૮. વસ્સિકત્થેરગાથાવણ્ણના

એકોપિ સદ્ધો મેધાવીતિ આયસ્મતો વસ્સિકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો અત્થદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં સત્થારં દિસ્વા પસન્નચિત્તો પિલક્ખફલાનિ અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કોસલરટ્ઠે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વસ્સિકોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો સત્થુ યમકપાટિહારિયં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં કરોન્તો આબાધિકો અહોસિ. અથ નં ઞાતકા વેજ્જપરિદિટ્ઠેન ભેસજ્જવિધિના ઉપટ્ઠહિત્વા અરોગમકંસુ. સો તમ્હા આબાધા વુટ્ઠિતો સંવેગજાતો ભાવનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા છળભિઞ્ઞો અહોસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૭.૪૦-૪૪) –

‘‘વનન્તરે બુદ્ધં દિસ્વા, અત્થદસ્સિં મહાયસં;

પસન્નચિત્તો સુમનો, પિલક્ખસ્સ ફલં અદા.

‘‘અટ્ઠારસે કપ્પસતે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

છળભિઞ્ઞો પન હુત્વા આકાસેન ઞાતકાનં સન્તિકે ગન્ત્વા આકાસે ઠિતો ધમ્મં દેસેત્વા તે સરણેસુ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠાપેસિ. તેસુ કેચિ કાલઙ્કતા સરણેસુ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠિતત્તા સગ્ગે નિબ્બત્તિંસુ. અથ નં સત્થા બુદ્ધુપટ્ઠાનં ઉપગતં ‘‘કિં તે, વસ્સિક, ઞાતીનં આરોગ્ય’’ન્તિ પુચ્છિ. સો ઞાતીનં અત્તના કતં ઉપકારં સત્થુ કથેન્તો –

૨૪૦. ‘‘એકોપિ સદ્ધો મેધાવી, અસ્સદ્ધાનીધ ઞાતિનં;

ધમ્મટ્ઠો સીલસમ્પન્નો, હોતિ અત્થાય બન્ધુનં.

૨૪૧. ‘‘નિગ્ગય્હ અનુકમ્પાય, ચોદિતા ઞાતયો મયા;

ઞાતિબન્ધવપેમેન, કારં કત્વાન ભિક્ખુસુ.

૨૪૨. ‘‘તે અબ્ભતીતા કાલઙ્કતા, પત્તા તે તિદિવં સુખં;

ભાતરો મય્હં માતા ચ, મોદન્તિ કામકામિનો’’તિ. –

તિસ્સો ગાથા અભાસિ.

તત્થાયં પઠમગાથાય અત્થો – યો કમ્મફલસદ્ધાય ચ રતનત્તયસદ્ધાય ચ વસેન સદ્ધો, તતો એવ કમ્મસ્સકતઞાણાદિયોગતો મેધાવી, સત્થુ ઓવાદધમ્મે નવલોકુત્તરધમ્મે ચ ઠિતત્તા ધમ્મટ્ઠો, આચારસીલસ્સ મગ્ગસીલસ્સ ફલસીલસ્સ ચ વસેન સીલસમ્પન્નો, સો એકોપિ યથાવુત્તાય સદ્ધાય અભાવેન અસ્સદ્ધાનં ઇધ ઇમસ્મિં લોકે ‘‘અમ્હાકં ઇમે’’તિ ઞાતબ્બટ્ઠેન ઞાતીનં, તથા પેમબન્ધનેન બન્ધનટ્ઠેન ‘‘બન્ધૂ’’તિ ચ લદ્ધનામાનં બન્ધવાનં અત્થાય હિતાય હોતીતિ.

એવં સાધારણતો વુત્તમત્થં અત્તૂપનાયિકં કત્વા દસ્સેતું ‘‘નિગ્ગય્હા’’તિઆદિના ઇતરગાથા વુત્તા. તત્થ નિગ્ગય્હ અનુકમ્પાય, ચોદિતા ઞાતયો મયાતિ ઇદાનિપિ દુગ્ગતા કુસલં અકત્વા આયતિં પરિક્કિલેસં પુન માનુભવિત્થાતિ નિગ્ગહેત્વા ઞાતયો મયા ઓવદિતા. ઞાતિબન્ધવપેમેન ‘‘અમ્હાકં અયં બન્ધવો’’તિ એવં પવત્તેન પેમેન મમ ઓવાદં અતિક્કમિતું અસક્કોન્તા કારં કત્વાન ભિક્ખૂસુ પસન્નચિત્તા હુત્વા ચીવરાદિપચ્ચયદાનેન ચેવ ઉપટ્ઠાનેન ચ ભિક્ખૂસુ સક્કારસમ્માનં કત્વા તે અબ્ભતીતા કાલઙ્કતા હુત્વા ઇમં લોકં અતિક્કન્તા. પુન તેતિ નિપાતમત્તં. તિદિવં સુખન્તિ દેવલોકપરિયાપન્નસુખં, સુખં વા ઇટ્ઠં તિદિવં અધિગતા. ‘‘કે પન તે’’તિ આહ. ‘‘ભાતરો મય્હં માતા ચ, મોદન્તિ કામકામિનો’’તિ. અત્તના યથાકામિતવત્થુકામસમઙ્ગિનો હુત્વા અભિરમન્તીતિ અત્થો.

વસ્સિકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.