૩. મહાનાગત્થેરગાથાવણ્ણના

યસ્સ સબ્રહ્મચારીસૂતિઆદિકા આયસ્મતો મહાનાગત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તો કકુસન્ધસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં કકુસન્ધં ભગવન્તં અરઞ્ઞં અજ્ઝોગાહેત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે ઝાનસુખેન નિસિન્નં દિસ્વા પસન્નમાનસો તસ્સ દાળિમફલં અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાકેતે મધુવાસેટ્ઠસ્સ નામ બ્રાહ્મણસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, મહાનાગોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વિઞ્ઞુતં પત્તો ભગવતિ સાકેતે અઞ્જનવને વિહરન્તે આયસ્મતો ગવમ્પતિત્થેરસ્સ પાટિહારિયં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો થેરસ્સેવ સન્તિકે પબ્બજિત્વા તસ્સોવાદે ઠત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૫.૧-૭) –

‘‘કકુસન્ધો મહાવીરો, સબ્બધમ્માન પારગૂ;

ગણમ્હા વૂપકટ્ઠો સો, અગમાસિ વનન્તરં.

‘‘બીજમિઞ્જં ગહેત્વાન, લતાય આવુણિં અહં;

ભગવા તમ્હિ સમયે, ઝાયતે પબ્બતન્તરે.

‘‘દિસ્વાનહં દેવદેવં, વિપ્પસન્નેન ચેતસા;

દક્ખિણેય્યસ્સ વીરસ્સ, બીજમિઞ્જમદાસહં.

‘‘ઇમસ્મિંયેવ કપ્પમ્હિ, યં મિઞ્જમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બીજમિઞ્જસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા વિમુત્તિસુખેન વિહરન્તો થેરો છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ સબ્રહ્મચારીસુ ગારવં અકત્વા વિહરન્તે દિસ્વા તેસં ઓવાદદાનવસેન –

૩૮૭. ‘‘યસ્સ સબ્રહ્મચારીસુ, ગારવો નૂપલબ્ભતિ;

પરિહાયતિ સદ્ધમ્મા, મચ્છો અપ્પોદકે યથા.

૩૮૮. ‘‘યસ્સ સબ્રહ્મચારીસુ, ગારવો નૂપલબ્ભતિ;

ન વિરૂહતિ સદ્ધમ્મે, ખેત્તે બીજંવ પૂતિકં.

૩૮૯. ‘‘યસ્સ સબ્રહ્મચારીસુ, ગારવો નૂપલબ્ભતિ;

આરકા હોતિ નિબ્બાના, ધમ્મરાજસ્સ સાસને.

૩૯૦. ‘‘યસ્સ સબ્રહ્મચારીસુ, ગારવો ઉપલબ્ભતિ;

ન વિહાયતિ સદ્ધમ્મા, મચ્છો બવ્હોદકે યથા.

૩૯૧. ‘‘યસ્સ સબ્રહ્મચારીસુ, ગારવો ઉપલબ્ભતિ;

સો વિરૂહતિ સદ્ધમ્મે, ખેત્તે બીજંવ ભદ્દકં.

૩૯૨. ‘‘યસ્સ સબ્રહ્મચારીસુ, ગારવો ઉપલબ્ભતિ;

સન્તિકે હોતિ નિબ્બાનં, ધમ્મરાજસ્સ સાસને’’તિ. –

ઇમા છ ગાથા અભાસિ.

તત્થ સબ્રહ્મચારીસૂતિ સમાનં બ્રહ્મં સીલાદિધમ્મં ચરન્તીતિ સબ્રહ્મચારિનો, સીલદિટ્ઠિસામઞ્ઞગતા સહધમ્મિકા, તેસુ. ગારવોતિ ગરુભાવો સીલાદિગુણનિમિત્તં ગરુકરણં. નૂપલબ્ભતીતિ ન વિજ્જતિ ન પવત્તતિ, ન ઉપતિટ્ઠતીતિ અત્થો. નિબ્બાનાતિ કિલેસાનં નિબ્બાપનતો કિલેસક્ખયાતિ અત્થો. ધમ્મરાજસ્સાતિ સત્થુનો. સત્થા હિ સદેવકં લોકં યથારહં લોકિયલોકુત્તરેન ધમ્મેન રઞ્જેતિ તોસેતીતિ ધમ્મરાજા. એત્થ ચ ‘‘ધમ્મરાજસ્સ સાસને’’તિ ઇમિના નિબ્બાનં નામ ધમ્મરાજસ્સેવ સાસને, ન અઞ્ઞત્થ. તત્થ યો સબ્રહ્મચારીસુ ગારવરહિતો, સો યથા નિબ્બાના આરકા હોતિ, તથા ધમ્મરાજસ્સ સાસનતોપિ આરકા હોતીતિ દસ્સેતિ. બવ્હોદકેતિ બહુઉદકે. સન્તિકે હોતિ નિબ્બાનન્તિ નિબ્બાનં તસ્સ સન્તિકે સમીપે એવ હોતિ. સેસં વુત્તનયમેવ. ઇમા એવ ચ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણગાથા અહેસું.

મહાનાગત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.