૯. ભારદ્વાજત્થેરગાથાવણ્ણના

નદન્તિ એવં સપ્પઞ્ઞાતિ આયસ્મતો ભારદ્વાજત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇતો એકતિંસે કપ્પે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં સુમનં નામ પચ્ચેકબુદ્ધં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો પરિપક્કં વલ્લિકારફલં અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા ગોત્તનામેન ભારદ્વાજોત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ. સો વયપ્પત્તો ઘરાવાસં વસન્તો એકપુત્તં લભિ. તસ્સ ‘‘કણ્હદિન્નો’’તિ નામં અકાસિ. તસ્સ વિઞ્ઞુતં પત્તકાલે ‘‘તાત, અસુકસ્સ નામ આચરિયસ્સ સન્તિકે સિપ્પં સિક્ખિત્વા એહી’’તિ તં તક્કસિલં પેસેસિ. સો ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે સત્થુ સાવકં અઞ્ઞતરં મહાથેરં કલ્યાણમિત્તં લભિત્વા તસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા કતપુબ્બકિચ્ચો વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૮.૬૬-૭૦) –

‘‘સુમનો નામ સમ્બુદ્ધો, તક્કરાયં વસી તદા;

વલ્લિકારફલં ગય્હ, સયમ્ભુસ્સ અદાસહં.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અથસ્સ પિતા ભારદ્વાજો વેળુવને વિહરન્તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુત્વા પબ્બજિત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં સચ્છાકાસિ. અથ પુત્તો સત્થારં વન્દિતું રાજગહં આગતો સત્થુ સન્તિકે નિસિન્નં પિતરં દિસ્વા તુટ્ઠચિત્તો ‘‘પિતાપિ ખો મે પબ્બજિતો, કિં નુ ખો તેન પબ્બજ્જાકિચ્ચં મત્થકં પાપિત’’ન્તિ વીમંસન્તો ખીણાસવભાવં ઞત્વા તં સીહનાદં નદાપેતુકામો, ‘‘સાધુ, ખો તુમ્હેહિ કતં પબ્બજન્તેહિ, પબ્બજ્જાકિચ્ચં પન મત્થકં પાપિત’’ન્તિ પુચ્છિ. ભારદ્વાજો પુત્તસ્સ અધિગમં દીપેન્તો –

૧૭૭. ‘‘નદન્તિ એવં સપ્પઞ્ઞા, સીહાવ ગિરિગબ્ભરે;

વીરા વિજિતસઙ્ગામા, જેત્વા મારં સવાહનં.

૧૭૮. ‘‘સત્થા ચ પરિચિણ્ણો મે, ધમ્મો સઙ્ઘો ચ પૂજિતો;

અહઞ્ચ વિત્તો સુમનો, પુત્તં દિસ્વા અનાસવ’’ન્તિ. – ગાથાદ્વયં અભાસિ;

તત્થ નદન્તીતિ યથાભુચ્ચગુણાભિબ્યાહારવસેન અભીતનાદં નદન્તિ ગજ્જન્તિ. એવન્તિ ઇદાનિ વત્તબ્બાકારદસ્સનં. સપ્પઞ્ઞાતિ અગ્ગમગ્ગપઞ્ઞાધિગમેન સબ્બપઞ્ઞાધિગમેન સબ્બપઞ્ઞાવેપુલ્લપ્પત્તા. વીરાતિ ચતુબ્બિધસમ્મપ્પધાનવીરિયસમ્પન્નતાય વીરા, તતો એવ અનવસેસસંકિલેસપક્ખનિમ્મથનેન સવાહનં કિલેસમારં અભિસઙ્ખારમારં દેવપુત્તમારઞ્ચ જેત્વા સબ્બસો વિજિતસઙ્ગામા નદન્તિ સપ્પઞ્ઞાતિ સમ્બન્ધો.

એવં વિજેતબ્બવિજયેન સીહનાદં દસ્સેત્વા ઇદાનિ આરાધેતબ્બસમારાધનેન ઇચ્છિતબ્બસિદ્ધિયા ચ તં દસ્સેતું, ‘‘સત્થા ચ પરિચિણ્ણો મે’’તિ દુતિયં ગાથમાહ. તત્થ સત્થા ચ પરિચિણ્ણો મેતિ મમ સત્થા સમ્માસમ્બુદ્ધો યથાનુસિટ્ઠં ઓવાદાનુસાસનીકરણેન મયા પરિચિણ્ણો ઉપાસિતો, ન ધમ્માધિકરણં વિસોસિતોતિ અધિપ્પાયો. ધમ્મો સઙ્ઘો ચ પૂજિતોતિ નવવિધોપિ લોકુત્તરધમ્મો, યથાપટિપત્તિયાગતમગ્ગાનુપ્પત્તિયા સીલદિટ્ઠિસામઞ્ઞગમનેન અરિયસઙ્ઘો ચ મયા પૂજિતો માનિતો. અહઞ્ચ વિત્તો સુમનો, પુત્તં દિસ્વા અનાસવન્તિ મમ પુત્તં અનાસવં સબ્બસો ખીણાસવં દિસ્વા દસ્સનહેતુ અહમ્પિ વિત્તો નિરામિસાય પીતિયા તુટ્ઠો, તતોયેવ નિરામિસેન સોમનસ્સેન સુમનો જાતોતિ અત્થો.

ભારદ્વાજત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.