૮. મિગજાલત્થેરગાથાવણ્ણના

સુદેસિતોતિઆદિકા આયસ્મતો મિગજાલત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં વિસાખાય મહાઉપાસિકાય પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, મિગજાલોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વિહારં ગન્ત્વા અભિણ્હસો ધમ્મસ્સવનેન પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૪૧૭. ‘‘સુદેસિતો ચક્ખુમતા, બુદ્ધેનાદિચ્ચબન્ધુના;

સબ્બસંયોજનાતીતો, સબ્બવટ્ટવિનાસનો.

૪૧૮. ‘‘નિય્યાનિકો ઉત્તરણો, તણ્હામૂલવિસોસનો;

વિસમૂલં આઘાતનં, છેત્વા પાપેતિ નિબ્બુતિં.

૪૧૯. ‘‘અઞ્ઞાણમૂલભેદાય, કમ્મયન્તવિઘાટનો;

વિઞ્ઞાણાનં પરિગ્ગહે, ઞાણવજિરનિપાતનો.

૪૨૦.

‘‘વેદનાનં વિઞ્ઞાપનો, ઉપાદાનપ્પમોચનો;

ભવં અઙ્ગારકાસુંવ, ઞાણેન અનુપસ્સનો.

૪૨૧. ‘‘મહારસો સુગમ્ભીરો, જરામચ્ચુનિવારણો;

અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, દુક્ખૂપસમનો સિવો.

૪૨૨. ‘‘કમ્મં કમ્મન્તિ ઞત્વાન, વિપાકઞ્ચ વિપાકતો;

પટિચ્ચુપ્પન્નધમ્માનં, યથાવાલોકદસ્સનો;

મહાખેમઙ્ગમો સન્તો, પરિયોસાનભદ્દકો’’તિ. – ઇમા ગાથા અભાસિ;

તત્થ સુદેસિતોતિ સુટ્ઠુ દેસિતો, વેનેય્યજ્ઝાસયાનુરૂપં દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકપરમત્થાનં યાથાવતો વિભાવનવસેન દેસિતોતિ અત્થો. અથ વા સુદેસિતોતિ સમ્મા દેસિતો, પવત્તિનિવત્તીનં તદુભયહેતૂનઞ્ચ અવિપરીતતો પકાસનવસેન ભાસિતો સ્વાખ્યાતોતિ અત્થો. ચક્ખુમતાતિ મંસચક્ખુ, દિબ્બચક્ખુ, પઞ્ઞાચક્ખુ, બુદ્ધચક્ખુ, સમન્તચક્ખૂતિ ઇમેહિ પઞ્ચહિ ચક્ખૂહિ ચક્ખુમતા. બુદ્ધેનાતિ સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધેન. આદિચ્ચબન્ધુનાતિ આદિચ્ચગોત્તેન. દુવિધો હિ લોકે ખત્તિયવંસો – આદિચ્ચવંસો, સોમવંસોતિ. તત્થ આદિચ્ચવંસો, ઓક્કાકરાજવંસોતિ જાનિતબ્બં. તતો સઞ્જાતતાય સાકિયા આદિચ્ચગોત્તાતિ ભગવા ‘‘આદિચ્ચબન્ધૂ’’તિ વુચ્ચતિ. અથ વા આદિચ્ચસ્સ બન્ધૂતિપિ ભગવા આદિચ્ચબન્ધુ, સ્વાયમત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ. કામરાગસંયોજનાદીનં સબ્બેસં સંયોજનાનં સમતિક્કમનભાવતો સબ્બસંયોજનાતીતો તતો એવ કિલેસકમ્મવિપાકવટ્ટાનં વિનાસનતો વિદ્ધંસનતો સબ્બવટ્ટવિનાસનો, સંસારચારકતો નિય્યાનતો નિય્યાનિકો, સંસારમહોઘતો સમુત્તરણટ્ઠેન ઉત્તરણો, કામતણ્હાદીનં સબ્બતણ્હાનં મૂલં અવિજ્જં અયોનિસો મનસિકારઞ્ચ વિસોસેતિ સુક્ખાપેતીતિ તણ્હામૂલવિસોસનો, તિણ્ણમ્પિ વેદાનં સમ્પટિવેધસ્સ વિદ્ધંસનતો વિસસ્સ દુક્ખસ્સ કારણત્તા વિસમૂલં, સત્તાનં બ્યસનુપ્પત્તિટ્ઠાનતાય આઘાતનં કમ્મં કિલેસં વા છેત્વા સમુચ્છિન્દિત્વા નિબ્બુતિં નિબ્બાનં પાપેતિ.

અઞ્ઞાણસ્સ મૂલં અયોનિસો મનસિકારો આસવા ચ ‘‘આસવસમુદયા અવિજ્જાસમુદયો’’તિ (મ. નિ. ૧.૧૦૩) હિ વુત્તં, તસ્સ ભેદાય વજિરૂપમઞાણેન ભિન્દનત્થાય. અથ વા ‘‘અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા’’તિઆદિવચનતો (વિભ. ૨૨૫-૨૨૬; સં. નિ. ૨.૧) અઞ્ઞાણં મૂલં એતસ્સાતિ અઞ્ઞાણમૂલં, ભવચક્કં, તસ્સ મગ્ગઞાણવજિરેન પદાલનત્થં દેસિતોતિ સમ્બન્ધો. કમ્મયન્તવિઘાટનોતિ કમ્મઘટિતસ્સ અત્તભાવયન્તસ્સ વિદ્ધંસનો. વિઞ્ઞાણાનં પરિગ્ગહેતિ કામભવાદીસુ યથાસકકમ્મુના વિઞ્ઞાણગ્ગહણે ઉપટ્ઠિતેતિ વચનસેસો. તત્થ તત્થ હિ ભવે પટિસન્ધિયા ગહિતાય તંતંભવનિસ્સિતવિઞ્ઞાણાનિપિ ગહિતાનેવ હોન્તિ. ઞાણવજિરનિપાતનોતિ ઞાણવજિરસ્સ નિપાતો, ઞાણવજિરં નિપાતેત્વા તેસં પદાલેતા. લોકુત્તરધમ્મો હિ ઉપ્પજ્જમાનો સત્તમભવાદીસુ ઉપ્પજ્જનારહાનિ વિઞ્ઞાણાનિ ભિન્દત્તમેવ ઉપ્પજ્જતીતિ.

વેદનાનં વિઞ્ઞાપનોતિ સુખાદીનં તિસ્સન્નં વેદનાનં યથાક્કમં દુક્ખસલ્લાનિચ્ચવસેન યાથાવતો પવેદકો. ઉપાદાનપ્પમોચનોતિ કામુપાદાનાદીહિ ચતૂહિપિ ઉપાદાનેહિ ચિત્તસન્તાનસ્સ વિમોચકો. ભવં અઙ્ગારકાસુંવ, ઞાણેન અનુપસ્સનોતિ કામભવાદિનવવિધમ્પિ ભવં એકાદસહિ અગ્ગીહિ આદિત્તભાવતો સાધિકપોરિસં અઙ્ગારકાસું વિય મગ્ગઞાણેન અનુપચ્ચક્ખતો દસ્સેતા.

સન્તપણીતભાવતો અતિત્તિકરટ્ઠેન મહારસો પરિઞ્ઞાદિવસેન વા મહાકિચ્ચતાય સામઞ્ઞફલવસેન મહાસમ્પત્તિતાય ચ મહારસો, અનુપચિતસમ્ભારેહિ દુરવગાહતાય અલબ્ભનેય્યપતિટ્ઠતાય ચ સુટ્ઠુ ગમ્ભીરો જરામચ્ચુનિવારણો, આયતિં ભવાભિનિપ્ફત્તિયા નિવત્તનેન જરાય મચ્ચુનો ચ પટિસેધકો. ઇદાનિ યથાવુત્તગુણવિસેસયુત્તં ધમ્મં સરૂપતો દસ્સેન્તો ‘‘અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો’’તિ વત્વા પુનપિ તસ્સ કતિપયે ગુણે વિભાવેતું ‘‘દુક્ખૂપસમનો સિવો’’તિઆદિમાહ. તસ્સત્થો – પરિસુદ્ધટ્ઠેન અરિયો, સમ્માદિટ્ઠિઆદિઅટ્ઠધમ્મસમોધાનતાય અટ્ઠઙ્ગિકો, નિબ્બાનગવેસનટ્ઠેન મગ્ગો સકલવટ્ટદુક્ખવૂપસમનટ્ઠેન દુક્ખવૂપસમનો, ખેમટ્ઠેન સિવો.

યથા ઇતો બાહિરકસમયે અસમ્માસમ્બુદ્ધપવેદિતત્તા કમ્મવિપાકો વિપલ્લાસો સિયાતિ એવં અવિપલ્લાસેત્વા પટિચ્ચુપ્પન્નધમ્માનં પટિચ્ચસમુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ કમ્મં કમ્મન્તિ વિપાકઞ્ચ વિપાકતો ઞત્વાન પુબ્બભાગઞાણેન જાનનહેતુ સસ્સતુચ્છેદગ્ગાહાનં વિધમનેન યાથાવતો આલોકદસ્સનો તક્કરસ્સ લોકુત્તરઞાણાલોકસ્સ દસ્સનો. કેનચિ કઞ્ચિ કદાચિપિ અનુપદ્દુતત્તા મહાખેમં નિબ્બાનં ગચ્છતિ સત્તે ગમેતિ ચાતિ મહાખેમઙ્ગમો, સબ્બકિલેસદરથપરિળાહવૂપસમનતો સન્તો, અકુપ્પાય ચેતોવિમુત્તિયા અનુપાદિસેસાય ચ નિબ્બાનધાતુયા પાપનેન પરિયોસાનભદ્દકો સુદેસિતો ચક્ખુમતાતિ યોજના.

એવં થેરો નાનાનયેહિ અરિયધમ્મં પસંસન્તો તસ્સ ધમ્મસ્સ અત્તના અધિગતભાવં અઞ્ઞાપદેસેન પકાસેસિ.

મિગજાલત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.