૨. ભગુત્થેરગાથાવણ્ણના

અહં મિદ્ધેનાતિઆદિકા આયસ્મતો ભગુત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયં કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થરિ પરિનિબ્બુતે તસ્સ ધાતુયો પુપ્ફેહિ પૂજેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન નિમ્માનરતીસુ નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સક્યરાજકુલે નિબ્બત્તિત્વા ભગૂતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો અનુરુદ્ધકિમિલેહિ સદ્ધિં નિક્ખમિત્વા પબ્બજિત્વા બાલકલોણકગામે વસન્તો એકદિવસં થિનમિદ્ધાભિભવં વિનોદેતું વિહારતો નિક્ખમ્મ ચઙ્કમં અભિરુહન્તો પપતિત્વા તદેવ અઙ્કુસં કત્વા થિનમિદ્ધં વિનોદેત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૬.૪૯-૫૭) –

‘‘પરિનિબ્બુતે ભગવતિ, પદુમુત્તરે મહાયસે;

પુપ્ફવટંસકે કત્વા, સરીરમભિરોપયિં.

‘‘તત્થ ચિત્તં પસાદેત્વા, નિમ્માનં અગમાસહં;

દેવલોકગતો સન્તો, પુઞ્ઞકમ્મં સરામહં.

‘‘અમ્બરા પુપ્ફવસ્સો મે, સબ્બકાલં પવસ્સતિ;

સંસરામિ મનુસ્સે ચે, રાજા હોમિ મહાયસો.

‘‘તહિં કુસુમવસ્સો મે, અભિવસ્સતિ સબ્બદા;

તસ્સેવ પુપ્ફપૂજાય, વાહસા સબ્બદસ્સિનો.

‘‘અયં પચ્છિમકો મય્હં, ચરિમો વત્તતે ભવો;

અજ્જાપિ પુપ્ફવસ્સો મે, અભિવસ્સતિ સબ્બદા.

‘‘સતસહસ્સિતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિરોપયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, દેહપૂજાયિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા ફલસુખેન નિબ્બાનસુખેન ચ વીતિનામેન્તો સત્થારા એકવિહારં અનુમોદિતું ઉપગતેન – ‘‘કચ્ચિ ત્વં, ભિક્ખુ, અપ્પમત્તો વિહરસી’’તિ પુટ્ઠો અત્તનો અપ્પમાદવિહારં નિવેદેન્તો –

૨૭૧. ‘‘અહં મિદ્ધેન પકતો, વિહારા ઉપનિક્ખમિં;

ચઙ્કમં અભિરુહન્તો, તત્થેવ પપતિં છમા.

૨૭૨. ‘‘ગત્તાનિ પરિમજ્જિત્વા, પુનપારુય્હ ચઙ્કમં;

ચઙ્કમે ચઙ્કમિં સોહં, અજ્ઝત્તં સુસમાહિતો.

૨૭૩. ‘‘તતો મે મનસીકારો, યોનિસો ઉદપજ્જથ;

આદીનવો પાતુરહુ, નિબ્બિદા સમતિટ્ઠથ.

૨૭૪. ‘‘તતો ચિત્તં વિમુચ્ચિ મે, પસ્સ ધમ્મસુધમ્મતં;

તિસ્સો વિજ્જા અનુપ્પત્તા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. –

ઇમા ચતસ્સો ગાથા અભાસિ.

તત્થ મિદ્ધેન પકતોતિ કાયાલસિયસઙ્ખાતેન અસત્તિવિઘાતસભાવેન મિદ્ધેન અભિભૂતો. વિહારાતિ સેનાસનતો. ઉપનિક્ખમિન્તિ ચઙ્કમિતું નિક્ખમિં. તત્થેવ પપતિં છમાતિ તત્થેવ ચઙ્કમસોપાને નિદ્દાભિભૂતતાય ભૂમિયં નિપતિં. ગત્તાનિ પરિમજ્જિત્વાતિ ભૂમિયં પતનેન પંસુકિતાનિ અત્તનો સરીરાવયવાનિ અનુમજ્જિત્વા. પુનપારુય્હ ચઙ્કમન્તિ ‘‘પતિતો દાનાહ’’ન્તિ સઙ્કોચં અનાપજ્જિત્વા પુનપિ ચઙ્કમટ્ઠાનં આરુહિત્વા. અજ્ઝત્તં સુસમાહિતોતિ ગોચરજ્ઝત્તે કમ્મટ્ઠાને નીવરણવિક્ખમ્ભનેન સુટ્ઠુ સમાહિતો એકગ્ગચિત્તો હુત્વા ચઙ્કમિન્તિ યોજના. સેસં વુત્તનયમેવ. ઇદમેવ ચ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસિ.

ભગુત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.