૬. ખુજ્જસોભિતત્થેરગાથાવણ્ણના

યે ચિત્તકથી બહુસ્સુતાતિ આયસ્મતો ખુજ્જસોભિતત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયં કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં ભગવન્તં મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો દસહિ ગાથાહિ અભિત્થવિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે પાટલિપુત્તનગરે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ, ‘‘સોભિતો’’તિસ્સ નામં અહોસિ. થોકં ખુજ્જધાતુકતાય પન ખુજ્જસોભિતોત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ. સો વયપ્પત્તો સત્થરિ પરિનિબ્બુતે આનન્દત્થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા છળભિઞ્ઞો અહોસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૭.૪૯-૫૮) –

‘‘કકુધં વિલસન્તંવ, દેવદેવં નરાસભં;

રથિયં પટિપજ્જન્તં, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘તમન્ધકારં નાસેત્વા, સન્તારેત્વા બહું જનં;

ઞાણાલોકેન જોતન્તં, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘વસીસતસહસ્સેહિ, નીયન્તં લોકનાયકં;

ઉદ્ધરન્તં બહૂ સત્તે, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘આહનન્તં ધમ્મભેરિં, મદ્દન્તં તિત્થિયે ગણે;

સીહનાદં વિનદન્તં, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘યાવતા બ્રહ્મલોકતો, આગન્ત્વાન સબ્રહ્મકા;

પુચ્છન્તિ નિપુણે પઞ્હે, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘યસ્સઞ્જલિં કરિત્વાન, આયાચન્તિ સદેવકા;

તેન પુઞ્ઞં અનુભોન્તિ, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘સબ્બે જના સમાગન્ત્વા, સમ્પવારેન્તિ ચક્ખુમં;

ન વિકમ્પતિ અજ્ઝિટ્ઠો, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘નગરં પવિસતો યસ્સ, રવન્તિ ભેરિયો બહૂ;

વિનદન્તિ ગજા મત્તા, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘વીથિયા ગચ્છતો યસ્સ, સબ્બાભા જોતતે સદા;

અબ્ભુન્નતા સમા હોન્તિ, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘બ્યાહરન્તસ્સ બુદ્ધસ્સ, ચક્કવાળમ્પિ સુય્યતિ;

સબ્બે સત્તે વિઞ્ઞાપેતિ, કો દિસ્વા ન પસીદતિ.

‘‘સતસહસ્સિતો કપ્પે, યં બુદ્ધમભિકિત્તયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, કિત્તનાય ઇદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

છળભિઞ્ઞો પન હુત્વા પઠમમહાસઙ્ગીતિકાલે રાજગહે સત્તપણ્ણિગુહાયં સન્નિપતિતેન સઙ્ઘેન ‘‘આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેહી’’તિ આણત્તો પથવિયં નિમુજ્જિત્વા થેરસ્સ પુરતો ઉટ્ઠહિત્વા સઙ્ઘસ્સ સાસનં આરોચેત્વા સયં પુરેતરં આકાસેન ગન્ત્વા સત્તપણ્ણિગુહાદ્વારં સમ્પાપુણિ. તેન ચ સમયેન મારસ્સ મારકાયિકાનઞ્ચ પટિસેધનત્થં દેવસઙ્ઘેન પેસિતા અઞ્ઞતરા દેવતા સત્તપણ્ણિગુહાદ્વારે ઠિતા હોતિ, તસ્સા ખુજ્જસોભિતો થેરો અત્તનો આગમનં કથેન્તો –

૨૩૪. ‘‘યે ચિત્તકથી બહુસ્સુતા, સમણા પાટલિપુત્તવાસિનો;

તેસઞ્ઞતરોયમાયુવા, દ્વારે તિટ્ઠતિ ખુજ્જસોભિતો’’તિ. – પઠમં ગાથમાહ;

તત્થ ચિત્તકથીતિ વિચિત્તધમ્મકથિકા, સઙ્ખિપનં, વિત્થારણં ગમ્ભીરકરણં ઉત્તાનીકરણં કઙ્ખાવિનોદનં ધમ્મપતિટ્ઠાપનન્તિ એવમાદીહિ નાનાનયેહિ પરેસં અજ્ઝાસયાનુરૂપં ધમ્મસ્સ કથનસીલાતિ અત્થો. બહુસ્સુતાતિ પરિયત્તિપટિવેધબાહુસચ્ચપારિપૂરિયા બહુસ્સુતા. સબ્બસો સમિતપાપતાય સમણા. પાટલિપુત્તવાસિનો, તેસઞ્ઞતરોતિ પાટલિપુત્તનગરવાસિતાય પાટલિપુત્તવાસિનો, તેસં અઞ્ઞતરો, અયં આયુવા દીઘાયુ આયસ્મા. દ્વારે તિટ્ઠતીતિ સત્તપણ્ણિગુહાય દ્વારે તિટ્ઠતિ, સઙ્ઘસ્સ અનુમતિયા પવિસિતુન્તિ અત્થો. તં સુત્વા સા દેવતા થેરસ્સ આગમનં સઙ્ઘસ્સ નિવેદેન્તી –

૨૩૫. ‘‘યે ચિત્તકથી…પે… દ્વારે તિટ્ઠતિ માલુતેરિતો’’તિ. – દુતિયં ગાથમાહ;

તત્થ માલુતેરિતોતિ ઇદ્ધિચિત્તજનિતેન વાયુના એરિતો, ઇદ્ધિબલેન આગતોતિ અત્થો.

એવં તાય દેવતાય નિવેદિતેન સઙ્ઘેન કતોકાસો થેરો સઙ્ઘસ્સ સન્તિકં ગચ્છન્તો –

૨૩૬. ‘‘સુયુદ્ધેન સુયિટ્ઠેન, સઙ્ગામવિજયેન ચ;

બ્રહ્મચરિયાનુચિણ્ણેન, એવાયં સુખમેધતી’’તિ. –

ઇમાય તતિયગાથાય અઞ્ઞં બ્યાકાસિ.

તત્થ સુયુદ્ધેનાતિ પુબ્બભાગે તદઙ્ગવિક્ખમ્ભનપ્પહાનવસેન કિલેસેહિ સુટ્ઠુ યુજ્ઝનેન. સુયિટ્ઠેનાતિ અન્તરન્તરા કલ્યાણમિત્તેહિ દિન્નસપ્પાયધમ્મદાનેન. સઙ્ગામવિજયેન ચાતિ સમુચ્છેદપ્પહાનવસેન સબ્બસો કિલેસાભિસઙ્ખારનિમ્મથનેન લદ્ધસઙ્ગામવિજયેન ચ. બ્રહ્મચરિયાનુચિણ્ણેનાતિ અનુચિણ્ણેન અગ્ગમગ્ગબ્રહ્મચરિયેન. એવાયં સુખમેધતીતિ એવં વુત્તપ્પકારેન અયં ખુજ્જસોભિતો નિબ્બાનસુખં ફલસમાપત્તિસુખઞ્ચ એધતિ, અનુભવતીતિ અત્થો.

ખુજ્જસોભિતત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.