૯. ગોતમત્થેરગાથાવણ્ણના

સુખં સુપન્તીતિ આયસ્મતો ગોતમત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં પુઞ્ઞં ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો એકદિવસં ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો આમોદફલમદાસિ. તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા ગોતમોતિ લદ્ધનામો સત્તવસ્સિકકાલે ઉપનયનં કત્વા રતનભિક્ખં ચરિત્વા સહસ્સં લભિત્વા તં તાદિસે ઠાને ઠપેત્વા વતં ચરન્તો સોળસસત્તરસવસ્સુદ્દેસિકકાલે અકલ્યાણમિત્તેહિ કામેસુ પરિનીયમાનો એકિસ્સા રૂપૂપજીવિનિયા તં સહસ્સભણ્ડિકં દત્વા બ્રહ્મચરિયવિનાસં પત્વા તાય ચસ્સ બ્રહ્મચારિરૂપં દિસ્વા વિરત્તાકારે દસ્સિતે એકરત્તિવાસેનેવ નિબ્બિન્નરૂપો અત્તનો બ્રહ્મચરિયનિવાસં ધનજાનિઞ્ચ સરિત્વા ‘‘અયુત્તં મયા કત’’ન્તિ વિપ્પટિસારી અહોસિ. સત્થા તસ્સ હેતુસમ્પત્તિં ચિત્તાચારઞ્ચ ઞત્વા તસ્સ આસન્નટ્ઠાને અત્તાનં દસ્સેસિ. સો સત્થારં દિસ્વા પસન્નમાનસો ઉપસઙ્કમિ, તસ્સ ભગવા ધમ્મં દેસેસિ. સો ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજન્તો ખુરગ્ગેયેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૧.૮૦-૮૪) –

‘‘સુવણ્ણવણ્ણં સમ્બુદ્ધં, આહુતીનં પટિગ્ગહં;

રથિયં પટિપજ્જન્તં, આમોદમદદિં ફલં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા ઝાનસુખેન ફલસુખેન વીતિનામેન્તં એકો ગિહિસહાયો ઉપગન્ત્વા, ‘‘આવુસો, તયા રતનભિક્ખાય લદ્ધં પબ્બજન્તો કિં અકાસી’’તિ પુચ્છિ. તં સુત્વા થેરો ‘‘ઇદં નામ કત’’ન્તિ અનાચિક્ખિત્વા માતુગામે દોસં પકાસેત્વા અત્તનો વીતરાગભાવેન અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો ‘‘સુખં સુપન્તી’’તિઆદિના ગાથાદ્વયમાહ.

૧૩૭. તત્થ સુખં સુપન્તિ મુનયો, યે ઇત્થીસુ ન બજ્ઝરેતિ યે ઇત્થીસુ વિસયભૂતાસુ નિમિત્તભૂતાસુ વા રાગબન્ધનેન ન બજ્ઝન્તિ, તે મુનયો તપસ્સિનો સંયતિન્દ્રિયા સુખં સુપન્તિ સુખં વિહરન્તિ, નત્થિ તેસં દુક્ખન્તિ અધિપ્પાયો. ‘‘સુપન્તી’’તિ હિ નિદસ્સનમત્તમેતં. સદા વે રક્ખિતબ્બાસૂતિ એકંસેન સબ્બકાલં રક્ખિતબ્બાસુ. ઇત્થિયો હિ સત્તભૂમિકે નિપ્પુરિસે પાસાદે ઉપરિભૂમિયં વસાપેત્વાપિ, કુચ્છિયં પક્ખિપિત્વાપિ ન સક્કા રક્ખિતું, તસ્મા તા કિટ્ઠાદિગાવિયો વિય સબ્બકાલં રક્ખણીયા હોન્તિ. બહુચિત્તતાય વા સામિકેન વત્થાલઙ્કારાનુપ્પદાનાદિના ચિત્તઞ્ઞથત્તતો સબ્બકાલં રક્ખિતબ્બા. સરીરસભાવં વા માલાગન્ધાદીહિ પટિચ્છાદનવસેન રક્ખિતબ્બચિત્તતાય રક્ખિતબ્બાતિ. યાસુ સચ્ચં સુદુલ્લભન્તિ યાસુ સચ્ચવચનં લદ્ધું ન સક્કા, ઇત્થિયો હિ અગ્ગિમ્પિ પવિસન્તિ, વિસમ્પિ ખાદન્તિ, સત્થમ્પિ આહરન્તિ, ઉબ્બન્ધિત્વાપિ કાલં કરોન્તિ, ન પન સચ્ચે ઠાતું સક્કોન્તિ. તસ્મા એવરૂપા ઇત્થિયો વજ્જેત્વા ઠિતા મુનયો સુખિતા વતાતિ દસ્સેતિ.

૧૩૮. ઇદાનિ યસ્સ અપ્પહીનત્તા એવરૂપાસુ ઇત્થીસુપિ બજ્ઝન્તિ, તસ્સ કામસ્સ અત્તનો સુપ્પહીનતં અચ્ચન્તનિટ્ઠિતતઞ્ચ દસ્સેન્તો દુતિયં ગાથમાહ. વધં ચરિમ્હ તે કામાતિ અમ્ભો કામ, તવ વધં અચ્ચન્તસમુચ્છેદં અરિયમગ્ગેન ચરિમ્હ, ‘‘વધં ચરિમ્હસે’’તિપિ પાઠો, વધાય પહાનાય મગ્ગબ્રહ્મચરિયં અચરિમ્હાતિ અત્થો. અનણા દાનિ તે મયન્તિ ઇદાનિ અગ્ગમગ્ગપત્તિતો પટ્ઠાય ઇણભાવકરાય પહીનત્તા કામ તે અનણા મયં, ન તુય્હં ઇણં ધારેમ. અવીતરાગો હિ રાગસ્સ વસે વત્તનતો તસ્સ ઇણં ધારેન્તો વિય હોતિ, વીતરાગો પન તં અતિક્કમિત્વા પરમેન ચિત્તિસ્સરિયેન સમન્નાગતો. અનણત્તા એવ ગચ્છામ દાનિ નિબ્બાનં, યત્થ ગન્ત્વા ન સોચતિ યસ્મિં નિબ્બાને ગમનહેતુ સબ્બસો સોકહેતૂનં અભાવતો ન સોચતિ, તં અનુપાદિસેસનિબ્બાનમેવ ઇદાનિ ગચ્છામ અનુપાપુણામાતિ અત્થો.

ગોતમત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.