૯. યસોજત્થેરગાથાવણ્ણના

કાલપબ્બઙ્ગસઙ્કાસોતિ આયસ્મતો યસોજત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે આરામગોપકકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં વિપસ્સિં ભગવન્તં આકાસેન ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો લબુજફલં અદાસિ.

સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિનગરદ્વારે કેવટ્ટગામે પઞ્ચકુલસતજેટ્ઠકસ્સ કેવટ્ટસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, યસોજોતિસ્સ નામં અકંસુ. સો વયપ્પત્તો અત્તનો સહાયેહિ કેવટ્ટપુત્તેહિ સદ્ધિં મચ્છગહણત્થં અચિરવતિયં નદિયં જાલં ખિપિ. તત્થેકો સુવણ્ણવણ્ણો મહામચ્છો અન્તોજાલં પાવિસિ. તં તે રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ દસ્સેસું. રાજા ‘‘ઇમસ્સ સુવણ્ણવણ્ણસ્સ મચ્છસ્સ વણ્ણકારણં ભગવા જાનાતી’’તિ મચ્છં ગાહાપેત્વા ભગવતો દસ્સેસિ. ભગવા ‘‘અયં કસ્સપસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સાસને ઓસક્કમાને પબ્બજિત્વા મિચ્છા પટિપજ્જન્તો સાસનં ઓસક્કાપેત્વા નિરયે નિબ્બત્તો એકં બુદ્ધન્તરં નિરયે પચ્ચિત્વા તતો ચુતો અચિરવતિયં મચ્છો હુત્વા નિબ્બત્તો’’તિ વત્વા તસ્સ ભગિનીનઞ્ચ નિરયે નિબ્બત્તભાવં, તસ્સ ભાતિકત્થેરસ્સ પરિનિબ્બુતભાવઞ્ચ તેનેવ કથાપેત્વા ઇમિસ્સા અટ્ઠુપ્પત્તિયા કપિલસુત્તં દેસેસિ.

સત્થુ દેસનં સુત્વા યસોજો સંવેગજાતો સદ્ધિં અત્તનો સહાયેહિ ભગવતો સન્તિકે પબ્બજિત્વા પતિરૂપે ઠાને વસન્તો એકદિવસં સપરિસો ભગવન્તં વન્દિતું જેતવનં અગમાસિ. તસ્સ આગમને સેનાસનપઞ્ઞાપનાદિના વિહારે ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દો અહોસિ. તં સુત્વા ‘‘ભગવા સપરિસં યસોજં પણામેસી’’તિ (ઉદા. ૨૩) સબ્બં ઉદાને આગતનયેન વેદિતબ્બં. પણામિતો પન આયસ્મા યસોજો કસાભિહતો ભદ્દો અસ્સાજાનીયો વિય સંવિગ્ગમાનસો સદ્ધિં પરિસાય વગ્ગુમુદાય નદિયા તીરે વસન્તો ઘટેન્તો વાયમન્તો વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અન્તોવસ્સેયેવ છળભિઞ્ઞો અહોસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૭.૩૨-૩૯) –

‘‘નગરે બન્ધુમતિયા, આરામિકો અહં તદા;

અદ્દસં વિરજં બુદ્ધં, ગચ્છન્તં અનિલઞ્જસે.

‘‘લબુજં ફલમાદાય, બુદ્ધસેટ્ઠસ્સદાસહં;

આકાસેવ ઠિતો સન્તો, પટિગ્ગણ્હિ મહાયસો.

‘‘વિત્તિસઞ્જાનનો મય્હં, દિટ્ઠધમ્મસુખાવહો;

ફલં બુદ્ધસ્સ દત્વાન, વિપ્પસન્નેન ચેતસા.

‘‘અધિગઞ્છિં તદા પીતિં, વિપુલં સુખમુત્તમં;

ઉપ્પજ્જતેવ રતનં, નિબ્બત્તસ્સ તહિં તહિં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

છળભિઞ્ઞં પન સમાનં સપરિસં આયસ્મન્તં યસોજં સત્થા પક્કોસિત્વા આનેઞ્જસમાપત્તિના પટિસન્થારમકાસિ. સો સબ્બેપિ ધુતઙ્ગધમ્મે સમાદાય વત્તતિ. તેનસ્સ સરીરં કિસં અહોસિ લૂખં દુબ્બણ્ણં, તં ભગવા પરમપ્પિચ્છતાય પસંસન્તો –

૨૪૩. ‘‘કાલપબ્બઙ્ગસઙ્કાસો, કિસો ધમનિસન્થતો;

મત્તઞ્ઞૂ અન્નપાનમ્હિ, અદીનમાનસો નરો’’તિ. – પઠમં ગાથમાહ;

તત્થ કાલપબ્બઙ્ગસઙ્કાસોતિ મંસૂપચયવિગમેન કિસદુસણ્ઠિતસરીરાવયવતાય દન્તિલતાપબ્બસદિસઙ્ગો, તેનાહ ‘‘કિસો ધમનિસન્થતો’’તિ. કિસોતિ મોનેય્યપટિપદાપૂરણેન કિસસરીરો. ધમનિસન્થતોતિ ધમનીહિ સન્થતગત્તો અપ્પમંસલોહિતતાય પાકટીહિ કણ્ડરસિરાહિ વિતતસરીરો. મત્તઞ્ઞૂતિ પરિયેસનપટિગ્ગહણપરિભોગવિસ્સજ્જનેસુ પમાણઞ્ઞૂ. અદીનમાનસોતિ કોસજ્જાદીહિ અનભિભૂતત્તા અલીનચિત્તો અકુસીતવુત્તિ. નરોતિ પુરિસો, પોરિસસ્સ ધુરસ્સ વહનતો પોરિસલક્ખણસમ્પન્નો પુરિસધોરય્હોતિ અધિપ્પાયો.

એવં થેરો સત્થારા પસટ્ઠો પસટ્ઠભાવાનુરૂપં અત્તનો અધિવાસનખન્તિવીરિયારમ્ભવિવેકાભિરતિકિત્તનમુખેન ભિક્ખૂનં ધમ્મં કથેન્તો –

૨૪૪. ‘‘ફુટ્ઠો ડંસેહિ મકસેહિ, અરઞ્ઞસ્મિં બ્રહાવને;

નાગો સઙ્ગામસીસેવ, સતો તત્રાધિવાસયે.

૨૪૫. ‘‘યથા બ્રહ્મા તથા એકો, યથા દેવો તથા દુવે;

યથા ગામો તથા તયો, કોલાહલં તતુત્તરિ’’ન્તિ. –

ઇમા દ્વે ગાથા અભાસિ.

તત્થ નાગો સઙ્ગામસીસેવાતિ યથા નામ આજાનેય્યો હત્થિનાગો યુદ્ધમણ્ડલે અસિસત્તિતોમરાદિપ્પહારે અધિવાસેત્વા પરસેનં વિદ્ધંસેતિ, એવં ભિક્ખુ અરઞ્ઞસ્મિં બ્રહાવને અરઞ્ઞાનિયં ડંસાદિપરિસ્સયે સતો સમ્પજાનો અધિવાસેય્ય, અધિવાસેત્વા ચ ભાવનાબલેન મારબલં વિધમેય્ય.

યથા બ્રહ્માતિ યથા બ્રહ્મા એકકો ચિત્તપ્પકોપરહિતો ઝાનસુખેન નિચ્ચમેવ સુખિતો વિહરતિ તથા એકોતિ ભિક્ખુપિ એકો અદુતિયો વિવેકસુખમનુબ્રૂહેન્તો સુખં વિહરતિ. એકસ્સ સામઞ્ઞસુખં પણીતન્તિ હિ વુત્તં. એતેન એકવિહારી ભિક્ખુ ‘‘બ્રહ્મસમો’’તિ ઓવાદં દેતિ. યથા દેવો તથા દુવેતિ યથા દેવાનં અન્તરન્તરા ચિત્તપ્પકોપોપિ સિયા, તથા દ્વિન્નં ભિક્ખૂનં સહવાસે ઘટ્ટનાપિ ભવેય્યાતિ સદુતિયવાસેન ભિક્ખુ ‘‘દેવસમો’’તિ વુત્તો. યથા ગામો તથા તયોતિ અસ્મિમેવ પાઠે તિણ્ણં ભિક્ખૂનં સહવાસો ગામવાસસદિસો વિવેકવાસો ન હોતીતિ અધિપ્પાયો. કોલાહલં તતુત્તરિન્તિ તતો તયતો ઉપરિ ચ બહૂનં સંવાસો કોલાહલં ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દમહાજનસન્નિપાતસદિસો, તસ્મા એકવિહારિના ભવિતબ્બન્તિ અધિપ્પાયોતિ.

યસોજત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.