૪. ચૂળપન્થકત્થેરગાથાવણ્ણના

દન્ધા મય્હં ગતીતિઆદિકા આયસ્મતો ચૂળપન્થકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? યદેત્થ અટ્ઠુપ્પત્તિવસેન વત્તબ્બં, તં અટ્ઠકનિપાતે મહાપન્થકવત્થુસ્મિં (થેરગા. અટ્ઠ. ૨.મહાપન્થકત્થેરગાથાવણ્ણના) વુત્તમેવ. અયં પન વિસેસો – મહાપન્થકત્થેરો અરહત્તં પત્વા અગ્ગફલસુખેન વીતિનામેન્તો ચિન્તેસિ – ‘‘કથં નુ ખો સક્કા ચૂળપન્થકમ્પિ ઇમસ્મિં સુખે પતિટ્ઠપેતુ’’ન્તિ? સો અત્તનો અય્યકં ધનસેટ્ઠિં ઉપસઙ્કમિત્વા આહ – ‘‘સચે, મહાસેટ્ઠિ, અનુજાનાથ, અહં ચૂળપન્થકં પબ્બાજેય્ય’’ન્તિ. ‘‘પબ્બાજેથ, ભન્તે’’તિ. થેરો તં પબ્બાજેસિ. સો દસસુ સીલેસુ પતિટ્ઠિતો ભાતુ સન્તિકે –

‘‘પદુમં યથા કોકનદં સુગન્ધં, પાતો સિયા ફુલ્લમવીતગન્ધં;

અઙ્ગીરસં પસ્સ વિરોચમાનં, તપન્તમાદિચ્ચમિવન્તલિક્ખે’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૨૩; અ. નિ. ૫.૧૯૫) –

ગાથં ઉગ્ગણ્હન્તો ચતૂહિ માસેહિ ગહેતું નાસક્ખિ, ગહિતગહિતં પદં હદયે ન તિટ્ઠતિ. અથ નં મહાપન્થકો આહ – ‘‘પન્થક, ત્વં ઇમસ્મિં સાસને અભબ્બો, ચતૂહિ માસેહિ એકગાથમ્પિ ગહેતું ન સક્કોસિ. પબ્બજિતકિચ્ચં પન ત્વં કથં મત્થકં પાપેસ્સસિ? નિક્ખમ ઇતો’’તિ. સો થેરેન પણામિતો દ્વારકોટ્ઠકસમીપે રોદમાનો અટ્ઠાસિ.

તેન ચ સમયેન સત્થા જીવકમ્બવને વિહરતિ. અથ જીવકો પુરિસં પેસેસિ, ‘‘પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં સત્થારં નિમન્તેહી’’તિ. તેન ચ સમયેન આયસ્મા મહાપન્થકો ભત્તુદ્દેસકો હોતિ. સો ‘‘પઞ્ચન્નં ભિક્ખુસતાનં ભિક્ખં પટિચ્છથ, ભન્તે’’તિ વુત્તો ‘‘ચૂળપન્થકં ઠપેત્વા સેસાનં પટિચ્છામી’’તિ આહ. તં સુત્વા ચૂળપન્થકો ભિય્યોસોમત્તાય દોમનસ્સપ્પત્તો અહોસિ. સત્થા તસ્સ ચિત્તક્ખેદં ઞત્વા, ‘‘ચૂળપન્થકો મયા કતેન ઉપાયેન બુજ્ઝિસ્સતી’’તિ તસ્સ અવિદૂરે ઠાને અત્તાનં દસ્સેત્વા ‘‘કિં, પન્થક, રોદસી’’તિ પુચ્છિ. ‘‘ભાતા મં, ભન્તે, પણામેતી’’તિ આહ. ‘‘પન્થક, મા ચિન્તયિ, મમ સાસને તુય્હં પબ્બજ્જા, એહિ, ઇમં ગહેત્વા ‘રજોહરણં, રજોહરણ’ન્તિ મનસિ કરોહી’’તિ ઇદ્ધિયા સુદ્ધં ચોળક્ખણ્ડં અભિસઙ્ખરિત્વા અદાસિ. સો સત્થારા દિન્નં ચોળક્ખણ્ડં ‘‘રજોહરણં, રજોહરણ’’ન્તિ હત્થેન પરિમજ્જન્તો નિસીદિ. તસ્સ તં પરિમજ્જન્તસ્સ કિલિટ્ઠધાતુકં જાતં, પુન પરિમજ્જન્તસ્સ ઉક્ખલિપરિપુઞ્છનસદિસં જાતં. સો ઞાણસ્સ પરિપક્કત્તા એવં ચિન્તેસિ – ‘‘ઇદં ચોળક્ખણ્ડં પકતિયા પરિસુદ્ધં, ઇમં ઉપાદિણ્ણકસરીરં નિસ્સાય કિલિટ્ઠં અઞ્ઞથા જાતં, તસ્મા અનિચ્ચં યથાપેતં, એવં ચિત્તમ્પી’’તિ ખયવયં પટ્ઠપેત્વા તસ્મિંયેવ નિમિત્તે ઝાનાનિ નિબ્બત્તેત્વા ઝાનપાદકં વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૨.૩૫-૫૪) –

‘‘પદુમુત્તરો નામ જિનો, આહુતીનં પટિગ્ગહો;

ગણમ્હા વૂપકટ્ઠો સો, હિમવન્તે વસી તદા.

‘‘અહમ્પિ હિમવન્તમ્હિ, વસામિ અસ્સમે તદા;

અચિરાગતં મહાવીરં, ઉપેસિં લોકનાયકં.

‘‘પુપ્ફચ્છત્તં ગહેત્વાન, ઉપગચ્છિં નરાસભં;

સમાધિં સમાપજ્જન્તં, અન્તરાયમકાસહં.

‘‘ઉભો હત્થેહિ પગ્ગય્હ, પુપ્ફચ્છત્તં અદાસહં;

પટિગ્ગહેસિ ભગવા, પદુમુત્તરો મહામુનિ.

‘‘સબ્બે દેવા અત્તમના, હિમવન્તં ઉપેન્તિ તે;

સાધુકારં પવત્તેસું, અનુમોદિસ્સતિ ચક્ખુમા.

‘‘ઇદં વત્વાન તે દેવા, ઉપગચ્છું નરુત્તમં;

આકાસે ધારયન્તસ્સ, પદુમચ્છત્તમુત્તમં.

‘‘સતપત્તછત્તં પગ્ગય્હ, અદાસિ તાપસો મમ;

તમહં કિત્તયિસ્સામિ, સુણાથ મમ ભાસતો.

‘‘પઞ્ચવીસતિકપ્પાનિ, દેવરજ્જં કરિસ્સતિ;

ચતુત્તિંસતિક્ખત્તુઞ્ચ, ચક્કવત્તી ભવિસ્સતિ.

‘‘યં યં યોનિં સંસરતિ, દેવત્તં અથ માનુસં;

અબ્ભોકાસે પતિટ્ઠન્તં, પદુમં ધારયિસ્સતિ.

‘‘કપ્પસતસહસ્સમ્હિ, ઓક્કાકકુલસમ્ભવો;

ગોતમો નામ ગોત્તેન, સત્થા લોકે ભવિસ્સતિ.

‘‘પકાસિતે પાવચને, મનુસ્સત્તં લભિસ્સતિ;

મનોમયમ્હિ કાયમ્હિ, ઉત્તમો સો ભવિસ્સતિ.

‘‘દ્વે ભાતરો ભવિસ્સન્તિ, ઉભોપિ પન્થકવ્હયા;

અનુભોત્વા ઉત્તમત્થં, જોતયિસ્સન્તિ સાસનં.

‘‘સોહં અટ્ઠારસવસ્સો, પબ્બજિં અનગારિયં;

વિસેસાહં ન વિન્દામિ, સક્યપુત્તસ્સ સાસને.

‘‘દન્ધા મય્હં ગતી આસિ, પરિભૂતો પુરે અહું;

ભાતા ચ મં પણામેસિ, ગચ્છ દાનિ સકં ઘરં.

‘‘સોહં પણામિતો સન્તો, સઙ્ઘારામસ્સ કોટ્ઠકે;

દુમ્મનો તત્થ અટ્ઠાસિં, સામઞ્ઞસ્મિં અપેક્ખવા.

‘‘ભગવા તત્થ આગચ્છિ, સીસં મય્હં પરામસિ;

બાહાય મં ગહેત્વાન, સઙ્ઘારામં પવેસયિ.

‘‘અનુકમ્પાય મે સત્થા, અદાસિ પાદપુઞ્છનિં;

એવં સુદ્ધં અધિટ્ઠેહિ, એકમન્તમધિટ્ઠહં.

‘‘હત્થેહિ તમહં ગય્હ, સરિં કોકનદં અહં;

તત્થ ચિત્તં વિમુચ્ચિ મે, અરહત્તં અપાપુણિં.

‘‘મનોમયેસુ કાયેસુ, સબ્બત્થ પારમિં ગતો;

સબ્બાસવે પરિઞ્ઞાય, વિહરામિ અનાસવો.

‘‘પટિસમ્ભિદા ચતસ્સો…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તમગ્ગેનેવસ્સ તેપિટકં પઞ્ચાભિઞ્ઞા ચ આગમિંસુ. સત્થા એકેન ઊનેહિ પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં ગન્ત્વા જીવકસ્સ નિવેસને પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. ચૂળપન્થકો પન અત્તનો ભિક્ખાય અપ્પટિચ્છિતત્તા એવ ન ગતો. જીવકો યાગું દાતું આરભિ, સત્થા પત્તં હત્થેન પિદહિ. ‘‘કસ્મા, ભન્તે, ન ગણ્હથા’’તિ વુત્તે – ‘‘વિહારે એકો ભિક્ખુ અત્થિ, જીવકા’’તિ. સો પુરિસં પહિણિ, ‘‘ગચ્છ, ભણે, વિહારે નિસિન્નં અય્યં ગહેત્વા એહી’’તિ. ચૂળપન્થકત્થેરોપિ રૂપેન કિરિયાય ચ એકમ્પિ એકેન અસદિસં ભિક્ખુસહસ્સં નિમ્મિનિત્વા નિસીદિ. સો પુરિસો વિહારે ભિક્ખૂનં બહુભાવં દિસ્વા ગન્ત્વા જીવકસ્સ કથેસિ – ‘‘ઇમસ્મા ભિક્ખુસઙ્ઘા વિહારે ભિક્ખુસઙ્ઘો બહુતરો, પક્કોસિતબ્બં અય્યં ન જાનામી’’તિ. જીવકો સત્થારં પટિપુચ્છિ – ‘‘કોનામો, ભન્તે, વિહારે નિસિન્નો ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘ચૂળપન્થકો નામ, જીવકા’’તિ. ‘‘ગચ્છ, ભણે, ‘ચૂળપન્થકો નામ કતરો’તિ પુચ્છિત્વા તં આનેહી’’તિ. સો વિહારં ગન્ત્વા ‘‘ચૂળપન્થકો નામ કતરો, ભન્તે’’તિ પુચ્છિ. ‘‘અહં ચૂળપન્થકો’’,‘‘અહં ચૂળપન્થકો’’તિ એકપહારેનેવ ભિક્ખુસહસ્સમ્પિ કથેસિ. સો પુનાગન્ત્વા તં પવત્તિં જીવકસ્સ આરોચેસિ. જીવકો પટિવિદ્ધસચ્ચત્તા ‘‘ઇદ્ધિમા મઞ્ઞે, અય્યો’’તિ નયતો ઞત્વા ‘‘ગચ્છ, ભણે, પઠમં કથનકમય્યમેવ ‘તુમ્હે સત્થા પક્કોસતી’તિ વત્વા ચીવરકણ્ણે ગણ્હા’’તિ આહ. સો વિહારં ગન્ત્વા તથા અકાસિ, તાવદેવ નિમ્મિતભિક્ખૂ અન્તરધાયિંસુ. સો થેરં ગહેત્વા અગમાસિ.

સત્થા તસ્મિં ખણે યાગુઞ્ચ ખજ્જકાદિભેદઞ્ચ પટિગ્ગણ્હિ. દસબલે ભત્તકિચ્ચં કત્વા વિહારં ગતે ધમ્મસભાયં કથા ઉદપાદિ – ‘‘અહો બુદ્ધાનં આનુભાવો, યત્ર હિ નામ ચત્તારો માસે એકગાથં ગહેતું અસક્કોન્તમ્પિ લહુકેન ખણેનેવ એવં મહિદ્ધિકં અકંસૂ’’તિ. સત્થા તેસં ભિક્ખૂનં કથાસલ્લાપં સુત્વા આગન્ત્વા બુદ્ધાસને નિસજ્જ, ‘‘કિં વદેથ, ભિક્ખવે’’તિ પુચ્છિત્વા, ‘‘ઇમં નામ, ભન્તે’’તિ વુત્તે, ‘‘ભિક્ખવે, ચૂળપન્થકેન ઇદાનિ મય્હં ઓવાદે ઠત્વા લોકુત્તરદાયજ્જં લદ્ધં, પુબ્બે પન લોકિયદાયજ્જ’’ન્તિ વત્વા તેહિ યાચિતો ચૂળસેટ્ઠિજાતકં (જા. ૧.૧.૪) કથેસિ. અપરભાગે તં સત્થા અરિયગણપરિવુતો ધમ્માસને નિસિન્નો મનોમયં કાયં અભિનિમ્મિનન્તાનં ભિક્ખૂનં ચેતોવિવટ્ટકુસલાનઞ્ચ અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસિ. સો અપરેન સમયેન ભિક્ખૂહિ ‘‘તથા દન્ધધાતુકેન કથં તયા સચ્ચાનિ પટિવિદ્ધાની’’તિ પુટ્ઠો ભાતુ પણામનતો પટ્ઠાય અત્તનો પટિપત્તિં પકાસેન્તો –

૫૫૭. ‘‘દન્ધા મય્હં ગતી આસિ, પરિભૂતો પુરે અહં;

ભાતા ચ મં પણામેસિ, ગચ્છ દાનિ તુવં ઘરં.

૫૫૮. ‘‘સોહં પણામિતો સન્તો, સઙ્ઘારામસ્સ કોટ્ઠકે;

દુમ્મનો તત્થ અટ્ઠાસિં, સાસનસ્મિં અપેક્ખવા.

૫૫૯. ‘‘ભગવા તત્થ આગચ્છિ, સીસં મય્હં પરામસિ;

બાહાય મં ગહેત્વાન, સઙ્ઘારામં પવેસયિ.

૫૬૦. ‘‘અનુકમ્પાય મે સત્થા, પાદાસિ પાદપુઞ્છનિં;

એતં સુદ્ધં અધિટ્ઠેહિ, એકમન્તં સ્વધિટ્ઠિતં.

૫૬૧. ‘‘તસ્સાહં વચનં સુત્વા, વિહાસિં સાસને રતો;

સમાધિં પટિપાદેસિં, ઉત્તમત્થસ્સ પત્તિયા.

૫૬૨. ‘‘પુબ્બેનિવાસં જાનામિ, દિબ્બચક્ખુ વિસોધિતં;

તિસ્સો વિજ્જા અનુપ્પત્તા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસનં.

૫૬૩. ‘‘સહસ્સક્ખત્તુમત્તાનં, નિમ્મિનિત્વાન પન્થકો;

નિસીદમ્બવને રમ્મે, યાવ કાલપ્પવેદના.

૫૬૪. ‘‘તતો મે સત્થા પાહેસિ, દૂતં કાલપ્પવેદકં;

પવેદિતમ્હિ કાલમ્હિ, વેહાસાદુપસઙ્કમિં.

૫૬૫. ‘‘વન્દિત્વા સત્થુનો પાદે, એકમન્તં નિસીદહં;

નિસિન્નં મં વિદિત્વાન, અત્થ સત્થા પટિગ્ગહિ.

૫૬૬. ‘‘આયાગો સબ્બલોકસ્સ, આહુતીનં પટિગ્ગહો;

પુઞ્ઞક્ખેત્તં મનુસ્સાનં, પટિગ્ગણ્હિત્થ દક્ખિણ’’ન્તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ દન્ધાતિ, મન્દા, ચતુપ્પદિકં ગાથં ચતૂહિ માસેહિ ગહેતું અસમત્થભાવેન દુબ્બલા. ગતીતિ ઞાણગતિ. આસીતિ, અહોસિ. પરિભૂતોતિ, તતો એવ ‘‘મુટ્ઠસ્સતિ અસમ્પજાનો’’તિ હીળિતો. પુરેતિ, પુબ્બે પુથુજ્જનકાલે. ભાતા ચાતિ સમુચ્ચયત્થો ચ-સદ્દો, ન કેવલં પરિભૂતોવ, અથ ખો ભાતાપિ મં પણામેસિ, ‘‘પન્થક, ત્વં દુપ્પઞ્ઞો અહેતુકો મઞ્ઞે, તસ્મા પબ્બજિતકિચ્ચં મત્થકં પાપેતું અસમત્થો, ન ઇમસ્સ સાસનસ્સ અનુચ્છવિકો, ગચ્છ દાનિ તુય્હં અય્યકઘર’’ન્તિ નિક્કડ્ઢેસિ. ભાતાતિ, ભાતરા.

કોટ્ઠકેતિ, દ્વારકોટ્ઠકસમીપે. દુમ્મનોતિ, દોમનસ્સિતો. સાસનસ્મિં અપેક્ખવાતિ, સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સાસને સાપેક્ખો અવિબ્ભમિતુકામો.

ભગવા તત્થ આગચ્છીતિ, મહાકરુણાસઞ્ચોદિતમાનસો મં અનુગ્ગણ્હન્તો ભગવા યત્થાહં ઠિતો, તત્થ આગચ્છિ. આગન્ત્વા ચ, ‘‘પન્થક, અહં તે સત્થા, ન મહાપન્થકો, મં ઉદ્દિસ્સ તવ પબ્બજ્જા’’તિ સમસ્સાસેન્તો સીસં મય્હં પરામસિ જાલાબન્ધનમુદુતલુનપીણવરાયતઙ્ગુલિસમુપસોભિતેન વિકસિતપદુમસસ્સિરીકેન ચક્કઙ્કિતેન હત્થતલેન ‘‘ઇદાનિયેવ મમ પુત્તો ભવિસ્સતી’’તિ દીપેન્તો મય્હં સીસં પરામસિ. બાહાય મં ગહેત્વાનાતિ, ‘‘કસ્મા ત્વં, ઇધ તિટ્ઠસી’’તિ ચન્દનગન્ધગન્ધિના અત્તનો હત્થેન મં ભુજે ગહેત્વા અન્તોસઙ્ઘારામં પવેસેસિ. પાદાસિ પાદપુઞ્છનિન્તિ પાદપુઞ્છનિં કત્વા પાદાસિ ‘‘રજોહરણન્તિ મનસિ કરોહી’’તિ અદાસીતિ અત્થો. ‘‘અદાસી’’તિ ‘‘પાદપુઞ્છનિ’’ન્તિ ચ પઠન્તિ. કેચિ પન ‘‘પાદપુઞ્છનિ’’ન્તિ પાદપુઞ્છનચોળક્ખણ્ડં પાદાસી’’તિ વદન્તિ. તદયુત્તં ઇદ્ધિયા અભિસઙ્ખરિત્વા ચોળક્ખણ્ડસ્સ દિન્નત્તા. એતં સુદ્ધં અધિટ્ઠેહિ, એકમન્તં સ્વધિટ્ઠિતન્તિ, એતં સુદ્ધં ચોળક્ખણ્ડં ‘‘રજોહરણં, રજોહરણ’’ન્તિ મનસિકારેન સ્વધિટ્ઠિતં કત્વા એકમન્તં એકમન્તે વિવિત્તે ગન્ધકુટિપમુખે નિસિન્નો અધિટ્ઠેહિ તથા ચિત્તં સમાહિતં કત્વા પવત્તેહિ.

તસ્સાહં વચનં સુત્વાતિ, તસ્સ ભગવતો વચનં ઓવાદં અહં સુત્વા તસ્મિં સાસને ઓવાદે રતો અભિરતો હુત્વા વિહાસિં યથાનુસિટ્ઠં પટિપજ્જિં. પટિપજ્જન્તો ચ સમાધિં પટિપાદેસિં, ઉત્તમત્થસ્સ પત્તિયાતિ, ઉત્તમત્થો નામ અરહત્તં, તસ્સ અધિગમાય કસિણપરિકમ્મવસેન રૂપજ્ઝાનાનિ નિબ્બત્તેત્વા ઝાનપાદકં વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા મગ્ગપટિપાટિયા અગ્ગમગ્ગસમાધિં સમ્પાદેસિન્તિ અત્થો. એત્થ હિ સમાધીતિ ઉપચારસમાધિતો પટ્ઠાય યાવ ચતુત્થમગ્ગસમાધિ, તાવ સમાધિસામઞ્ઞેન ગહિતો, અગ્ગફલસમાધિ પન ઉત્તમત્થગ્ગહણેન, સાતિસયં ચેવાયં સમાધિકુસલો, તસ્મા ‘‘સમાધિં પટિપાદેસિ’’ન્તિ આહ. સમાધિકુસલતાય હિ અયમાયસ્મા ચેતોવિવટ્ટકુસલો નામ જાતો, મહાપન્થકત્થેરો પન વિપસ્સનાકુસલતાય સઞ્ઞાવિવટ્ટકુસલો નામ. એકો ચેત્થ સમાધિલક્ખણે છેકો, એકો વિપસ્સનાલક્ખણે, એકો સમાધિગાળ્હો, એકો વિપસ્સનાગાળ્હો એકો અઙ્ગસંખિત્તે છેકો, એકો આરમ્મણસંખિત્તે, એકો અઙ્ગવવત્થાને, એકો આરમ્મણવવત્થાનેતિ વણ્ણેન્તિ. અપિચ ચૂળપન્થકત્થેરો સાતિસયં ચતુન્નં રૂપાવચરજ્ઝાનાનં લાભિતાય ચેતોવિવટ્ટકુસલો વુત્તો, મહાપન્થકત્થેરો સાતિસયં ચતુન્નં અરૂપાવચરજ્ઝાનાનં લાભિતાય સઞ્ઞાવિવટ્ટકુસલો. પઠમો વા રૂપાવચરજ્ઝાનલાભી હુત્વા ઝાનઙ્ગેહિ વુટ્ઠાય અરહત્તં પત્તોતિ ચેતોવિવટ્ટકુસલો, ઇતરો અરૂપાવચરજ્ઝાનલાભી હુત્વા ઝાનઙ્ગેહિ વુટ્ઠાય અરહત્તં પત્તોતિ સઞ્ઞાવિવટ્ટકુસલો. મનોમયં પન કાયં નિબ્બત્તેન્તો અઞ્ઞે તયો વા ચત્તારો વા નિબ્બત્તન્તિ, ન બહુકે, એકસદિસેયેવ ચ કત્વા નિબ્બત્તેન્તિ, એકવિધમેવ કમ્મં કુરુમાને. અયં પન થેરો એકાવજ્જનેન સમણસહસ્સં માપેસિ, દ્વેપિ ન કાયેન એકસદિસે અકાસિ, ન એકવિધં કમ્મં કુરુમાને. તસ્મા મનોમયં કાયં અભિનિમ્મિનન્તાનં અગ્ગો નામ જાતો.

ઇદાનિ અત્તનો અધિગતવિસેસં દસ્સેતું ‘‘પુબ્બેનિવાસં જાનામી’’તિઆદિમાહ. કામઞ્ચાયં થેરો છળભિઞ્ઞો, યા પન અભિઞ્ઞા આસવક્ખયઞાણાધિગમસ્સ બહૂપકારા, તં દસ્સનત્થં ‘‘પુબ્બેનિવાસં જાનામિ, દિબ્બચક્ખુ વિસોધિત’’ન્તિ વત્વા ‘‘તિસ્સો વિજ્જા અનુપ્પત્તા’’તિ વુત્તં. પુબ્બેનિવાસયથાકમ્મુપગઅનાગતંસઞાણાનિ હિ વિપસ્સનાચારસ્સ બહૂપકારાનિ, ન તથા ઇતરઞાણાનિ.

સહસ્સક્ખત્તુન્તિ સહસ્સં. ‘‘સહસ્સવાર’’ન્તિ કેચિ વદન્તિ. એકાવજ્જનેન પન થેરો સહસ્સે મનોમયે કાયે નિમ્મિનિ, ન વારેન. તે ચ ખો અઞ્ઞમઞ્ઞમસદિસે વિવિધઞ્ચ કમ્મં કરોન્તે. ‘‘કિં પન સાવકાનમ્પિ એવરૂપં ઇદ્ધિનિમ્માનં સમ્ભવતી’’તિ? ન સમ્ભવતિ સબ્બેસં, અભિનીહારસમ્પત્તિયા પન અયમેવ થેરો એવમકાસિ, તથા હેસ ઇમિના અઙ્ગેન એતદગ્ગે ઠપિતો. પન્થકો નિસીદીતિ અત્તાનમેવ પરં વિય વદતિ. અમ્બવનેતિ, અમ્બવને જીવકેન કતવિહારે. વેહાસાદુપસઙ્કમિન્તિ વેહાસાતિ કરણે નિસ્સક્કવચનં, વેહાસેનાતિ અત્થો, દ-કારો પદસન્ધિકરો. અથાતિ, મમ નિસજ્જાય પચ્છા. પટિગ્ગહીતિ દક્ખિણોદકં પટિગ્ગણ્હિ. આયાગો સબ્બલોકસ્સાતિ, સબ્બસ્સ સદેવકસ્સ લોકસ્સ અગ્ગદક્ખિણેય્યતાય દેય્યધમ્મં આનેત્વા યજિતબ્બટ્ઠાનભૂતો. આહુતીનં પટિગ્ગહોતિ, મહાફલભાવકરણેન દક્ખિણાહુતીનં પટિગ્ગણ્હકો. પટિગ્ગણ્હિત્થ દક્ખિણન્તિ જીવકેન ઉપનીતં યાગુખજ્જાદિભેદં દક્ખિણં પટિગ્ગહેસિ.

અથ ખો ભગવા કતભત્તકિચ્ચો આયસ્મન્તં ચૂળપન્થકં આણાપેસિ – ‘‘અનુમોદનં કરોહી’’તિ. સો સિનેરું ગહેત્વા મહાસમુદ્દં મન્થેન્તો વિય પભિન્નપટિસમ્ભિદાપ્પત્તતાય તેપિટકં બુદ્ધવચનં સઙ્ખોભેન્તો સત્થુ અજ્ઝાસયં ગણ્હન્તો અનુમોદનં અકાસિ. તથા ઉપનિસ્સયસમ્પન્નોપિ ચાયમાયસ્મા તથારૂપાય કમ્મપિલોતિકાય પરિબાધિતો ચતુપ્પદિકં ગાથં ચતૂહિપિ માસેહિ ગહેતું નાસક્ખિ. તં પનસ્સ ઉપનિસ્સયસમ્પત્તિં ઓલોકેત્વા સત્થા પુબ્બચરિયાનુરૂપં યોનિસોમનસિકારે નિયોજેસિ. તથા હિ ભગવા તદા જીવકસ્સ નિવેસને નિસિન્નો એવ ‘‘ચૂળપન્થકસ્સ ચિત્તં સમાહિતં, વીથિપટિપન્ના વિપસ્સના’’તિ ઞત્વા યથાનિસિન્નોવ અત્તાનં દસ્સેત્વા, ‘‘પન્થક, યદિપાયં પિલોતિકા સંકિલિટ્ઠા રજાનુકિણ્ણા, ઇતો પન અઞ્ઞો એવ અરિયસ્સ વિનયે સંકિલેસો રજો ચાતિ દસ્સેન્તો –

‘‘રાગો રજો ન ચ પન રેણુ વુચ્ચતિ, રાગસ્સેતં અધિવચનં રજોતિ;

એતં રજં વિપ્પજહિત્વા ભિક્ખવો, વિહરન્તિ તે વીતરજસ્સ સાસને.

‘‘દોસો રજો…પે… સાસને.

‘‘મોહો રજો…પે… વીતરજસ્સ સાસને’’તિ. –

ઇમા તિસ્સો ઓભાસગાથા અભાસિ. ગાથાપરિયોસાને ચૂળપન્થકો અભિઞ્ઞાપટિસમ્ભિદાપરિવારં અરહત્તં પાપુણીતિ.

ચૂળપન્થકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.