૭. મિત્તાથેરીગાથાવણ્ણના

ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિન્તિઆદિકા અપરાય મિત્તાય થેરિયા ગાથા. અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તી વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે ખત્તિયકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા બન્ધુમસ્સ રઞ્ઞો અન્તેપુરિકા હુત્વા વિપસ્સિસ્સ ભગવતો સાવિકં એકં ખીણાસવત્થેરિં દિસ્વા પસન્નમાનસા હુત્વા તસ્સા હત્થતો પત્તં ગહેત્વા પણીતસ્સ ખાદનીયભોજનીયસ્સ પૂરેત્વા મહગ્ઘેન સાટકયુગેન સદ્ધિં અદાસિ. સા તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કપિલવત્થુસ્મિં સક્યરાજકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધા ઉપાસિકા અહોસિ. સા અપરભાગે મહાપજાપતિગોતમિયા સન્તિકે પબ્બજિત્વા કતપુબ્બકિચ્ચા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તી ન ચિરસ્સેવ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૧.૪૬-૫૯) –

‘‘નગરે બન્ધુમતિયા, બન્ધુમા નામ ખત્તિયો;

તસ્સ રઞ્ઞો અહું ભરિયા, એકજ્ઝં ચારયામહં.

‘‘રહોગતા નિસીદિત્વા, એવં ચિન્તેસહં તદા;

આદાય ગમનીયઞ્હિ, કુસલં નત્થિ મે કતં.

‘‘મહાભિતાપં કટુકં, ઘોરરૂપં સુદારુણં;

નિરયં નૂન ગચ્છામિ, એત્થ મે નત્થિ સંસયો.

‘‘રાજાનં ઉપસઙ્કમ્મ, ઇદં વચનમબ્રવિં;

એકં મે સમણં દેહિ, ભોજયિસ્સામિ ખત્તિય.

‘‘અદાસિ મે મહારાજા, સમણં ભાવિતિન્દ્રિયં;

તસ્સ પત્તં ગહેત્વાન, પરમન્નેન પૂરયિં.

‘‘પૂરયિત્વા પરમન્નં, ગન્ધાલેપં અકાસહં;

જાલેન પિદહિત્વાન, વત્થયુગેન છાદયિં.

‘‘આરમ્મણં મમં એતં, સરામિ યાવજીવિતં;

તત્થ ચિત્તં પસાદેત્વા, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘તિંસાનં દેવરાજૂનં, મહેસિત્તમકારયિં;

મનસા પત્થિતં મય્હં, નિબ્બત્તતિ યથિચ્છિતં.

‘‘વીસાનં ચક્કવત્તીનં, મહેસિત્તમકારયિં;

ઓચિતત્તાવ હુત્વાન, સંસરામિ ભવેસ્વહં.

‘‘સબ્બબન્ધનમુત્તાહં, અપેતા મે ઉપાદિકા;

સબ્બાસવપરિક્ખીણા, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં દાનમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, પિણ્ડપાતસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. (અપ. થેરી ૨.૧.૪૬-૫૯);

અરહત્તં પન પત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા પીતિસોમનસ્સજાતા ઉદાનવસેન –

૩૧. ‘‘ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં, યા ચ પક્ખસ્સ અટ્ઠમી;

પાટિહારિયપક્ખઞ્ચ, અટ્ઠઙ્ગસુસમાગતં.

૩૨. ‘‘ઉપોસથં ઉપાગચ્છિં, દેવકાયાભિનન્દિની;

સાજ્જ એકેન ભત્તેન, મુણ્ડા સઙ્ઘાટિપારુતા;

દેવકાયં ન પત્થેહં, વિનેય્ય હદયે દર’’ન્તિ. – ઇમા દ્વે ગાથા અભાસિ;

તત્થ ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિન્તિ ચતુદ્દસન્નં પૂરણી ચાતુદ્દસી, પઞ્ચદસન્નં પૂરણી પઞ્ચદસી, તં ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિઞ્ચ, પક્ખસ્સાતિ સમ્બન્ધો. અચ્ચન્તસંયોગે ચેતં ઉપયોગવચનં. યા ચ પક્ખસ્સ અટ્ઠમી, તઞ્ચાતિ યોજના. પાટિહારિયપક્ખઞ્ચાતિ પરિહરણકપક્ખઞ્ચ ચાતુદ્દસીપઞ્ચદસીઅટ્ઠમીનં યથાક્કમં આદિતો અન્તતો વા પવેસનિગ્ગમવસેન ઉપોસથસીલસ્સ પરિહરિતબ્બપક્ખઞ્ચ તેરસીપાટિપદસત્તમીનવમીસુ ચાતિ અત્થો. અટ્ઠઙ્ગસુસમાગતન્તિ પાણાતિપાતા વેરમણિઆદીહિ અટ્ઠહિ અઙ્ગેહિ સુટ્ઠુ સમન્નાગતં. ઉપોસથં ઉપાગચ્છિન્તિ ઉપવાસં ઉપગમિં, ઉપવસિન્તિ અત્થો. યં સન્ધાય વુત્તં –

‘‘પાણં ન હને ન ચાદિન્નમાદિયે, મુસા ન ભાસે ન ચ મજ્જપો સિયા;

અબ્રહ્મચરિયા વિરમેય્ય મેથુના, રત્તિં ન ભુઞ્જેય્ય વિકાલભોજનં.

‘‘માલં ન ધારે ન ચ ગન્ધમાચરે, મઞ્ચે છમાયં વ સયેથ સન્થતે;

એતઞ્હિ અટ્ઠઙ્ગિકમાહુપોસથં, બુદ્ધેન દુક્ખન્તગુના પકાસિત’’ન્તિ. (સુ. નિ. ૪૦૨-૪૦૩);

દેવકાયાભિનન્દિનીતિ તત્રૂપપત્તિઆકઙ્ખાવસેન ચાતુમહારાજિકાદિં દેવકાયં અભિપત્થેન્તી ઉપોસથં ઉપાગચ્છિન્તિ યોજના. સાજ્જ એકેન ભત્તેનાતિ સા અહં અજ્જ ઇમસ્મિંયેવ દિવસે એકેન ભત્તભોજનક્ખણેન. મુણ્ડા સઙ્ઘાટિપારુતાતિ મુણ્ડિતકેસા સઙ્ઘાટિપારુતસરીરા ચ હુત્વા પબ્બજિતાતિ અત્થો. દેવકાયં ન પત્થેહન્તિ અગ્ગમગ્ગસ્સ અધિગતત્તા કઞ્ચિ દેવનિકાયં અહં ન પત્થયે. તેનેવાહ – ‘‘વિનેય્ય હદયે દર’’ન્તિ, ચિત્તગતં કિલેસદરથં સમુચ્છેદવસેન વિનેત્વાતિ અત્થો. ઇદમેવ ચસ્સા અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસિ.

મિત્તાથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.