૯. સન્ધિતત્થેરગાથાવણ્ણના

અસ્સત્થે હરિતોભાસેતિ આયસ્મતો સન્ધિતત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇતો એકતિંસે કપ્પે સિખિસ્સ ભગવતો કાલે એકો ગોપાલકો અહોસિ. સો સત્થરિ પરિનિબ્બુતે અઞ્ઞતરં થેરં ઉપસઙ્કમિત્વા તસ્સ સન્તિકે બુદ્ધગુણપટિસંયુત્તં ધમ્મં સુત્વા પસન્નમાનસો ‘‘કુહિં ભગવા’’તિ પુચ્છિત્વા પરિનિબ્બુતભાવં સુત્વા ‘‘એવં મહાનુભાવા બુદ્ધાપિ નામ અનિચ્ચતાવસં ગચ્છન્તિ, અહો સઙ્ખારા અદ્ધુવા’’તિ અનિચ્ચસઞ્ઞં પટિલભિ. તં થેરો બોધિપૂજાય ઉસ્સાહેસિ. સો કાલેન કાલં બોધિરુક્ખસમીપં ગન્ત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા બુદ્ધગુણે અનુસ્સરન્તો બોધિં વન્દતિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કોસલરટ્ઠે ઇબ્ભકુલે નિબ્બત્તિત્વા સન્ધિતોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો અનિચ્ચતાપટિસંયુત્તં ધમ્મકથં સુત્વા સંવેગજાતો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા ઞાણસ્સ પરિપાકં ગતત્તા નચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞો અહોસિ. સો અત્તનો પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરન્તો સિખિસ્સ ભગવતો કાલે બોધિવન્દનં બુદ્ધાનુસ્સતિં અનિચ્ચસઞ્ઞાપટિલાભઞ્ચ અનુસ્સરિત્વા તદુપનિસ્સયેન અત્તનો વિસેસાધિગમં પકાસેન્તો –

૨૧૭. ‘‘અસ્સત્થે હરિતોભાસે, સંવિરૂળ્હમ્હિ પાદપે;

એકં બુદ્ધગતં સઞ્ઞં, અલભિત્થં પતિસ્સતો.

૨૧૮. ‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, યં સઞ્ઞમલભિં તદા;

તસ્સા સઞ્ઞાય વાહસા, પત્તો મે આસવક્ખયો’’તિ. –

દ્વે ગાથા અભાસિ.

તત્થ અસ્સત્થેતિ અસ્સત્થટ્ઠાનીયે, ય્વાયં એતરહિ અમ્હાકં ભગવતો બોધિરુક્ખો અસ્સત્થો, એતસ્સ ઠાને તદા સિખિસ્સ ભગવતો બોધિરુક્ખો પુણ્ડરીકો ઠિતોતિ સો અસ્સત્થટ્ઠાનીયતાય ‘‘અસ્સત્થે’’તિ વુત્તં. સત્તાનં અસ્સાસજનનતો વા. અપરે પન ‘‘અસ્સત્થરુક્ખમૂલે નિસીદિત્વા તદા બુદ્ધાનુસ્સતિયા ભાવિતત્તા થેરો ‘અસ્સત્થે’તિ અવોચા’’તિ વદન્તિ. હરિતોભાસેતિ હરિતેહિ સારમણિવણ્ણેહિ ઓભાસમાને. સંવિરૂળ્હમ્હીતિ સુટ્ઠુ વિરૂળ્હે સુપ્પતિટ્ઠિતે, સુઘનનિચિતપત્તપલાસપલ્લવેહિ વિરૂળ્હસઞ્છન્નેતિ ચ વદન્તિ. પાદપેતિ રુક્ખે. એકં બુદ્ધગતં સઞ્ઞં, અલભિત્થં પતિસ્સતોતિ બુદ્ધારમ્મણં આરમ્મણસ્સ એકજાતિયત્તા એકં ‘‘ઇતિપિ સો ભગવા’’તિઆદિનયપ્પવત્તં બુદ્ધાનુસ્સતિસહગતં સઞ્ઞં બુદ્ધગુણાનં પતિપતિસરણતો પતિસ્સતો હુત્વા અલભિં.

કદા પન સા સઞ્ઞા લદ્ધા, કીવતાય સિદ્ધાતિ આહ ‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે’’તિઆદિ. ઇતો ભદ્દકપ્પતો ઉદ્ધં આરોહનવસેન એકતિંસે કપ્પે. યં સઞ્ઞન્તિ યં બુદ્ધાનુસ્સતિસહગતં સઞ્ઞં, યં વા બુદ્ધાનં અનિચ્ચતં દિસ્વા તદનુસારેન સબ્બાસઙ્ખારેસુ તદા અનિચ્ચસઞ્ઞં અલભિં. તસ્સા સઞ્ઞાય વાહસાતિ તસ્સા યથાવુત્તાય સઞ્ઞાય કારણભાવેન તં ઉપનિસ્સયં કત્વા. પત્તો મે આસવક્ખયોતિ ઇદાનિ મયા આસવાનં ખયો નિરોધો અધિગતોતિ ઇમાયેવ ચ ઇમસ્સ થેરસ્સ અપદાનગાથાપિ. યથાહ (અપ. થેર ૧.૨૨.૨૭-૩૦) –

‘‘અસ્સત્થે હરિતોભાસે…પે… પત્તો મે આસવક્ખયો.

‘‘ઇતો તેરસકપ્પમ્હિ, ધનિટ્ઠો નામ ખત્તિયો;

સત્તરતનસમ્પન્નો, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

સન્ધિતત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પઞ્ચમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતા ચ દુકનિપાતવણ્ણના.