૧૦. કણ્હદિન્નત્થેરગાથાવણ્ણના

ઉપાસિતા સપ્પુરિસાતિ આયસ્મતો કણ્હદિન્નત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇતો ચતુનવુતે કપ્પે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં સોભિતં નામ પચ્ચેકબુદ્ધં દિસ્વા પસન્નચિત્તો પુન્નાગપુપ્ફેહિ પૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા કણ્હદિન્નોતિ લદ્ધનામો વયપ્પત્તો ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિયા ચોદિયમાનો ધમ્મસેનાપતિં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૮.૬૧-૬૫) –

‘‘સોભિતો નામ સમ્બુદ્ધો, ચિત્તકૂટે વસી તદા;

ગહેત્વા ગિરિપુન્નાગં, સયમ્ભું અભિપૂજયિં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં બુદ્ધમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૧૭૯. ‘‘ઉપાસિતા સપ્પુરિસા, સુતા ધમ્મા અભિણ્હસો;

સુત્વાન પટિપજ્જિસ્સં, અઞ્જસં અમતોગધં.

૧૮૦. ‘‘ભવરાગહતસ્સ મે સતો, ભવરાગો પુન મે ન વિજ્જતિ;

ન ચાહુ ન ચ મે ભવિસ્સતિ, ન ચ મે એતરહિ વિજ્જતી’’તિ. –

ગાથાદ્વયં અભાસિ.

તત્થ ઉપાસિતાતિ પરિચરિતા પટિપત્તિપયિરુપાસનાય પયિરુપાસિતા. સપ્પુરિસાતિ સન્તેહિ સીલાદિગુણેહિ સમન્નાગતા પુરિસા, અરિયપુગ્ગલા સારિપુત્તત્થેરાદયો. એતેન પુરિમચક્કદ્વયસમ્પત્તિમત્તનો દસ્સેતિ. ન હિ પતિરૂપદેસવાસેન વિના સપ્પુરિસૂપનિસ્સયો સમ્ભવતિ. સુતા ધમ્માતિ સચ્ચપટિચ્ચસમુપ્પાદાદિપટિસંયુત્તધમ્મા સોતદ્વારાનુસારેન ઉપધારિતા. એતેન અત્તનો બાહુસચ્ચં દસ્સેન્તો પચ્છિમચક્કદ્વયસમ્પત્તિં દસ્સેતિ. અભિણ્હસોતિ બહુસો ન કાલેન કાલં. ઇદઞ્ચ પદં ‘‘ઉપાસિતા સપ્પુરિસા’’તિ એત્થાપિ યોજેતબ્બં. સુત્વાન પટિપજ્જિસ્સં, અઞ્જસં અમતોગધન્તિ તે ધમ્મે સુત્વા તત્થ વુત્તરૂપારૂપધમ્મે સલક્ખણાદિતો પરિગ્ગહેત્વા અનુક્કમેન વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અમતોગધં નિબ્બાનપતિટ્ઠં તંસમ્પાપકં અઞ્જસં અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં પટિપજ્જિં પાપુણિં.

ભવરાગહતસ્સ મે સતોતિ ભવરાગેન ભવતણ્હાય અનાદિમતિ સંસારે હતસ્સ ઉપદ્દુતસ્સ મમ સતો સમાનસ્સ, અગ્ગમગ્ગેન વા હતભવરાગસ્સ. ભવરાગો પુન મે ન વિજ્જતીતિ તતો એવ પુન ઇદાનિ ભવરાગો મે નત્થિ. ન ચાહુ ન મે ભવિસ્સતિ, ન ચ મે એતરહિ વિજ્જતીતિ યદિપિ પુબ્બે પુથુજ્જનકાલે સેક્ખકાલે ચ મે ભવરાગો અહોસિ, અગ્ગમગ્ગપ્પત્તિતો પન પટ્ઠાય ન ચાહુ ન ચ અહોસિ, આયતિમ્પિ ન મે ભવિસ્સતિ, એતરહિ અધુનાપિ ન ચ મે વિજ્જતિ ન ચ ઉપલબ્ભતિ, પહીનોતિ અત્થો. ભવરાગવચનેનેવ ચેત્થ તદેકટ્ઠતાય માનાદીનમ્પિ અભાવો વુત્તોતિ સબ્બસો પરિક્ખીણભવસંયોજનતં દસ્સેતિ.

કણ્હદિન્નત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

તતિયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.