૧૩. અભિભૂતત્થેરગાથાવણ્ણના

સુણાથ ઞાતયો સબ્બેતિ આયસ્મતો અભિભૂતત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો વેસ્સભુસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો તાદિસેન કલ્યાણમિત્તસન્નિસ્સયેન સાસને અભિપ્પસન્નો અહોસિ. સો સત્થરિ પરિનિબ્બુતે તસ્સ ધાતું ગહેતું મહાજને ઉસ્સાહં કરોન્તે સયં સબ્બપઠમં ગન્ધોદકેન ચિતકં નિબ્બાપેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વેઠપુરનગરે રાજકુલે નિબ્બત્તિત્વા અભિભૂતોતિ લદ્ધનામો પિતુ અચ્ચયેન રજ્જં કારેતિ. તસ્મિઞ્ચ સમયે ભગવા જનપદચારિકં ચરન્તો અનુપુબ્બેન તં નગરં પાપુણિ. તતો સો રાજા ‘‘ભગવા કિર મમ નગરં અનુપ્પત્તો’’તિ સુત્વા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મં સુત્વા દુતિયદિવસે મહાદાનં પવત્તેસિ. ભગવા ભુત્તાવી તસ્સ રઞ્ઞો અજ્ઝાસયાનુરૂપં અનુમોદનં કરોન્તોયેવ વિત્થારતો ધમ્મં દેસેસિ. સો ધમ્મં સુત્વા લદ્ધપ્પસાદો રજ્જં પહાય પબ્બજિત્વા અરહત્તં સચ્છાકાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૭.૧૧-૧૫) –

‘‘દય્હમાને સરીરમ્હિ, વેસ્સભુસ્સ મહેસિનો;

ગન્ધોદકં ગહેત્વાન, ચિતં નિબ્બાપયિં અહં.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, ચિતં નિબ્બાપયિં અહં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ગન્ધોદકસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા વિમુત્તિસુખેન વિહરન્તે તસ્મિં તસ્સ ઞાતકા અમચ્ચા પારિસજ્જા નાગરા જાનપદાતિ સબ્બે સમાગન્ત્વા, ‘‘ભન્તે, કસ્મા ત્વં અમ્હે અનાથે કત્વા પબ્બજિતો’’તિ પરિદેવિંસુ. થેરો તે ઞાતિપમુખે મનુસ્સે પરિદેવન્તે દિસ્વા તેસં અત્તનો પબ્બજ્જકારણવિભાવનમુખેન ધમ્મં કથેન્તો –

૨૫૫. ‘‘સુણાથ ઞાતયો સબ્બે, યાવન્તેત્થ સમાગતા;

ધમ્મં વો દેસયિસ્સામિ, દુક્ખા જાતિ પુનપ્પુનં.

૨૫૬. ‘‘આરમ્ભથ નિક્કમથ, યુઞ્જથ બુદ્ધસાસને;

ધુનાથ મચ્ચુનો સેનં, નળાગારંવ કુઞ્જરો.

૨૫૭. ‘‘યો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે, અપ્પમત્તો વિહસ્સતિ;

પહાય જાતિસંસારં, દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સતી’’તિ. – તિસ્સો ગાથા અભાસિ;

તત્થ સુણાથાતિ નિસામેથ, ઇદાનિ મયા વુચ્ચમાનં ઓહિતસોતા સોતદ્વારાનુસારેન ઉપધારેથાતિ અત્થો. ઞાતયોતિ ઞાતી પમુખે કત્વા તેસં સબ્બેસં આલપનં, તેનાહ ‘‘સબ્બે યાવન્તેત્થ સમાગતા’’તિ, યાવન્તો યત્તકા એત્થ સમાગમે, એતિસ્સં વા મમ પબ્બજ્જાય સમાગતાતિ અત્થો.

ઇદાનિ યં સન્ધાય ‘‘સુણાથા’’તિ સવનાણત્તિકવચનં કતં, તં ‘‘ધમ્મં વો દેસયિસ્સામી’’તિ પટિજાનિત્વા ‘‘દુક્ખા જાતિ પુનપ્પુન’’ન્તિઆદિના દેસેતું આરભિ. તત્થ દુક્ખા જાતિ પુનપ્પુનન્તિ જાતિ નામેસા ગબ્ભોક્કન્તિમૂલકાદિભેદસ્સ જરાદિભેદસ્સ ચ અનેકવિહિતસ્સ દુક્ખસ્સ અધિટ્ઠાનભાવતો દુક્ખા. સા પુનપ્પુનં પવત્તમાના અતિવિય દુક્ખા.

તસ્સા પન જાતિયા સમતિક્કમનત્થં ઉસ્સાહો કરણીયોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘આરમ્ભથા’’તિઆદિ. તત્થ આરમ્ભથાતિ આરમ્ભધાતુસઙ્ખાતં વીરિયં કરોથ. નિક્કમથાતિ કોસજ્જપક્ખતો નિક્ખન્તત્તા નિક્કમધાતુસઙ્ખાતં તદુત્તરિં વીરિયં કરોથ. યુઞ્જથ બુદ્ધસાસનેતિ યસ્મા સીલસંવરો ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારતા ભોજને મત્તઞ્ઞુતા સતિસમ્પજઞ્ઞન્તિ ઇમેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠિતાનં જાગરિયાનુયોગવસેન આરમ્ભનિક્કમધાતુયો સમ્પજ્જન્તિ, તસ્મા તથાભૂતા સમથવિપસ્સનાસઙ્ખાતે અધિસીલસિક્ખાદિસઙ્ખાતે વા ભગવતો સાસને યુત્તપ્પયુત્તા હોથ. ધુનાથ મચ્ચુનો સેનં, નળાગારંવ કુઞ્જરોતિ એવં પટિપજ્જન્તા ચ તેધાતુઇસ્સરસ્સ મચ્ચુરાજસ્સ વસં સત્તે નેતીતિ તસ્સ સેનાસઙ્ખાતં અબલં દુબ્બલં યથા નામ થામબલૂપપન્નો કુઞ્જરો નળેહિ કતં અગારં ખણેનેવ વિદ્ધંસેતિ, એવમેવ કિલેસગણં ધુનાથ વિધમથ વિદ્ધંસેથાતિ અત્થો.

એવં પન બુદ્ધસાસને ઉસ્સાહં કરોન્તસ્સ એકંસિકો જાતિદુક્ખસ્સ સમતિક્કમોતિ દસ્સેન્તો ‘‘યો ઇમસ્મિ’’ન્તિઆદિના તતિયં ગાથમાહ. તં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

અભિભૂતત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.