનો હુત્વા મઞ્ઞે સીસં ઉક્ખિપિતું ન સક્કોન્તિ, કેવલં અચ્છન્તિયેવાતિ અત્થો. યે સુક્કં ન ઉપાસન્તિ, દેસેન્તિં બુદ્ધસાસનન્તિ બુદ્ધસ્સ ભગવતો સાસનં યાથાવતો દેસેન્તિં પકાસેન્તિં સુક્કં થેરિં યે ન ઉપાસન્તિ ન પયિરુપાસન્તિ. તે ઇમે રાજગહે મનુસ્સા કિં કતાતિ યોજના.

તઞ્ચ અપ્પટિવાનીયન્તિ તઞ્ચ પન ધમ્મં અનિવત્તિતભાવાવહં નિય્યાનિકં, અભિક્કન્તતાય વા યથા સોતુજનસવનમનોહરભાવેન અનપનીયં, અસેચનકં અનાસિત્તકં પકતિયાવ મહારસં તતો એવ ઓજવન્તં. ‘‘ઓસધ’’ન્તિપિ પાળિ. વટ્ટદુક્ખબ્યાધિતિકિચ્છાય ઓસધભૂતં. પિવન્તિ મઞ્ઞે સપ્પઞ્ઞા, વલાહકમિવદ્ધગૂતિ વલાહકન્તરતો નિક્ખન્તં ઉદકં નિરુદકકન્તારે પથગા વિય તં ધમ્મં સપ્પઞ્ઞા પણ્ડિતપુરિસા પિવન્તિ મઞ્ઞે પિવન્તા વિય સુણન્તિ.

મનુસ્સા તં સુત્વા પસન્નમાનસા થેરિયા સન્તિકં ઉપસઙ્કમિત્વા સક્કચ્ચં ધમ્મં સુણિંસુ. અપરભાગે થેરિયા આયુપરિયોસાને પરિનિબ્બાનકાલે સાસનસ્સ નિય્યાનિકભાવવિભાવનત્થં અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તી –

૫૬. ‘‘સુક્કા સુક્કેહિ ધમ્મેહિ, વીતરાગા સમાહિતા;

ધારેતિ અન્તિમં દેહં, જેત્વા મારં સવાહન’’ન્તિ. – ઇમં ગાથં અભાસિ;

તત્થ સુક્કાતિ સુક્કાથેરી અત્તાનમેવ પરં વિય દસ્સેતિ. સુક્કેહિ ધમ્મેહીતિ સુપરિસુદ્ધેહિ લોકુત્તરધમ્મેહિ. વીતરાગા સમાહિતાતિ અગ્ગમગ્ગેન સબ્બસો વીતરાગા અરહત્તફલસમાધિના સમાહિતા. સેસં વુત્તનયમેવ.

સુક્કાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.