૧૨. ઉત્તરપાલત્થેરગાથાવણ્ણના

પણ્ડિતં વત મં સન્તન્તિ આયસ્મતો ઉત્તરપાલત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો ગમનમગ્ગે સેતું કારાપેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા ઉત્તરપાલોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો યમકપાટિહારિયં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં કરોતિ. તસ્સ એકદિવસં અયોનિસોમનસિકારવસેન અનુભૂતારમ્મણં અનુસ્સરન્તસ્સ કામરાગો ઉપ્પજ્જિ. સો તાવદેવ સહોડ્ઢં ચોરં ગણ્હન્તો વિય અત્તનો ચિત્તં નિગ્ગહેત્વા સંવેગજાતો પટિપક્ખમનસિકારેન કિલેસે વિક્ખમ્ભેત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો ભાવનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૭.૧૬-૨૦) –

‘‘વિપસ્સિનો ભગવતો, ચઙ્કમન્તસ્સ સમ્મુખા;

પસન્નચિત્તો સુમનો, સેતું કારાપયિં અહં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં સેતું કારયિં અહં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, સેતુદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા સીહનાદં નદન્તો –

૨૫૨. ‘‘પણ્ડિતં વત મં સન્તં, અલમત્થવિચિન્તકં;

પઞ્ચ કામગુણા લોકે, સમ્મોહા પાતયિંસુ મં.

૨૫૩. ‘‘પક્ખન્દો મારવિસયે, દળ્હસલ્લસમપ્પિતો;

અસક્ખિં મચ્ચુરાજસ્સ, અહં પાસા પમુચ્ચિતું.

૨૫૪. ‘‘સબ્બે કામા પહીના મે, ભવા સબ્બે પદાલિતા;

વિક્ખીણો જાતિસંસારો, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’’તિ. –

તિસ્સો ગાથા અભાસિ.

તત્થ પણ્ડિતં વત મં સન્તન્તિ સુતચિન્તામયાય પઞ્ઞાય વસેન પઞ્ઞાસમ્પન્નમ્પિ નામ મં સમાનં. અલમત્થવિચિન્તકન્તિ અત્તનો ચ પરેસઞ્ચ અત્થં હિતં વિચિન્તેતું સમત્થં, અલં વા પરિયત્તં અત્થસ્સ વિચિન્તકં, કિલેસવિદ્ધંસનસમત્થં અત્થદસ્સિનં વા, સબ્બમેતં અત્તનો અન્તિમભવિકતાય થેરો વદતિ. પઞ્ચ કામગુણાતિ રૂપાદયો પઞ્ચ કામકોટ્ઠાસા. લોકેતિ તેસં પવત્તિટ્ઠાનદસ્સનં. સમ્મોહાતિ સમ્મોહનિમિત્તં અયોનિસોમનસિકારહેતુ. સમ્મોહાતિ વા સમ્મોહના સમ્મોહકરા. પાતયિંસૂતિ ધીરભાવતો પાતેસું, લોકતો વા ઉત્તરિતુકામં મં લોકે પાતયિંસૂતિ અત્થો.

પક્ખન્દોતિ અનુપવિટ્ઠો. મારવિસયેતિ કિલેસવિસયે કિલેસમારસ્સ પવત્તિટ્ઠાને, તસ્સ વસં ગતોતિ અધિપ્પાયો. દેવપુત્તમારસ્સ વા ઇસ્સરિયટ્ઠાને તં અનુપવિસિત્વા ઠિતો. દળ્હસલ્લસમપ્પિતોતિ દળ્હં થિરં, દળ્હેન વા સલ્લેન સમપ્પિતો, રાગસલ્લેન હદયં આહચ્ચ વિદ્ધો. અસક્ખિં મચ્ચુરાજસ્સ, અહં પાસા પમુચ્ચિતુન્તિ અગ્ગમગ્ગસણ્ડાસેન રાગાદિસલ્લં અનવસેસતો ઉદ્ધરન્તોયેવ રાગબન્ધનસઙ્ખાતા મચ્ચુરાજસ્સ પાસા અહં પરિમુચ્ચિતું અસક્ખિં, તતો અત્તાનં પમોચેસિં.

તતો એવ ચ સબ્બે કામા પહીના મે, ભવા સબ્બે પદાલિતાતિ વત્થારમ્મણાદિભેદેન અનેકભેદભિન્ના સબ્બે કિલેસકામા અરિયમગ્ગેન સમુચ્છેદવસેન મયા પહીના. કિલેસકામેસુ હિ પહીનેસુ વત્થુકામાપિ પહીના એવ હોન્તિ. તથા કામભવકમ્મભવાદયો ભવા સબ્બે મગ્ગઞાણાસિના પદાલિતા વિદ્ધંસિતા. કમ્મભવેસુ હિ પદાલિતેસુ ઉપપત્તિભવા પદાલિતા એવ હોન્તિ. એવં કમ્મભવાનં પદાલિતત્તા એવ વિક્ખીણો જાતિસંસારો, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવોતિ. તસ્સત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ. ઇદમેવ ચ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસિ.

ઉત્તરપાલત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.