૩. બ્રહ્માલિત્થેરગાથાવણ્ણના

કસ્સિન્દ્રિયાનિ સમથઙ્ગતાનીતિ આયસ્મતો બ્રહ્માલિત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં સત્થારં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો વન્દિત્વા પાદફલં અદાસિ. સત્થા અનુમોદનં વત્વા પક્કામિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કોસલરટ્ઠે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા બ્રહ્માલીતિ લદ્ધનામો વિઞ્ઞુતં પત્તો હેતુસમ્પત્તિયા ચોદિયમાનો સંસારે સઞ્જાતસંવેગો તાદિસેન કલ્યાણમિત્તસન્નિસ્સયેન બુદ્ધસાસને પબ્બજિત્વા પતિરૂપકમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા અરઞ્ઞે વિહરન્તો ઞાણસ્સ પરિપાકગતત્તા નચિરસ્સેવ વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા છળભિઞ્ઞો અહોસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૧.૬૩-૬૭) –

‘‘સુવણ્ણવણ્ણં સમ્બુદ્ધં, આહુતીનં પટિગ્ગહં;

રથિયં પટિપજ્જન્તં, પાદફલં અદાસહં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

છળભિઞ્ઞો પન હુત્વા મગ્ગસુખેન ફલસુખેન વીતિનામેન્તો એકદિવસં પધાનપરિગ્ગાહકેન થેરેન તસ્મિં અરઞ્ઞાયતને ભિક્ખૂ ઉદ્દિસ્સ વુત્તં પધાનાનુયોગં પરિગ્ગણ્હન્તો –

૨૦૫. ‘‘કસ્સિન્દ્રિયાનિ સમથઙ્ગતાનિ, અસ્સા યથા સારથિના સુદન્તા;

પહીનમાનસ્સ અનાસવસ્સ, દેવાપિ કસ્સ પિહયન્તિ તાદિનો.

૨૦૬. ‘‘મય્હિન્દ્રિયાનિ સમથઙ્ગતાનિ, અસ્સા યથા સારથિના સુદન્તા;

પહીનમાનસ્સ અનાસવસ્સ, દેવાપિ મય્હં પિહયન્તિ તાદિનો’’તિ. –

ગાથાદ્વયં અભાસિ.

તસ્સત્થો – ઇમસ્મિં અરઞ્ઞાયતને વસન્તેસુ ભિક્ખૂસુ કસ્સ ભિક્ખુનો થેરસ્સ વા નવસ્સ વા મજ્ઝિમસ્સ વા છેકેન સારથિના સુદન્તા અસ્સા વિય મનચ્છટ્ઠાનિ ઇન્દ્રિયાનિ સમથં દન્તભાવં નિબ્બિસેવનભાવં ગતાનિ. કસ્સ નવવિધમ્પિ માનં પહાય ઠિતત્તા પહીનમાનસ્સ ચતુન્નમ્પિ આસવાનં અભાવેન અનાસવસ્સ ઇટ્ઠાદીસુ તાદિલક્ખણપ્પત્તિયા તાદિનો દેવાપિ પિહયન્તિ મનુસ્સાપિ સમ્માપટિપત્તિદસ્સનાદિના ચ આદરેન પત્થેન્તીતિ.

તત્થ ચ ગાથાયં પુરિમડ્ઢેન અનાગામિમગ્ગાધિગમો પુટ્ઠો, અનાગામિનોપિ હિ ઇન્દ્રિયાનિ પહીનકામરાગબ્યાપાદતાય સમથં નિબ્બિસેવનતં ગતાનિ હોન્તિ. ઇતરેન અરહત્તમગ્ગપટિલાભો, અરહા હિ ‘‘પહીનમાનો અનાસવો તાદી’’તિ ચ વુચ્ચતિ.

અથાયસ્મા બ્રહ્માલિ પધાનપરિગ્ગાહકેન વુત્તં ‘‘કસ્સિન્દ્રિયાની’’તિ ગાથં પચ્ચનુભાસિ. તદત્થં અત્તૂપનાયિકવસેન વિસ્સજ્જેન્તો ‘‘મય્હિન્દ્રિયાની’’તિઆદિકાય દુતિયગાથાય અઞ્ઞં બ્યાકાસિ, તત્થ મય્હિન્દ્રિયાનીતિ મમ ચક્ખાદીનિ ઇન્દ્રિયાનિ. સેસં વુત્તનયમેવ.

બ્રહ્માલિત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.