૭. કાતિયાનત્થેરગાથાવણ્ણના

ઉટ્ઠેહીતિઆદિકા આયસ્મતો કાતિયાનત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં અઞ્ઞતરસ્સ કોસિયગોત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તો, માતુગોત્તવસેન પન કાતિયાનોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો સામઞ્ઞકાનિત્થેરસ્સ ગિહિસહાયો થેરં દિસ્વા પબ્બજિતો સમણધમ્મં કરોન્તો રત્તિં ‘‘નિદ્દાભિભવં વિનોદેસ્સામી’’તિ ચઙ્કમં આરુહિ. સો ચઙ્કમન્તો નિદ્દાય અભિભૂતો પચલાયમાનો પરિપતિત્વા તત્થેવ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા નિપજ્જિ, સત્થા તસ્સ તં પવત્તિં દિસ્વા સયં તત્થ ગન્ત્વા આકાસે ઠત્વા ‘‘કાતિયાના’’તિ સઞ્ઞં અદાસિ. સો સત્થારં દિસ્વા ઉટ્ઠહિત્વા વન્દિત્વા સંવેગજાતો અટ્ઠાસિ. અથસ્સ સત્થા ધમ્મં દેસેન્તો –

૪૧૧. ‘‘ઉટ્ઠેહિ નિસીદ કાતિયાન, મા નિદ્દાબહુલો અહુ જાગરસ્સુ;

મા તં અલસં પમત્તબન્ધુ, કૂટેનેવ જિનાતુ મચ્ચુરાજા.

૪૧૨. ‘‘સેય્યથાપિ મહાસમુદ્દવેગો, એવં જાતિજરાતિ વત્તતે તં;

સો કરોહિ સુદીપમત્તનો ત્વં, ન હિ તાણં તવ વિજ્જતેવ અઞ્ઞં.

૪૧૩. ‘‘સત્થા હિ વિજેસિ મગ્ગમેતં, સઙ્ગા જાતિજરાભયા અતીતં;

પુબ્બાપરરત્તમપ્પમત્તો, અનુયુઞ્જસ્સુ દળ્હં કરોહિ યોગં.

૪૧૪. ‘‘પુરિમાનિ પમુઞ્ચ બન્ધનાનિ, સઙ્ઘાટિખુરમુણ્ડભિક્ખભોજી;

મા ખિડ્ડારતિઞ્ચ મા નિદ્દં, અનુયુઞ્જિત્થ ઝાય કાતિયાન.

૪૧૫. ‘‘ઝાયાહિ જિનાહિ કાતિયાન, યોગક્ખેમપથેસુ કોવિદોસિ;

પપ્પુય્ય અનુત્તરં વિસુદ્ધિં, પરિનિબ્બાહિસિ વારિનાવ જોતિ.

૪૧૬. ‘‘પજ્જોતકરો પરિત્તરંસો, વાતેન વિનમ્યતે લતાવ;

એવમ્પિ તુવં અનાદિયાનો, મારં ઇન્દસગોત્ત નિદ્ધુનાહિ;

સો વેદયિતાસુ વીતરાગો, કાલં કઙ્ખ ઇધેવ સીતિભૂતો’’તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ ઉટ્ઠેહીતિ નિદ્દૂપગમનતો ઉટ્ઠહન્તો ઉટ્ઠાનવીરિયં કરોહિ. યસ્મા નિપજ્જા નામ કોસજ્જપક્ખિયા, તસ્મા મા સયિ. નિસીદાતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા નિસીદ. કાતિયાનાતિ તં નામેન આલપતિ. મા નિદ્દાબહુલો અહૂતિ નિદ્દાબહુલો નિદ્દાભિભૂતો મા અહુ. જાગરસ્સૂતિ જાગર, જાગરિયમનુયુત્તો હોહિ. મા તં અલસન્તિ જાગરિયં અનનુયુઞ્જન્તં તં અલસં કુસીતં પમત્તબન્ધુ મચ્ચુરાજા કૂટેનેવ અદ્દુહનેન વિય નેસાદો મિગં વા પક્ખિં વા જરારોગેહિ મા જિનાતુ મા અભિભવતુ, મા અજ્ઝોત્થરતૂતિ અત્થો.

સેય્યથાપીતિ સેય્યથા અપિ. મહાસમુદ્દવેગોતિ મહાસમુદ્દસ્સ ઊમિવેગો. એવન્તિ યથા નામ મહાસમુદ્દઊમિવેગો ઉપરૂપરિ ઉટ્ઠહન્તો તં અભિક્કમિતું અસક્કોન્તં પુરિસં અભિભવતિ, એવં જાતિ જરા ચ કોસજ્જાભિભૂતં તં અતિવત્તતે ઉપરૂપરિ અજ્ઝોત્થરતિ. સો કરોહીતિ સો ત્વં, કાતિયાન, ચતૂહિ ઓઘેહિ અનજ્ઝોત્થરણીયં અરહત્તફલસઙ્ખાતં સુદીપં અત્તનો કરોહિ અત્તનો સન્તાને ઉપ્પાદેહિ. ન હિ તાણં તવ વિજ્જતેવ અઞ્ઞન્તિ હીતિ હેતુઅત્થે નિપાતો. યસ્મા તતો અગ્ગફલતો અઞ્ઞં તવ તાણં નામ ઇધ વા હુરં વા ન ઉપલબ્ભતિ, તસ્મા તં અરહત્તસઙ્ખાતં સુદીપં કરોહીતિ.

સત્થા હિ વિજેસિ મગ્ગમેતન્તિ યં સાધેતું અવિસહન્તા યતો પરાજિતા પુથૂ અઞ્ઞતિત્થિયા, તદેતં તસ્સ સુદીપસ્સ કારણભૂતં પઞ્ચવિધસઙ્ગતો જાતિઆદિભયતો ચ અતીતં અરિયમગ્ગં દેવપુત્તમારાદિકે અભિભવિત્વા તુય્હં સત્થા વિજેસિ સાધેસિ. યસ્મા સત્થુ સન્તકં નામ સાવકેન અધિગન્તબ્બં ન વિસ્સજ્જેતબ્બં, તસ્મા તસ્સ અધિગમાય પુબ્બરત્તાપરરત્તં પુરિમયામં પચ્છિમયામઞ્ચ, અપ્પમત્તો સતો સમ્પજાનો હુત્વા અનુયુઞ્જ યોગં ભાવનં દળ્હઞ્ચ કરોહિ.

પુરિમાનિ પમુઞ્ચ બન્ધનાનીતિ પુરિમકાનિ ગિહિકાલે આબદ્ધાનિ ગિહિબન્ધનાનિ કામગુણબન્ધનાનિ પમુઞ્ચ વિસ્સજ્જેહિ, તત્થ અનપેક્ખો હોહિ. સઙ્ઘાટિખુરમુણ્ડભિક્ખભોજીતિ સઙ્ઘાટિધારી ખુરેન કતસિરમુણ્ડો ભિક્ખાહારભોજી, તિવિધમ્પેતં પુરિમબન્ધનપમોક્ખસ્સ ખિડ્ડારતિનિદ્દાનનુયોગસ્સ ચ કારણવચનં. યસ્મા ત્વં સઙ્ઘાટિપારુતો મુણ્ડો ભિક્ખાહારો જીવતિ, તસ્મા તે કામસુખાનુયોગો ખિડ્ડારતિનિદ્દાનુયોગો ચ ન યુત્તોતિ તતો પુરિમાનિ પમુઞ્ચ બન્ધનાનિ ખિડ્ડારતિં નિદ્દઞ્ચ માનુયુઞ્જિત્થાતિ યોજના. ઝાયાતિ ઝાયસ્સુ આરમ્મણૂપનિજ્ઝાનં અનુયુઞ્જ.

તં પન અનુયુઞ્જન્તો યેન ઝાનેન ઝાયતો કિલેસા સબ્બસો જિતા હોન્તિ, તં લક્ખણૂપનિજ્ઝાનં અનુયુઞ્જાતિ દસ્સેન્તો ‘‘ઝાયાહિ જિનાહી’’તિ આહ. યોગક્ખેમપથેસુ કોવિદોસીતિ ચતૂહિ યોગેહિ ખેમસ્સ નિબ્બાનસ્સ પથભૂતેસુ બોધિપક્ખિયધમ્મેસુ કુસલો છેકો અસિ, તસ્મા ભાવનં ઉસ્સુક્કાપેન્તો અનુત્તરં ઉત્તરરહિતં, વિસુદ્ધિં નિબ્બાનં અરહત્તઞ્ચ પપ્પુય્ય પાપુણિત્વા પન ત્વં પરિનિબ્બાહિસિ. વારિનાવ જોતીતિ મહતા સલિલવુટ્ઠિનિપાતેન અગ્ગિખન્ધો વિય અરિયમગ્ગવુટ્ઠિનિપાતેન પરિનિબ્બાયિસ્સતિ.

પજ્જોતકરોતિ પજ્જોતિં કરો પદીપો. પરિત્તરંસોતિ ખુદ્દકચ્ચિકો. વિનમ્યતેતિ વિનમીયતિ અપનિય્યતિ. લતાવાતિ વલ્લિ વિય. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા વટ્ટિઆદિપચ્ચયવેકલ્લેન પરિત્તરંસો મન્દપભો પદીપો અપ્પિકા લતા વા વાતેન વિધમિય્યતિ વિદ્ધંસિય્યતિ, એવં તુવમ્પિ. કોસિયગોત્તતાય, ઇન્દસગોત્ત, ઇન્દસમાનગોત્તં. મારં તસ્સ વસે અનાવત્તના અનુપાદાનતો ચ અનાદિયાનો, નિદ્ધુનાહિ વિધમેહિ વિદ્ધંસેહિ. એવં પન વિદ્ધંસમાનો સો ત્વં વેદયિતાસુ સબ્બાસુ વેદનાસુ વિગતચ્છન્દરાગો ઇધેવ ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે સબ્બકિલેસદરથપરિળાહાભાવેન સીતિભૂતો નિબ્બુતો અત્તનો પરિનિબ્બાનકાલં કઙ્ખ આગમેહીતિ. એવં સત્થારા અનુપાદિસેસં નિબ્બાનં પાપેત્વા દેસનાય કતાય થેરો દેસનાવસાને વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. અરહત્તં પન પત્વા સત્થારા દેસિતનિયામેનેવ ઇમા ગાથા અભાસિ. તા એવ ઇમા ગાથા થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણઞ્ચ જાતા.

કાતિયાનત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.