૪. અડ્ઢકાસિથેરીગાથાવણ્ણના

યાવ કાસિજનપદોતિઆદિકા અડ્ઢકાસિયા થેરિયા ગાથા. અયં કિર કસ્સપસ્સ દસબલસ્સ કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા ભિક્ખુનીનં સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધા પબ્બજિત્વા ભિક્ખુનિસીલે ઠિતં અઞ્ઞતરં પટિસમ્ભિદાપ્પત્તં ખીણાસવત્થેરિં ગણિકાવાદેન અક્કોસિત્વા, તતો ચુતા નિરયે પચ્ચિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કાસિકરટ્ઠે ઉળારવિભવે સેટ્ઠિકુલે નિબ્બત્તિત્વા વુદ્ધિપ્પત્તા પુબ્બે કતસ્સ વચીદુચ્ચરિતસ્સ નિસ્સન્દેન ઠાનતો પરિભટ્ઠા ગણિકા અહોસિ. નામેન અડ્ઢકાસી નામ. તસ્સા પબ્બજ્જા ચ દૂતેન ઉપસમ્પદા ચ ખન્ધકે આગતાયેવ. વુત્તઞ્હેતં –

તેન ખો પન સમયેન અડ્ઢકાસી ગણિકા ભિક્ખુનીસુ પબ્બજિતા હોતિ. સા ચ સાવત્થિં ગન્તુકામા હોતિ ‘‘ભગવતો સન્તિકે ઉપસમ્પજ્જિસ્સામી’’તિ. અસ્સોસું ખો ધુત્તા – ‘‘અડ્ઢકાસી કિર ગણિકા સાવત્થિં ગન્તુકામા’’તિ. તે મગ્ગે પરિયુટ્ઠિંસુ. અસ્સોસિ ખો અડ્ઢકાસી ગણિકા ‘‘ધુત્તા કિર મગ્ગે પરિયુટ્ઠિતા’’તિ. ભગવતો સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘‘અહઞ્હિ ઉપસમ્પજ્જિતુકામા, કથં નુ ખો મયા પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દૂતેનપિ ઉપસમ્પાદેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૪૩૦).

એવં લદ્ધૂપસમ્પદા પન વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તી ન ચિરસ્સેવ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેરી ૨.૪.૧૬૮-૧૮૩) –

‘‘ઇમમ્હિ ભદ્દકે કપ્પે, બ્રહ્મબન્ધુ મહાયસો;

કસ્સપો નામ ગોત્તેન, ઉપ્પજ્જિ વદતં વરો.

‘‘તદાહં પબ્બજિત્વાન, તસ્સ બુદ્ધસ્સ સાસને;

સંવુતા પાતિમોક્ખમ્હિ, ઇન્દ્રિયેસુ ચ પઞ્ચસુ.

‘‘મત્તઞ્ઞુની ચ અસને, યુત્તા જાગરિયેપિ ચ;

વસન્તી યુત્તયોગાહં, ભિક્ખુનિં વિગતાસવં.

‘‘અક્કોસિં દુટ્ઠચિત્તાહં, ગણિકેતિ ભણિં તદા;

તેન પાપેન કમ્મેન, નિરયમ્હિ અપચ્ચિસં.

‘‘તેન કમ્માવસેસેન, અજાયિં ગણિકાકુલે;

બહુસોવ પરાધીના, પચ્છિમાય ચ જાતિયં.

‘‘કાસીસુ સેટ્ઠિકુલજા, બ્રહ્મચારીબલેનહં;

અચ્છરા વિય દેવેસુ, અહોસિં રૂપસમ્પદા.

‘‘દિસ્વાન દસ્સનીયં મં, ગિરિબ્બજપુરુત્તમે;

ગણિકત્તે નિવેસેસું, અક્કોસનબલેન મે.

‘‘સાહં સુત્વાન સદ્ધમ્મં, બુદ્ધસેટ્ઠેન દેસિતં;

પુબ્બવાસનસમ્પન્ના, પબ્બજિં અનગારિયં.

‘‘તદૂપસમ્પદત્થાય, ગચ્છન્તી જિનસન્તિકં;

મગ્ગે ધુત્તે ઠિતે સુત્વા, લભિં દૂતોપસમ્પદં.

‘‘સબ્બકમ્મં પરિક્ખીણં, પુઞ્ઞં પાપં તથેવ ચ;

સબ્બસંસારમુત્તિણ્ણા, ગણિકત્તઞ્ચ ખેપિતં.

‘‘ઇદ્ધીસુ ચ વસી હોમિ, દિબ્બાય સોતધાતુયા;

ચેતોપરિયઞાણસ્સ, વસી હોમિ મહામુને.

‘‘પુબ્બેનિવાસં જાનામિ, દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતં;

સબ્બાસવપરિક્ખીણા, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો.

‘‘અત્થધમ્મનિરુત્તીસુ, પટિભાને તથેવ ચ;

ઞાણં મમ મહાવીર, ઉપ્પન્નં તવ સન્તિકે.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. (અપ. થેરી ૨.૪.૧૬૮-૧૮૩);

અરહત્તં પન પત્વા ઉદાનવસેન –

૨૫. ‘‘યાવ કાસિજનપદો, સુઙ્કો મે તત્તકો અહુ;

તં કત્વા નેગમો અગ્ઘં, અડ્ઢેનગ્ઘં ઠપેસિ મં.

૨૬. ‘‘અથ નિબ્બિન્દહં રૂપે, નિબ્બિન્દઞ્ચ વિરજ્જહં;

મા પુન જાતિસંસારં, સન્ધાવેય્યં પુનપ્પુનં;

તિસ્સો વિજ્જા સચ્છિકતા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ યાવ કાસિજનપદો, સુઙ્કો મે તત્તકો અહૂતિ કાસીસુ જનપદેસુ ભવો સુઙ્કો કાસિજનપદો, સો યાવ યત્તકો, તત્તકો મય્હં સુઙ્કો અહુ અહોસિ. કિત્તકો પન સોતિ? સહસ્સમત્તો. કાસિરટ્ઠે કિર તદા સુઙ્કવસેન એકદિવસં રઞ્ઞો ઉપ્પજ્જનકઆયો અહોસિ સહસ્સમત્તો, ઇમાયપિ પુરિસાનં હત્થતો એકદિવસં લદ્ધધનં તત્તકં. તેન વુત્તં – ‘‘યાવ કાસિજનપદો, સુઙ્કો મે તત્તકો અહૂ’’તિ. સા પન કાસિસુઙ્કપરિમાણતાય કાસીતિ સમઞ્ઞં લભિ. તત્થ યેભુય્યેન મનુસ્સા સહસ્સં દાતું અસક્કોન્તા તતો ઉપડ્ઢં દત્વા દિવસભાગમેવ રમિત્વા ગચ્છન્તિ, તેસં વસેનાયં અડ્ઢકાસીતિ પઞ્ઞાયિત્થ. તેન વુત્તં – ‘‘તં કત્વા નેગમો અગ્ઘં, અડ્ઢેનગ્ઘં ઠપેસિ મ’’ન્તિ. તં પઞ્ચસતમત્તં ધનં અગ્ઘં કત્વા નેગમો નિગમવાસિજનો ઇત્થિરતનભાવેન અનગ્ઘમ્પિ સમાનં અડ્ઢેન અગ્ઘં નિમિત્તં અડ્ઢકાસીતિ સમઞ્ઞાવસેન મં ઠપેસિ, તથા મં વોહરીતિ અત્થો.

અથ નિબ્બિન્દહં રૂપેતિ એવં રૂપૂપજીવિની હુત્વા ઠિતા. અથ પચ્છા સાસનં નિસ્સાય રૂપે અહં નિબ્બિન્દિં ‘‘ઇતિપિ રૂપં અનિચ્ચં, ઇતિપિદં રૂપં દુક્ખં, અસુભ’’ન્તિ પસ્સન્તી તત્થ ઉક્કણ્ઠિં. નિબ્બિન્દઞ્ચ વિરજ્જહન્તિ નિબ્બિન્દન્તી ચાહં તતો પરં વિરાગં આપજ્જિં. નિબ્બિન્દગ્ગહણેન ચેત્થ તરુણવિપસ્સનં દસ્સેતિ, વિરાગગ્ગહણેન બલવવિપસ્સનં. ‘‘નિબ્બિન્દન્તો વિરજ્જતિ વિરાગા વિમુચ્ચતી’’તિ હિ વુત્તં. મા પુન જાતિસંસારં, સન્ધાવેય્યં પુનપ્પુનન્તિ ઇમિના નિબ્બિન્દનવિરજ્જનાકારે નિદસ્સેતિ. તિસ્સો વિજ્જાતિઆદિના તેસં મત્થકપ્પત્તિં, તં વુત્તનયમેવ.

અડ્ઢકાસિથેરીગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.