૨. ઉત્તમાથેરીગાથાવણ્ણના

ચતુક્ખત્તું પઞ્ચક્ખત્તુન્તિઆદિકા ઉત્તમાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તી વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે બન્ધુમતીનગરે અઞ્ઞતરસ્સ કુટુમ્બિકસ્સ ગેહે ઘરદાસી હુત્વા નિબ્બત્તિ. સા વયપ્પત્તા અત્તનો અય્યકાનં વેય્યાવચ્ચં કરોન્તી જીવતિ. તેન ચ સમયેન બન્ધુમરાજા પુણ્ણમીદિવસે ઉપોસથિકો હુત્વા પુરેભત્તં દાનાનિ દત્વા પચ્છાભત્તં ગન્ત્વા ધમ્મં સુણાતિ. અથ મહાજના યથા રાજા પટિપજ્જતિ, તથેવ પુણ્ણમીદિવસે ઉપોસથઙ્ગાનિ સમાદાય વત્તન્તિ. અથસ્સા દાસિયા એતદહોસિ – ‘‘એતરહિ ખો મહારાજા મહાજના ચ ઉપોસથઙ્ગાનિ સમાદાય વત્તન્તિ, યંનૂનાહં ઉપોસથદિવસેસુ ઉપોસથસીલં સમાદાય વત્તેય્ય’’ન્તિ. સા તથા કરોન્તી સુપરિસુદ્ધં ઉપોસથસીલં રક્ખિત્વા તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તા અપરાપરં સુગતીસુયેવ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં સેટ્ઠિકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા પટાચારાય થેરિયા સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા તં મત્થકં પાપેતું નાસક્ખિ. પટાચારા થેરી તસ્સા ચિત્તાચારં ઞત્વા ઓવાદમદાસિ. સા તસ્સા ઓવાદે ઠત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૨.૧-૨૧) –

‘‘નગરે બન્ધુમતિયા, બન્ધુમા નામ ખત્તિયો;

દિવસે પુણ્ણમાય સો, ઉપવસિ ઉપોસથં.

‘‘અહં તેન સમયેન, કુમ્ભદાસી અહં તહિં;

દિસ્વા સરાજકં સેનં, એવાહં ચિન્તયિં તદા.

‘‘રાજાપિ રજ્જં છડ્ડેત્વા, ઉપવસિ ઉપોસથં;

સફલં નૂન તં કમ્મં, જનકાયો પમોદિતો.

‘‘યોનિસો પચ્ચવેક્ખિત્વા, દુગ્ગચ્ચઞ્ચ દલિદ્દતં;

માનસં સમ્પહંસિત્વા, ઉપવસિં ઉપોસથં.

‘‘અહં ઉપોસથં કત્વા, સમ્માસમ્બુદ્ધસાસને;

તેન કમ્મેન સુકતેન, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘તત્થ મે સુકતં બ્યમ્હં, ઉબ્ભયોજનમુગ્ગતં;

કૂટાગારવરૂપેતં, મહાસનસુભૂસિતં.

‘‘અચ્છરા સતસહસ્સા, ઉપતિટ્ઠન્તિ મં સદા;

અઞ્ઞે દેવે અતિક્કમ્મ, અતિરોચામિ સબ્બદા.

‘‘ચતુસટ્ઠિદેવરાજૂનં, મહેસિત્તમકારયિં;

તેસટ્ઠિચક્કવત્તીનં, મહેસિત્તમકારયિં.

‘‘સુવણ્ણવણ્ણા હુત્વાન, ભવેસુ સંસરામહં;

સબ્બત્થ પવરા હોમિ, ઉપોસથસ્સિદં ફલં.

‘‘હત્થિયાનં અસ્સયાનં, રથયાનઞ્ચ સીવિકં;

લભામિ સબ્બમેવેતં, ઉપોસથસ્સિદં ફલં.

‘‘સોણ્ણમયં રૂપિમયં, અથોપિ ફલિકામયં;

લોહિતઙ્ગમયઞ્ચેવ, સબ્બં પટિલભામહં.

‘‘કોસેય્યકમ્બલિયાનિ, ખોમકપ્પાસિકાનિ ચ;

મહગ્ઘાનિ ચ વત્થાનિ, સબ્બં પટિલભામહં.

‘‘અન્નં પાનં ખાદનીયં, વત્થસેનાસનાનિ ચ;

સબ્બમેતં પટિલભે, ઉપોસથસ્સિદં ફલં.

‘‘વરગન્ધઞ્ચ માલઞ્ચ, ચુણ્ણકઞ્ચ વિલેપનં;

સબ્બમેતં પટિલભે, ઉપોસથસ્સિદં ફલં.

‘‘કૂટાગારઞ્ચ પાસાદં, મણ્ડપં હમ્મિયં ગુહં;

સબ્બમેતં પટિલભે, ઉપોસથસ્સિદં ફલં.

‘‘જાતિયા સત્તવસ્સાહં, પબ્બજિં અનગારિયં;

અડ્ઢમાસે અસમ્પત્તે, અરહત્તમપાપુણિં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં, ભવા સબ્બે સમૂહતા;

સબ્બાસવપરિક્ખીણા, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં કમ્મમકરિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ઉપોસથસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા ઉદાનવસેન –

૪૨. ‘‘ચતુક્ખત્તું પઞ્ચક્ખત્તું, વિહારા ઉપનિક્ખમિં;

અલદ્ધા ચેતસો સન્તિં, ચિત્તે અવસવત્તિની.

૪૩. ‘‘સા ભિક્ખુનિં ઉપાગચ્છિં, યા મે સદ્ધાયિકા અહુ;

સા મે ધમ્મમદેસેસિ, ખન્ધાયતનધાતુયો.

૪૪. ‘‘તસ્સા ધમ્મં સુણિત્વાન, યથા મં અનુસાસિ સા;

સત્તાહં એકપલ્લઙ્કેન, નિસીદિં પીતિસુખસમપ્પિતા;

અટ્ઠમિયા પાદે પસારેસિં, તમોખન્ધં પદાલિયા’’તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ સા ભિક્ખુનિં ઉપાગચ્છિં , યા મે સદ્ધાયિકા અહૂતિ યા મયા સદ્ધાતબ્બા સદ્ધેય્યવચના અહોસિ, તં ભિક્ખુનિં સાહં ઉપગચ્છિં ઉપસઙ્કમિં, પટાચારાથેરિં સદ્ધાય વદતિ. ‘‘સા ભિક્ખુની ઉપગચ્છિ, યા મે સાધયિકા’’તિપિ પાઠો. સા પટાચારા ભિક્ખુની અનુકમ્પાય મં ઉપગચ્છિ, યા મય્હં સદત્થસ્સ સાધિકાતિ અત્થો. સા મે ધમ્મમદેસેસિ, ખન્ધાયતનધાતુયોતિ સા પટાચારા થેરી ‘‘ઇમે પઞ્ચક્ખન્ધા, ઇમાનિ દ્વાદસાયતનાનિ, ઇમા અટ્ઠારસ ધાતુયો’’તિ ખન્ધાદિકે વિભજિત્વા દસ્સેન્તી મય્હં ધમ્મં દેસેસિ.

તસ્સા ધમ્મં સુણિત્વાનાતિ તસ્સા પટિસમ્ભિદાપ્પત્તાય થેરિયા સન્તિકે ખન્ધાદિવિભાગપુબ્બઙ્ગમં અરિયમગ્ગં પાપેત્વા દેસિતસણ્હસુખુમવિપસ્સનાધમ્મં સુત્વા. યથા મં અનુસાસિ સાતિ સા થેરી યથા મં અનુસાસિ ઓવદિ, તથા પટિપજ્જન્તી પટિપત્તિં મત્થકં પાપેત્વાપિ સત્તાહં એકપલ્લઙ્કેન નિસીદિં. કથં? પીતિસુખસમપ્પિતાતિ ઝાનમયેન પીતિસુખેન સમઙ્ગીભૂતા. અટ્ઠમિયા પાદે પસારેસિં, તમોખન્ધં પદાલિયાતિ અનવસેસં મોહક્ખન્ધં અગ્ગમગ્ગેન પદાલેત્વા અટ્ઠમે દિવસે પલ્લઙ્કં ભિન્દન્તી પાદે પસારેસિં. ઇદમેવ ચસ્સા અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસિ.

ઉત્તમાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.