૫. સબ્બમિત્તત્થેરગાથાવણ્ણના

જનો જનમ્હિ સમ્બદ્ધોતિ આયસ્મતો સબ્બમિત્તત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇતો દ્વાનવુતે કપ્પે તિસ્સસ્સ ભગવતો કાલે નેસાદકુલે નિબ્બત્તિત્વા વનચારિકો હુત્વા વને મિગે વધિત્વા મંસં ખાદન્તો જીવતિ. અથસ્સ ભગવા અનુગ્ગણ્હનત્થં વસનટ્ઠાનસમીપે તીણિ પદચેતિયાનિ દસ્સેત્વા પક્કામિ. સો અતીતકાલે સમ્માસમ્બુદ્ધેસુ કતપરિચયત્તા ચક્કઙ્કિતાનિ દિસ્વા પસન્નમાનસો કોરણ્ડપુપ્ફેહિ પૂજં કત્વા તેન પુઞ્ઞકમ્મેન તાવતિંસભવને નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિનગરે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ, સબ્બમિત્તોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વિઞ્ઞુતં પત્તો જેતવનપટિગ્ગહણે બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા અરઞ્ઞે વિહરન્તો વસ્સં ઉપગન્ત્વા વુટ્ઠવસ્સો ભગવન્તં વન્દિતું સાવત્થિં ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે માગવિકેહિ ઓડ્ડિતે પાસે મિગપોતકં બદ્ધં અદ્દસ. માતા પનસ્સ મિગી પાસં અપ્પવિટ્ઠાપિ પુત્તસિનેહેન દૂરં ન ગચ્છતિ, મરણભયેન પાસસમીપમ્પિ ન ઉપગચ્છતિ મિગપોતકો ચ ભીતો ઇતો ચિતો ચ પરિવત્તેન્તો કરુણં વિલપતિ, તં દિસ્વા થેરો, ‘‘અહો સત્તાનં સ્નેહહેતુકં દુક્ખ’’ન્તિ ગચ્છન્તો તતો પરં સમ્બહુલે ચોરે એકં પુરિસં જીવગાહં ગહેત્વા પલાલવેણિયા સરીરં વેઠેત્વા ઝાપેન્તે, તઞ્ચ મહાવિરવં વિરવન્તં દિસ્વા તદુભયં નિસ્સાય સઞ્જાતસંવેગો તેસં ચોરાનં સુણન્તાનંયેવ –

૧૪૯. ‘‘જનો જનમ્હિ સમ્બદ્ધો, જનમેવસ્સિતો જનો;

જનો જનેન હેઠીયતિ, હેઠેતિ ચ જનો જનં.

૧૫૦. ‘‘કો હિ તસ્સ જનેનત્થો, જનેન જનિતેન વા;

જનં ઓહાય ગચ્છં તં, હેઠયિત્વા બહું જન’’ન્તિ. – ગાથાદ્વયં અભાસિ;

તત્થ જનોતિ અન્ધબાલજનો. જનમ્હીતિ અઞ્ઞે જને. સમ્બદ્ધોતિ તણ્હાબન્ધનેન બદ્ધો. ‘‘અયં મે પુત્તો, માતા’’તિઆદિના પટિબદ્ધો. અયમેવ વા પાઠો, ‘‘ઇમે મં પોસેન્તિ, અહં ઇમે નિસ્સાય જીવામી’’તિ પટિબદ્ધચિત્તોતિ અત્થો. જનમેવસ્સિતો જનોતિ ‘‘અયં મે પુત્તો, ધીતા’’તિઆદિના અઞ્ઞમેવ જનં અઞ્ઞો જનો અસ્સિતો તણ્હાય અલ્લીનો પરિગ્ગય્હ ઠિતો. જનો જનેન હેઠીયતિ, હેઠેતિ ચ જનો જનન્તિ કમ્મસ્સકતાય યથાભૂતાવબોધસ્સ ચ અભાવતો અજ્ઝુપેક્ખનં અકત્વા લોભવસેન યથા જનો જનં અસ્સિતો, એવં દોસવસેન જનો જનેન હેઠીયતિ વિબાધીયતિ. ‘‘તયિદં મય્હંવ ઉપરિ હેઠનફલવસેન પરિપતિસ્સતી’’તિ અજાનન્તો હેઠેતિ ચ જનો જનં.

કો હિ તસ્સ જનેનત્થોતિ તસ્સ અઞ્ઞજનસ્સ અઞ્ઞેન જનેન તણ્હાવસેન અસ્સિતેન દોસવસેન હેઠિતેન વા કો અત્થો. જનેન જનિતેન વાતિ માતાપિતા હુત્વા તેન અઞ્ઞેન જનેન જનિતેન વા કો અત્થો. જનં ઓહાય ગચ્છં તં, હેઠયિત્વા બહું જનન્તિ યસ્મા સંસારે ચરતો જનસ્સ અયમેવાનુરૂપા પટિપત્તિ, તસ્મા તં જનં, તસ્સ ચ બાધિકા યા સા તણ્હા ચ, યો ચ સો દોસો એવ બહું જનં બાધયિત્વા ઠિતો, તઞ્ચ ઓહાય સબ્બસો પહાય પરિચ્ચજિત્વા ગચ્છં, તેહિ અનુપદ્દુતં ઠાનં ગચ્છેય્યં પાપુણેય્યન્તિ અત્થો. એવં પન વત્વા થેરો તાવદેવ વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તમપાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૦.૧૫-૨૪) –

‘‘વનકમ્મિકો પુરે આસિં, પિતુમાતુમતેનહં;

પસુમારેન જીવામિ, કુસલં મે ન વિજ્જતિ.

‘‘મમ આસયસામન્તા, તિસ્સો લોકગ્ગનાયકો;

પદાનિ તીણિ દસ્સેસિ, અનુકમ્પાય ચક્ખુમા.

‘‘અક્કન્તે ચ પદે દિસ્વા, તિસ્સનામસ્સ સત્થુનો;

હટ્ઠો હટ્ઠેન ચિત્તેન, પદે ચિત્તં પસાદયિં.

‘‘કોરણ્ડં પુપ્ફિતં દિસ્વા, પાદપં ધરણીરુહં;

સકોસકં ગહેત્વાન, પદસેટ્ઠમપૂજયિં.

‘‘તેન કમ્મેન સુકતેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

જહિત્વા માનુસં દેહં, તાવતિંસમગચ્છહં.

‘‘યં યં યોનુપપજ્જામિ, દેવત્તં અથ માનુસં;

કોરણ્ડકછવિ હોમિ, સુપ્પભાસો ભવામહં.

‘‘દ્વેનવુતે ઇતો કપ્પે, યં કમ્મમકરિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, પદપૂજાયિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

તે પન ચોરા થેરસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા સંવેગજાતા પબ્બજિત્વા ધમ્માનુધમ્મં પટિપજ્જિંસૂતિ.

સબ્બમિત્તત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.