૮. અભયમાતુથેરીગાથાવણ્ણના

ઉદ્ધં પાદતલાતિઆદિકા અભયમાતાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તી તિસ્સસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા એકદિવસં સત્થારં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસા પત્તં ગહેત્વા કટચ્છુમત્તં ભિક્ખં અદાસિ. સા તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે તાદિસેન કમ્મનિસ્સન્દેન ઉજ્જેનિયં પદુમવતી નામ નગરસોભિણી અહોસિ. રાજા બિમ્બિસારો તસ્સા રૂપસમ્પત્તિઆદિકે ગુણે સુત્વા પુરોહિતસ્સ આચિક્ખિ – ‘‘ઉજ્જેનિયં કિર પદુમવતી નામ ગણિકા અહોસિ, તમહં દટ્ઠુકામોમ્હી’’તિ. પુરોહિતો ‘‘સાધુ, દેવા’’તિ મન્તબલેન કુમ્ભીરં નામ યક્ખં આવહેત્વા યક્ખાનુભાવેન રાજાનં તાવદેવ ઉજ્જેનીનગરં નેસિ. રાજા તાય સદ્ધિં એકરત્તિં સંવાસં કપ્પેસિ. સા તેન ગબ્ભં ગણ્હિ. રઞ્ઞો ચ આરોચેસિ – ‘‘મમ કુચ્છિયં ગબ્ભો પતિટ્ઠહી’’તિ. તં સુત્વા રાજા નં ‘‘સચે પુત્તો ભવેય્ય, વડ્ઢેત્વા મમં દસ્સેહી’’તિ વત્વા નામમુદ્દિકં દત્વા અગમાસિ. સા દસમાસચ્ચયેન પુત્તં વિજાયિત્વા નામગ્ગહણદિવસે અભયોતિ નામં અકાસિ. પુત્તઞ્ચ સત્તવસ્સિકકાલે ‘‘તવ પિતા બિમ્બિસારમહારાજા’’તિ રઞ્ઞો સન્તિકં પહિણિ. રાજા તં પુત્તં પસ્સિત્વા પુત્તસિનેહં પટિલભિત્વા કુમારકપરિહારેન વડ્ઢેસિ. તસ્સ સદ્ધાપટિલાભો પબ્બજ્જા વિસેસાધિગમો ચ હેટ્ઠા આગતોયેવ. તસ્સ માતા અપરભાગે પુત્તસ્સ અભયત્થેરસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધા ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તી નચિરસ્સેવ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૧.૬૦-૭૦) –

‘‘પિણ્ડચારં ચરન્તસ્સ, તિસ્સનામસ્સ સત્થુનો;

કટચ્છુભિક્ખં પગ્ગય્હ, બુદ્ધસેટ્ઠસ્સદાસહં.

‘‘પટિગ્ગહેત્વા સમ્બુદ્ધો, તિસ્સો લોકગ્ગનાયકો;

વીથિયા સણ્ઠિતો સત્થા, અકા મે અનુમોદનં.

‘‘કટચ્છુભિક્ખં દત્વાન, તાવતિંસં ગમિસ્સસિ;

છત્તિંસદેવરાજૂનં, મહેસિત્તં કરિસ્સસિ.

‘‘પઞ્ઞાસં ચક્કવત્તીનં, મહેસિત્તં કરિસ્સસિ;

મનસા પત્થિતં સબ્બં, પટિલચ્છસિ સબ્બદા.

‘‘સમ્પત્તિં અનુભોત્વાન, પબ્બજિસ્સસિ કિઞ્ચના;

સબ્બાસવે પરિઞ્ઞાય, નિબ્બાયિસ્સસિનાસવા.

‘‘ઇદં વત્વાન સમ્બુદ્ધો, તિસ્સો લોકગ્ગનાયકો;

નભં અબ્ભુગ્ગમી વીરો, હંસરાજાવ અમ્બરે.

‘‘સુદિન્નં મે દાનવરં, સુયિટ્ઠા યાગસમ્પદા;

કટચ્છુભિક્ખં દત્વાન, પત્તાહં અચલં પદં.

‘‘દ્વેનવુતે ઇતો કપ્પે, યં દાનમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ભિક્ખાદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અત્તનો પુત્તેન અભયત્થેરેન ધમ્મં કથેન્તેન ઓવાદવસેન યા ગાથા ભાસિતા, ઉદાનવસેન સયમ્પિ તા એવ પચ્ચુદાહરન્તી –

૩૩. ‘‘ઉદ્ધં પાદતલા અમ્મ, અધો વે કેસમત્થકા;

પચ્ચવેક્ખસ્સુમં કાયં, અસુચિં પૂતિગન્ધિકં.

૩૪. ‘‘એવં વિહરમાનાય, સબ્બો રાગો સમૂહતો;

પરિળાહો સમુચ્છિન્નો, સીતિભૂતામ્હિ નિબ્બુતા’’તિ. – આહ;

તત્થ પઠમગાથાય તાવ અયં સઙ્ખેપત્થો – અમ્મ પદુમવતિ, પાદતલતો ઉદ્ધં કેસમત્થકતો અધો નાનપ્પકારઅસુચિપૂરિતાય અસુચિં સબ્બકાલં પૂતિગન્ધવાયનતો પૂતિગન્ધિકં, ઇમં કુચ્છિતાનં આયતનતાય કાયં સરીરં ઞાણચક્ખુના પચ્ચવેક્ખસ્સૂતિ. અયઞ્હિ તસ્સા પુત્તેન ઓવાદદાનવસેન ભાસિતા ગાથા.

સા તં સુત્વા અરહત્તં પત્વા ઉદાનેન્તી આચરિયપૂજાવસેન તમેવ ગાથં પઠમં વત્વા અત્તનો પટિપત્તિં કથેન્તી ‘‘એવં વિહરમાનાયા’’તિ દુતિયં ગાથમાહ.

તત્થ એવં વિહરમાનાયાતિ એવં મમ પુત્તેન અભયત્થેરેન ‘‘ઉદ્ધં પાદતલા’’તિઆદિના દિન્ને ઓવાદે ઠત્વા સબ્બકાયં અસુભતો દિસ્વા એકગ્ગચિત્તા તત્થ ભૂતુપાદાયભેદે રૂપધમ્મે તપ્પટિબદ્ધે વેદનાદિકે અરૂપધમ્મે પરિગ્ગહેત્વા તત્થ તિલક્ખણં આરોપેત્વા અનિચ્ચાનુપસ્સનાદિવસેન વિહરમાનાય. સબ્બો રાગો સમૂહતોતિ વુટ્ઠાનગામિનિવિપસ્સનાય મગ્ગેન ઘટિતાય મગ્ગપટિપાટિયા અગ્ગમગ્ગેન સબ્બો રાગો મયા સમૂહતો સમુગ્ઘાટિતો. પરિળાહો સમુચ્છિન્નોતિ તતો એવ સબ્બો કિલેસપરિળાહો સમ્મદેવ ઉચ્છિન્નો, તસ્સ ચ સમુચ્છિન્નત્તા એવ સીતિભૂતા સઉપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા નિબ્બુતા અમ્હીતિ.

અભયમાતુથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.