૭. નન્દકત્થેરગાથાવણ્ણના

યથાપિ ભદ્દો આજઞ્ઞોતિ આયસ્મતો નન્દકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો સિખિસ્સ ભગવતો કાલે પચ્ચન્તદેસે ઉપ્પજ્જિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો વનચારિકો હુત્વા વિચરન્તો એકદિવસં સત્થુ ચઙ્કમનટ્ઠાનં દિસ્વા પસન્નચિત્તો વાલુકા ઓકિરિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે ચમ્પાયં ગહપતિકુલે નિબ્બત્તિ, તસ્સ નન્દકોતિ નામં અકંસુ. જેટ્ઠકભાતા પનસ્સ ભરતો નામ. તસ્સ પુબ્બયોગો અનન્તરવત્થુસ્મિં આવિભવિસ્સતિ. તે ઉભોપિ વિઞ્ઞુતં પત્વા આયસ્મન્તં સોણં કોળિવિસં પબ્બજિતં સુત્વા ‘‘સોણોપિ નામ તથાસુખુમાલો પબ્બજિ, કિમઙ્ગં પન મય’’ન્તિ પબ્બજિંસુ. તેસુ ભરતો નચિરસ્સેવ વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા છળભિઞ્ઞો અહોસિ. નન્દકો પન કિલેસાનં બલવભાવેન તાવ વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેતું નાસક્ખિ, વિપસ્સનાય કમ્મં કરોતિ એવ. અથસ્સ ભરતત્થેરો આસયં ઞત્વા અવસ્સયો ભવિતુકામો તં પચ્છાસમણં કત્વા વિહારતો નિક્ખમિત્વા મગ્ગસમીપે નિસિન્નો વિપસ્સનાકથં કથેસિ.

તેન ચ સમયેન સકટસત્થે ગચ્છન્તે એકો સકટે યુત્તો ગોણો ચિક્ખલ્લટ્ઠાને સકટં ઉદ્ધરિતું અસક્કોન્તો પરિપતિ. તતો નં સત્થવાહો સકટા મોચેત્વા તિણઞ્ચ પાનીયઞ્ચ દત્વા પરિસ્સમં અપનેત્વા પુન ધુરે યોજેસિ. તતો ગોણો વૂપસન્તપરિસ્સમો લદ્ધબલો તં સકટં ચિક્ખલ્લટ્ઠાનતો ઉદ્ધરિત્વા થલે પતિટ્ઠાપેસિ. અથ ભરતત્થેરો નન્દકસ્સ ‘‘પસ્સસિ નો ત્વં, આવુસો નન્દક, ઇમસ્સ કમ્મ’’ન્તિ તં નિદસ્સેત્વા તેન ‘‘પસ્સામી’’તિ વુત્તે ‘‘ઇમમત્થં સુટ્ઠુ ઉપધારેહી’’તિ આહ. ઇતરો ‘‘યથાયં ગોણો વૂપસન્તપરિસ્સમો પઙ્કટ્ઠાનતો ભારં ઉબ્બહતિ, એવં મયાપિ સંસારપઙ્કતો અત્તા ઉદ્ધરિતબ્બો’’તિ તમેવારમ્મણં કત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૪૮.૯૦-૯૫) –

‘‘મિગલુદ્દો પુરે આસિં, અરઞ્ઞે કાનને અહં;

વાતમિગં ગવેસન્તો, ચઙ્કમં અદ્દસં અહં.

‘‘ઉચ્છઙ્ગેન પુલિનં ગય્હ, ચઙ્કમે ઓકિરિં અહં;

પસન્નચિત્તો સુમનો, સુગતસ્સ સિરીમતો.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, પુલિનં ઓકિરિં અહં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, પુલિનસ્સ ઇદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અત્તનો જેટ્ઠભાતિકસ્સ ભરતત્થેરસ્સ સન્તિકે અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૧૭૩. ‘‘યથાપિ ભદ્દો આજઞ્ઞો, ખલિત્વા પતિતિટ્ઠતિ;

ભિય્યો લદ્ધાન સંવેગં, અદીનો વહતે ધુરં.

૧૭૪. ‘‘એવં દસ્સનસમ્પન્નં, સમ્માસમ્બુદ્ધસાવકં;

આજાનીયં મં ધારેથ, પુત્તં બુદ્ધસ્સ ઓરસ’’ન્તિ. – ગાથાદ્વયં અભાસિ;

તત્થ ભિય્યો લદ્ધાન સંવેગં, અદીનો વહતે ધુરન્તિ ‘‘મય્હં જાતિબલવીરિયાનં અનનુચ્છવિકમેતં યદિદં આગતસ્સ ભારસ્સ અવહન’’ન્તિ સંવેગં લભિત્વા અદીનો અદીનમાનસો અલીનચિત્તો. ‘‘અલીનો’’તિ વા પાઠો, સો એવ અત્થો. ભિય્યો પુનપ્પુનં ભિય્યોસોમત્તાય અત્તનો ધુરં ભારં વહતે ઉબ્બહતિ. સેસં હેટ્ઠા રમણીયવિહારિત્થેરસ્સ ગાથાવણ્ણનાયં વુત્તનયમેવ.

નન્દકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.