૫. ઉબ્બિરિથેરીગાથાવણ્ણના

અમ્મ, જીવાતિઆદિકા ઉબ્બિરિયા થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તી પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તા એકદિવસં માતાપિતૂસુ મઙ્ગલં અનુભવિતું ગેહન્તરગતેસુ અદુતિયા સયં ગેહે ઓહીના ઉપકટ્ઠાય વેલાય ભગવતો સાવકં એકં ખીણાસવત્થેરં ગેહદ્વારસમીપેન ગચ્છન્તં દિસ્વા ભિક્ખં દાતુકામા, ‘‘ભન્તે, ઇધ પવિસથા’’તિ વત્વા થેરે ગેહં પવિટ્ઠે પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન થેરં વન્દિત્વા ગોનકાદીહિ આસનં પઞ્ઞાપેત્વા અદાસિ. નિસીદિ થેરો પઞ્ઞત્તે આસને. સા પત્તં ગહેત્વા પિણ્ડપાતસ્સ પૂરેત્વા થેરસ્સ હત્થે ઠપેસિ. થેરો અનુમોદનં કત્વા પક્કામિ. સા તેન પુઞ્ઞકમ્મેન તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તિત્વા તત્થ યાવતાયુકં ઉળારદિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા તતો ચુતા સુગતીસુયેવ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં ગહપતિમહાસાલકુલે નિબ્બત્તિત્વા ઉબ્બિરીતિ લદ્ધનામા અભિરૂપા દસ્સનીયા પાસાદિકા અહોસિ. સા વયપ્પત્તકાલે કોસલરઞ્ઞા અત્તનો ગેહં નીતા, કતિપયસંવચ્છરાતિક્કમેન એકં ધીતરં લભિ. તસ્સા જીવન્તીતિ નામં અકંસુ. રાજા તસ્સા ધીતરં દિસ્વા તુટ્ઠમાનસો ઉબ્બિરિયા અભિસેકં અદાસિ. ધીતા પનસ્સા આધાવિત્વા પરિધાવિત્વા વિચરણકાલે કાલમકાસિ. માતા યત્થ તસ્સા સરીરનિક્ખેપો કતો, તં સુસાનં ગન્ત્વા દિવસે દિવસે પરિદેવતિ. એકદિવસં સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા વન્દિત્વા થોકં નિસીદિત્વા ગતા અચિરવતીનદિયા તીરે ઠત્વા ધીતરં આરબ્ભ પરિદેવતિ. તં દિસ્વા સત્થા ગન્ધકુટિયં યથાનિસિન્નોવ અત્તાનં દસ્સેત્વા ‘‘કસ્મા વિપ્પલપસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘મમ ધીતરં આરબ્ભ વિપ્પલપામિ, ભગવા’’તિ. ‘‘ઇમસ્મિં સુસાને ઝાપિતા તવ ધીતરો ચતુરાસીતિસહસ્સમત્તા, તાસં કતર સન્ધાય વિપ્પલપસી’’તિ. તાસં તં તં આળાહનટ્ઠાનં દસ્સેત્વા –

૫૧. ‘‘અમ્મ જીવાતિ વનમ્હિ કન્દસિ, અત્તાનં અધિગચ્છ ઉબ્બિરિ;

ચુલ્લાસીતિસહસ્સાનિ, સબ્બા જીવસનામિકા;

એતમ્હાળાહને દડ્ઢા, તાસં કમનુસોચસી’’તિ. – સઉપડ્ઢગાથમાહ;

તત્થ, અમ્મ, જીવાતિ માતુપચારનામેન ધીતુયા આલપનં, ઇદઞ્ચસ્સા વિપ્પલપનાકારદસ્સનં. વનમ્હિ કન્દસીતિ વનમજ્ઝે પરિદેવસિ. અત્તાનં અધિગચ્છ ઉબ્બિરીતિ ઉબ્બિરિ તવ અત્તાનમેવ તાવ બુજ્ઝસ્સુ યાથાવતો જાનાહિ. ચુલ્લાસીતિસહસ્સાનીતિ ચતુરાસીતિસહસ્સાનિ. સબ્બા જીવસનામિકાતિ તા સબ્બાપિ જીવન્તિ, યા સમાનનામિકા. એતમ્હાળાહને દડ્ઢાતિ એતમ્હિ સુસાને ઝાપિતા. તાસં કમનુસોચસીતિ તાસુ જીવન્તીનામાસુ ચતુરાસીતિસહસ્સમત્તાસુ કં સન્ધાય ત્વં અનુસોચસિ અનુસોકં આપજ્જસીતિ એવં સત્થારા ધમ્મે દેસિતે દેસનાનુસારેન ઞાણં પેસેત્વા વિપસ્સનં આરભિત્વા સત્થુ દેસનાવિલાસેન અત્તનો ચ હેતુસમ્પત્તિયા યથાઠાતાવ વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા મગ્ગપટિપાટિયા અગ્ગફલે અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૨.૩૭-૬૦) –

‘‘નગરે હંસવતિયા, અહોસિં બાલિકા તદા;

માતા ચ મે પિતા ચેવ, કમ્મન્તં અગમંસુ તે.

‘‘મજ્ઝન્હિકમ્હિ સૂરિયે, અદ્દસં સમણં અહં;

વીથિયા અનુગચ્છન્તં, આસનં પઞ્ઞપેસહં.

‘‘ગોનકાવિકતિકાહિ, પઞ્ઞપેત્વા મમાસનં;

પસન્નચિત્તા સુમના, ઇદં વચનમબ્રવિં.

‘‘સન્તત્તા કુથિતા ભૂમિ, સૂરો મજ્ઝન્હિકે ઠિતો;

માલુતા ચ ન વાયન્તિ, કાલો ચેવેત્થ મેહિતિ.

‘‘પઞ્ઞત્તમાસનમિદં, તવત્થાય મહામુનિ;

અનુકમ્પં ઉપાદાય, નિસીદ મમ આસને.

‘‘નિસીદિ તત્થ સમણો, સુદન્તો સુદ્ધમાનસો;

તસ્સ પત્તં ગહેત્વાન, યથારન્ધં અદાસહં.

‘‘તેન કમ્મેન સુકતેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘તત્થ મે સુકતં બ્યમ્હં, આસનેન સુનિમ્મિતં;

સટ્ઠિયોજનમુબ્બેધં, તિંસયોજનવિત્થતં.

‘‘સોણ્ણમયા મણિમયા, અથોપિ ફલિકામયા;

લોહિતઙ્ગમયા ચેવ, પલ્લઙ્કા વિવિધા મમ.

‘‘તૂલિકાવિકતિકાહિ, કટ્ટિસ્સચિત્તકાહિ ચ;

ઉદ્ધએકન્તલોમી ચ, પલ્લઙ્કા મે સુસણ્ઠિતા.

‘‘યદા ઇચ્છામિ ગમનં, હાસખિડ્ડસમપ્પિતા;

સહ પલ્લઙ્કસેટ્ઠેન, ગચ્છામિ મમ પત્થિતં.

‘‘અસીતિદેવરાજૂનં, મહેસિત્તમકારયિં;

સત્તતિચક્કવત્તીનં, મહેસિત્તમકારયિં.

‘‘ભવાભવે સંસરન્તી, મહાભોગં લભામહં;

ભોગે મે ઊનતા નત્થિ, એકાસનસ્સિદં ફલં.

‘‘દુવે ભવે સંસરામિ, દેવત્તે અથ માનુસે;

અઞ્ઞે ભવે ન જાનામિ, એકાસનસ્સિદં ફલં.

‘‘દુવે કુલે પજાયામિ, ખત્તિયે ચાપિ બ્રાહ્મણે;

ઉચ્ચાકુલીના સબ્બત્થ, એકાસનસ્સિદં ફલં.

‘‘દોમનસ્સં ન જાનામિ, ચિત્તસન્તાપનં મમ;

વેવણ્ણિયં ન જાનામિ, એકાસનસ્સિદં ફલં.

‘‘ધાતિયો મં ઉપટ્ઠન્તિ, ખુજ્જા ચેલાપિકા બહૂ;

અઙ્કેન અઙ્કં ગચ્છામિ, એકાસનસ્સિદં ફલં.

‘‘અઞ્ઞા ન્હાપેન્તિ ભોજેન્તિ, અઞ્ઞા રમેન્તિ મં સદા;

અઞ્ઞા ગન્ધં વિલિમ્પન્તિ, એકાસનસ્સિદં ફલં.

‘‘મણ્ડપે રુક્ખમૂલે વા, સુઞ્ઞાગારે વસન્તિયા;

મમ સઙ્કપ્પમઞ્ઞાય, પલ્લઙ્કો ઉપતિટ્ઠતિ.

‘‘અયં પચ્છિમકો મય્હં, ચરિમો વત્તતે ભવો;

અજ્જાપિ રજ્જં છડ્ડેત્વા, પબ્બજિં અનગારિયં.

‘‘સતસહસ્સિતો કપ્પે, યં દાનમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, એકાસનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તે પન પતિટ્ઠાય અત્તના અધિગતવિસેસં પકાસેન્તી –

૫૨. ‘‘અબ્બહી તવ મે સલ્લં, દુદ્દસં હદયસ્સિતં;

યં મે સોકપરેતાય, ધીતુસોકં બ્યપાનુદિ.

૫૩. ‘‘સાજ્જ અબ્બૂળ્હસલ્લાહં, નિચ્છાતા પરિનિબ્બુતા;

બુદ્ધં ધમ્મઞ્ચ સઙ્ઘઞ્ચ, ઉપેમિ સરણં મુનિ’’ન્તિ. –

ઇમા દ્વે ગાથા અભાસિ.

તત્થ અબ્બહી વત મે સલ્લં, દુદ્દસં હદયસ્સિતન્તિ અનુપચિતકુસલસમ્ભારેહિ યાથાવતો દુદ્દસં મમ ચિત્તસન્નિસ્સિતં પીળાજનનતો દુન્નીહરણતો અન્તો તુદનતો ચ ‘‘સલ્લ’’ન્તિ લદ્ધનામં સોકં તણ્હઞ્ચ અબ્બહી વત નીહરિ વત. યં મે સોકપરેતાયાતિ યસ્મા સોકેન અભિભૂતાય મય્હં ધીતુસોકં બ્યપાનુદિ અનવસેસતો નીહરિ, તસ્મા અબ્બહી વત મે સલ્લન્તિ યોજના.

સાજ્જ અબ્બૂળ્હસલ્લાહન્તિ સા અહં અજ્જ સબ્બસો ઉદ્ધટતણ્હાસલ્લા તતો એવ નિચ્છાતા પરિનિબ્બુતા. મુનિન્તિ સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધં તદુપદેસિતમગ્ગફલનિબ્બાનપભેદં નવવિધલોકુત્તરધમ્મઞ્ચ, તત્થ પતિટ્ઠિતં અટ્ઠઅરિયપુગ્ગલસમૂહસઙ્ખાતં સઙ્ઘઞ્ચ, અનુત્તરેહિ તેહિ યોજનતો સકલવટ્ટદુક્ખવિનાસનતો ચ સરણં તાણં લેણં પરાયણન્તિ, ઉપેમિ ઉપગચ્છામિ બુજ્ઝામિ સેવામિ ચાતિ અત્થો.

ઉબ્બિરિથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.