૧. કાળુદાયિત્થેરગાથાવણ્ણના

દસકનિપાતે અઙ્ગારિનોતિઆદિકા આયસ્મતો કાળુદાયિત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પદુમુત્તરબુદ્ધસ્સ કાલે હંસવતીનગરે કુલગેહે નિબ્બત્તો સત્થુ ધમ્મદેસનં સુણન્તો સત્થારં એકં ભિક્ખું કુલપ્પસાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેન્તં દિસ્વા તજ્જં અભિનીહારકમ્મં કત્વા તં ઠાનન્તરં પત્થેસિ.

સો યાવજીવં કુસલં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો અમ્હાકં બોધિસત્તસ્સ માતુકુચ્છિયં પટિસન્ધિગ્ગહણદિવસે કપિલવત્થુસ્મિંયેવ અમચ્ચગેહે પટિસન્ધિં ગણ્હિ. બોધિસત્તેન સદ્ધિં એકદિવસંયેવ જાતોતિ તંદિવસંયેવ નં દુકૂલચુમ્બટે નિપજ્જાપેત્વા બોધિસત્તસ્સ ઉપટ્ઠાનં નયિંસુ. બોધિસત્તેન હિ સદ્ધિં બોધિરુક્ખો, રાહુલમાતા, ચત્તારો નિધી, આરોહનિયહત્થી, અસ્સકણ્ડકો, છન્નો કાળુદાયીતિ ઇમે સત્ત એકદિવસંયેવ જાતત્તા સહજાતા નામ અહેસું. અથસ્સ નામગ્ગહણદિવસે સકલનગરસ્સ ઉદગ્ગચિત્તદિવસે જાતત્તા ઉદાયીત્વેવ નામં અકંસુ, થોકં કાળધાતુકત્તા પન કાળુદાયીતિ પઞ્ઞાયિત્થ. સો બોધિસત્તેન સદ્ધિં કુમારકીળં કીળન્તો વુદ્ધિં અગમાસિ.

અપરભાગે લોકનાથે મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિત્વા અનુક્કમેન સબ્બઞ્ઞુતં પત્વા પવત્તિતવરધમ્મચક્કે રાજગહં ઉપનિસ્સાય વેળુવને વિહરન્તે સુદ્ધોદનમહારાજા તં પવત્તિં સુત્વા પુરિસસહસ્સપરિવારં એકં અમચ્ચં ‘‘પુત્તં મે ઇધાનેહી’’તિ પેસેસિ. સો ધમ્મદેસનાવેલાય સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા પરિસપરિયન્તે ઠિતો ધમ્મં સુત્વા સપરિસો અરહત્તં પાપુણિ. અથ ને સત્થા ‘‘એથ, ભિક્ખવો’’તિ હત્થં પસારેતિ. સબ્બે તઙ્ખણંયેવ ઇદ્ધિમયપત્તચીવરધરા વસ્સસટ્ઠિકત્થેરા વિય અહેસું. અરહત્તં પત્તતો પટ્ઠાય પન અરિયા મજ્ઝત્તાવ હોન્તિ, તસ્મા રઞ્ઞા પહિતસાસનં દસબલસ્સ ન કથેસિ. રાજા ‘‘નેવ ગતબલકોટ્ઠકો આગચ્છતિ, ન સાસનં સુય્યતી’’તિ અપરમ્પિ અમચ્ચં પુરિસસહસ્સેન પેસેસિ. તસ્મિમ્પિ તથા પટિપન્ને અપરન્તિ એવં નવહિ અમચ્ચેહિ સદ્ધિં નવ પુરિસસહસ્સાનિ પેસેસિ સબ્બે અરહત્તં પત્વા તુણ્હી અહેસું.

અથ રાજા ચિન્તેસિ – ‘‘એત્તકા જના મયિ સિનેહાભાવેન દસબલસ્સ ઇધાગમનત્થાય ન કિઞ્ચિ કથયિંસુ, અયં ખો પન ઉદાયી દસબલેન સમવયો સહપંસુકીળિકો, મયિ ચ સિનેહવા, ઇમં પેસેસ્સામી’’તિ તં પક્કોસાપેત્વા, ‘‘તાત, ત્વં પુરિસસહસ્સપરિવારો રાજગહં ગન્ત્વા દસબલં આનેહી’’તિ વત્વા પેસેસિ. સો પન ગચ્છન્તો ‘‘સચાહં, દેવ, પબ્બજિતું લભિસ્સામિ, એવાહં ભગવન્તં ઇધાનેસ્સામી’’તિ વત્વા ‘‘યં કિઞ્ચિ કત્વા મમ પુત્તં દસ્સેહી’’તિ વુત્તો રાજગહં ગન્ત્વા સત્થુ ધમ્મદેસનાવેલાય પરિસપરિયન્તે ઠિતો ધમ્મં સુત્વા સપરિવારો અરહત્તં પત્વા એહિભિક્ખુભાવે પતિટ્ઠાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૪.૪૮-૬૩) –

‘‘પદુમુત્તરબુદ્ધસ્સ, લોકજેટ્ઠસ્સ તાદિનો;

અદ્ધાનં પટિપન્નસ્સ, ચરતો ચારિકં તદા.

‘‘સુફુલ્લં પદુમં ગય્હ, ઉપ્પલં મલ્લિકઞ્ચહં;

પરમન્નં ગહેત્વાન, અદાસિં સત્થુનો અહં.

‘‘પરિભુઞ્જિ મહાવીરો, પરમન્નં સુભોજનં;

તઞ્ચ પુપ્ફં ગહેત્વાન, જનસ્સ સમ્પદસ્સયિ.

‘‘ઇટ્ઠં કન્તં પિયં લોકે, જલજં પુપ્ફમુત્તમં;

સુદુક્કરં કતં તેન, યો મે પુપ્ફં અદાસિદં.

‘‘યો પુપ્ફમભિરોપેસિ, પરમન્નઞ્ચદાસિ મે;

તમહં કિત્તયિસ્સામિ, સુણાથ મમ ભાસતો.

‘‘દસ અટ્ઠ ચક્ખત્તું સો, દેવરજ્જં કરિસ્સતિ;

ઉપ્પલં પદુમઞ્ચાપિ, મલ્લિકઞ્ચ તદુત્તરિ.

‘‘અસ્સ પુઞ્ઞવિપાકેન, દિબ્બગન્ધસમાયુતં;

આકાસે છદનં કત્વા, ધારયિસ્સતિ તાવદે.

‘‘પઞ્ચવીસતિક્ખત્તુઞ્ચ, ચક્કવત્તી ભવિસ્સતિ;

પથબ્યા રજ્જં પઞ્ચસતં, વસુધં આવસિસ્સતિ.

‘‘કપ્પસતસહસ્સમ્હિ, ઓક્કાકકુલસમ્ભવો;

ગોતમો નામ ગોત્તેન, સત્થા લોકે ભવિસ્સતિ.

‘‘સકકમ્માભિરદ્ધો સો, સુક્કમૂલેન ચોદિતો;

સક્યાનં નન્દિજનનો, ઞાતિબન્ધુ ભવિસ્સતિ.

‘‘સો પચ્છા પબ્બજિત્વાન, સુક્કમૂલેન ચોદિતો;

સબ્બાસવે પરિઞ્ઞાય, નિબ્બાયિસ્સતિનાસવો.

‘‘પટિસમ્ભિદમનુપ્પત્તં, કતકિચ્ચમનાસવં;

ગોતમો લોકબન્ધુ તં, એતદગ્ગે ઠપેસ્સતિ.

‘‘પધાનપહિતત્તો સો, ઉપસન્તો નિરૂપધિ;

ઉદાયી નામ નામેન, હેસ્સતિ સત્થુ સાવકો.

‘‘રાગો દોસો ચ મોહો ચ, માનો મક્ખો ચ ધંસિતો;

સબ્બાસવે પરિઞ્ઞાય, વિહરામિ અનાસવો.

‘‘તોસયિઞ્ચાપિ સમ્બુદ્ધં, આતાપી નિપકો અહં;

પસાદિતો ચ સમ્બુદ્ધો, એતદગ્ગે ઠપેસિ મં.

‘‘પટિસમ્ભિદા ચતસ્સો…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા ‘‘ન તાવાયં દસબલસ્સ કુલનગરં ગન્તું કાલો, વસન્તે પન ઉપગતે પુપ્ફિતેસુ વનસણ્ડેસુ હરિતતિણસઞ્છન્નાય ભૂમિયા ગમનકાલો ભવિસ્સતી’’તિ કાલં પટિમાનેન્તો વસન્તે સમ્પત્તે સત્થુ કુલનગરં ગન્તું ગમનમગ્ગવણ્ણં સંવણ્ણેન્તો –

૫૨૭. ‘‘અઙ્ગારિનો દાનિ દુમા ભદન્તે, ફલેસિનો છદનં વિપ્પહાય;

તે અચ્ચિમન્તોવ પભાસયન્તિ, સમયો મહાવીર ભાગીરસાનં.

૫૨૮. ‘‘દુમાનિ ફુલ્લાનિ મનોરમાનિ, સમન્તતો સબ્બદિસા પવન્તિ;

પત્તં પહાય ફલમાસસાના, કાલો ઇતો પક્કમનાય વીર.

૫૨૯. ‘‘નેવાતિસીતં ન પનાતિઉણ્હં, સુખા ઉતુ અદ્ધનિયા ભદન્તે;

પસ્સન્તુ તં સાકિયા કોળિયા ચ, પચ્છામુખં રોહિનિયં તરન્તં.

૫૩૦. ‘‘આસાય કસતે ખેત્તં, બીજં આસાય વપ્પતિ;

આસાય વાણિજા યન્તિ, સમુદ્દં ધનહારકા;

યાય આસાય તિટ્ઠામિ, સા મે આસા સમિજ્ઝતુ.

૫૩૧. ‘‘પુનપ્પુનઞ્ચેવ વપન્તિ બીજં, પુનપ્પુનં વસ્સતિ દેવરાજા;

પુનપ્પુનં ખેત્તં કસન્તિ કસ્સકા, પુનપ્પુનં ધઞ્ઞમુપેતિ રટ્ઠં.

૫૩૨. ‘‘પુનપ્પુનં યાચનકા ચરન્તિ, પુનપ્પુનં દાનપતી દદન્તિ;

પુનપ્પુનં દાનપતી દદિત્વા, પુનપ્પુનં સગ્ગમુપેન્તિ ઠાનં.

૫૩૩. ‘‘વીરો હવે સત્તયુગં પુનેતિ, યસ્મિં કુલે જાયતિ ભૂરિપઞ્ઞો;

મઞ્ઞામહં સક્કતિ દેવદેવો, તયા હિ જાતો મુનિ સચ્ચનામો.

૫૩૪. ‘‘સુદ્ધોદનો નામ પિતા મહેસિનો, બુદ્ધસ્સ માતા પન માયનામા;

યા બોધિસત્તં પરિહરિય કુચ્છિના, કાયસ્સ ભેદા તિદિવમ્હિ મોદતિ.

૫૩૫. ‘‘સા ગોતમી કાલકતા ઇતો ચુતા, દિબ્બેહિ કામેહિ સમઙ્ગિભૂતા;

સા મોદતિ કામગુણેહિ પઞ્ચહિ, પરિવારિતા દેવગણેહિ તેહિ.

૫૩૬. ‘‘બુદ્ધસ્સ પુત્તોમ્હિ અસય્હસાહિનો, અઙ્ગીરસસ્સપ્પટિમસ્સ તાદિનો;

પિતુપિતા મય્હં તુવંસિ સક્ક, ધમ્મેન મે ગોતમ અય્યકોસી’’તિ. –

ઇમા ગાથા અભાસિ.

તત્થ અઙ્ગારિનોતિ અઙ્ગારાનિ વિયાતિ અઙ્ગારાનિ, રત્તપવાળવણ્ણાનિ રુક્ખાનં પુપ્ફપલ્લવાનિ, તાનિ એતેસં સન્તીતિ અઙ્ગારિનો, અતિલોહિતકુસુમકિસલયેહિ અઙ્ગારવુટ્ઠિસંપરિકિણ્ણા વિયાતિ અત્થો. ઇદાનીતિ ઇમસ્મિં કાલે. દુમાતિ રુક્ખા. ભદન્તેતિ, ભદ્દં અન્તે એતસ્સાતિ ભદન્તેતિ એકસ્સ દકારસ્સ લોપં કત્વા વુચ્ચતિ, ગુણવિસેસયુત્તો, ગુણવિસેસયુત્તાનઞ્ચ અગ્ગભૂતો સત્થા. તસ્મા ભદન્તેતિ સત્થુ આલપનં. પચ્ચત્તવચનઞ્ચેતં એકારન્તં ‘‘સુકટે પટિકમ્મે સુખે દુક્ખેપિ ચે’’તિઆદીસુ વિય. ઇધ પન સમ્બોધનત્થે દટ્ઠબ્બં. તેન વુત્તં ‘‘ભદન્તેતિ આલપન’’ન્તિ. ‘‘ભદ્દસદ્દસમાનત્થં પદન્તરમેક’’ન્તિ કેચિ. ફલાનિ એસન્તીતિ ફલેસિનો. અચેતનેપિ હિ સચેતનકિરિયમારોપેત્વા વોહરન્તિ, યથા કુલં પતિતુકામન્તિ, ફલાનિ ગહેતુમારદ્ધા સમ્પત્તિફલગહણકાલાતિ અત્થો. છદનં વિપ્પહાયાતિ પુરાણપણ્ણાનિ પજહિત્વા સમ્પન્નપણ્ડુપલાસાતિ અત્થો. તેતિ દુમા. અચ્ચિમન્તોવ પભાસયન્તીતિ દીપસિખાવન્તો વિય જલિતઅગ્ગી વિય વા ઓભાસયન્તિ સબ્બા દિસાતિ અધિપ્પાયો. સમયોતિ કાલો, ‘‘અનુગ્ગહાયા’’તિ વચનસેસો. મહાવીરાતિ મહાવિક્કન્ત. ભાગી રસાનન્તિ અત્થરસાદીનં ભાગી. વુત્તઞ્હેતં ધમ્મસેનાપતિના – ‘‘ભાગી વા ભગવા અત્થરસસ્સ ધમ્મરસસ્સા’’તિઆદિ (ચૂળનિ. અજિતમાણવપુચ્છાનિદ્દેસ ૨). મહાવીર, ભાગીતિ ચ ઇદમ્પિ દ્વયં સમ્બોધનવચનં દટ્ઠબ્બં. ભાગીરથાનન્તિ પન પાઠે ભગીરથો નામ આદિરાજા. તબ્બંસજાતતાય સાકિયા ભાગીરથા, તેસં ભાગીરથાનં ઉપકારત્થન્તિ અધિપ્પાયો.

દુમાનીતિ લિઙ્ગવિપલ્લાસેન વુત્તં, દુમા રુક્ખાતિ અત્થો. સમન્તતો સબ્બદિસા પવન્તીતિ, સમન્તતો સબ્બભાગતો સબ્બદિસાસુ ચ ફુલ્લાનિ, તથા ફુલ્લત્તા એવ સબ્બદિસા પવન્તિ ગન્ધં વિસ્સજ્જેન્તિ. આસમાનાતિ આસીસન્તા ગહિતુકામા. એવં રુક્ખસોભાય ગમનમગ્ગસ્સ રામણેય્યતં દસ્સેત્વા ઇદાનિ ‘‘નેવાતિસીત’’ન્તિઆદિના ઉતુસમ્પત્તિં દસ્સેતિ. સુખાતિ નાતિસીતનાતિઉણ્હભાવેનેવ સુખા ઇટ્ઠા. ઉતુ અદ્ધનિયાતિ અદ્ધાનગમનયોગ્ગા ઉતુ. પસ્સન્તુ તં સાકિયા કોળિયા ચ, પચ્છામુખં રોહિનિયં તરન્તન્તિ રોહિની નામ નદી સાકિયકોળિયજનપદાનં અન્તરે ઉત્તરદિસતો દક્ખિણમુખા સન્દતિ, રાજગહં ચસ્સા પુરત્થિમદક્ખિણાય દિસાય, તસ્મા રાજગહતો કપિલવત્થું ગન્તું તં નદિં તરન્તા પચ્છામુખા હુત્વા તરન્તિ. તેનાહ ‘‘પસ્સન્તુ તં…પે… તરન્ત’’ન્તિ. ‘‘ભગવન્તં પચ્છામુખં રોહિનિં નામ નદિં અતિક્કમન્તં સાકિયકોળિયજનપદવાસિનો પસ્સન્તૂ’’તિ કપિલવત્થુગમનાય ભગવન્તં આયાચન્તો ઉસ્સાહેતિ.

ઇદાનિ અત્તનો પત્થનં ઉપમાહિ પકાસેન્તો ‘‘આસાય કસતે’’તિ ગાથમાહ. આસાય કસતે ખેત્તન્તિ કસ્સકો કસન્તો ખેત્તં ફલાસાય કસતિ. બીજં આસાય વપ્પતીતિ કસિત્વા ચ વપન્તેન ફલાસાય એવ બીજં વપ્પતિ નિક્ખિપીયતિ. આસાય વાણિજા યન્તીતિ ધનહારકા વાણિજા ધનાસાય સમુદ્દં તરિતું દેસં ઉપગન્તું સમુદ્દં નાવાય યન્તિ ગચ્છન્તિ. યાય આસાય તિટ્ઠામીતિ એવં અહમ્પિ યાય આસાય પત્થનાય ભગવા તુમ્હાકં કપિલપુરગમનપત્થનાય ઇધ તિટ્ઠામિ. સા મે આસા સમિજ્ઝતુ, તુમ્હેહિ ‘‘કપિલવત્થુ ગન્તબ્બ’’ન્તિ વદતિ, આસાય સદિસતાય ચેત્થ કત્તુકમ્યતાછન્દં આસાતિ આહ.

ગમનમગ્ગસંવણ્ણનાદિના અનેકવારં યાચનાય કારણં દસ્સેતું ‘‘પુનપ્પુન’’ન્તિઆદિ વુત્તં. તસ્સત્થો – સકિં વુત્તમત્તેન વપ્પે અસમ્પજ્જમાને કસ્સકા પુનપ્પુનં દુતિયમ્પિ તતિયમ્પિ બીજં વપન્તિ. પજ્જુન્નો દેવરાજાપિ એકવારમેવ અવસ્સિત્વા પુનપ્પુનં કાલેન કાલં વસ્સતિ. કસ્સકાપિ એકવારમેવ અકસિત્વા સસ્સસમ્પત્તિઅત્થં પંસું કદ્દમં વા મુદું કાતું ખેત્તં પુનપ્પુનં કસન્તિ. એકવારમેવ ધઞ્ઞં સઙ્ગહં કત્વા ‘‘અલમેત્તાવતા’’તિ અપરિતુસ્સનતો કોટ્ઠાગારાદીસુ પટિસામનવસેન મનુસ્સેહિ ઉપનીયમાનં પુનપ્પુનં સાલિઆદિધઞ્ઞં રટ્ઠં ઉપેતિ ઉપગચ્છતિ.

યાચનકાપિ યાચન્તા પુનપ્પુનં કુલાનિ ચરન્તિ ઉપગચ્છન્તિ, ન એકવારમેવ, યાચિતા પન તેસં પુનપ્પુનં દાનપતી દદન્તિ, ન સકિંયેવ. તથા પન દેય્યધમ્મં પુનપ્પુનં દાનપતી દદિત્વા દાનમયં પુઞ્ઞં ઉપચિનિત્વા પુનપ્પુનં અપરાપરં સગ્ગમુપેન્તિ ઠાનં પટિસન્ધિવસેન દેવલોકં ઉપગચ્છન્તિ. તસ્મા અહમ્પિ પુનપ્પુનં યાચામિ ભગવા મય્હં મનોરથં મત્થકં પાપેહીતિ અધિપ્પાયો.

ઇદાનિ યદત્થં સત્થારં કપિલવત્થુગમનં યાચતિ, તં દસ્સેતું ‘‘વીરો હવે’’તિગાથમાહ. તસ્સત્થો – વીરો વીરિયવા મહાવિક્કન્તો ભૂરિપઞ્ઞો મહાપઞ્ઞો પુરિસો યસ્મિં કુલે જાયતિ નિબ્બત્તતિ, તત્થ હવે એકંસેન સત્તયુગં સત્તપુરિસયુગં યાવસત્તમં પિતામહયુગં સમ્માપટિપત્તિયા પુનેતિ સોધેતીતિ લોકવાદો અતિવાદો અઞ્ઞેસુ. ભગવા પન સબ્બેસં દેવાનં ઉત્તમદેવતાય દેવદેવો પાપનિવારણેન કલ્યાણપતિટ્ઠાપનેન તતો પરમ્પિ સોધેતું સક્કતિ સક્કોતીતિ મઞ્ઞામિ અહં. કસ્મા? તયા હિ જાતો મુનિ સચ્ચનામો યસ્મા તયા સત્થારા અરિયાય જાતિયા જાતો મુનિભાવો, મુનિ વા સમાનો અત્તહિતપરહિતાનં ઇધલોકપરલોકાનઞ્ચ મુનનટ્ઠેન ‘‘મુની’’તિ અવિતથનામો, મોનવા વા મુનિ, ‘‘સમણો પબ્બજિતો ઇસી’’તિ અવિતથનામો તયા જાતો. તસ્મા સત્તાનં એકન્તહિતપટિલાભહેતુભાવતો ભગવા તવ તત્થ ગમનં યાચામાતિ અત્થો.

ઇદાનિ ‘‘સત્તયુગ’’ન્તિ વુત્તે પિતુયુગં દસ્સેતું ‘‘સુદ્ધોદનો નામા’’તિઆદિ વુત્તં. સુદ્ધં ઓદનં જીવનં એતસ્સાતિ સુદ્ધોદનો. બુદ્ધપિતા હિ એકંસતો સુવિસુદ્ધકાયવચીમનોસમાચારો સુવિસુદ્ધાજીવો હોતિ તથા અભિનીહારસમ્પન્નત્તા. માયનામાતિ કુલરૂપસીલાચારાદિસમ્પત્તિયા ઞાતિમિત્તાદીહિ ‘‘મા યાહી’’તિ વત્તબ્બગુણતાય ‘‘માયા’’તિ લદ્ધનામા. પરિહરિયાતિ ધારેત્વા. કાયસ્સ ભેદાતિ સદેવકસ્સ લોકસ્સ ચેતિયસદિસસ્સ અત્તનો કાયસ્સ વિનાસતો ઉદ્ધં. તિદિવમ્હીતિ તુસિતદેવલોકે.

સાતિ માયાદેવી. ગોતમીતિ ગોત્તેન તં કિત્તેતિ. દિબ્બેહિ કામેહીતિ, તુસિતભવનપરિયાપન્નેહિ દિબ્બેહિ વત્થુકામેહિ. સમઙ્ગિભૂતાતિ સમન્નાગતા. કામગુણેહીતિ કામકોટ્ઠાસેહિ, ‘‘કામેહી’’તિ વત્વા પુન ‘‘કામગુણેહી’’તિ વચનેન અનેકભાગેહિ વત્થુકામેહિ પરિચારિયતીતિ દીપેતિ. તેહીતિ યસ્મિં દેવનિકાયે નિબ્બત્તિ, તેહિ તુસિતદેવગણેહિ, તેહિ વા કામગુણેહિ. ‘‘સમઙ્ગિભૂતા પરિવારિતા’’તિ ચ ઇત્થિલિઙ્ગનિદ્દેસો પુરિમત્તભાવસિદ્ધં ઇત્થિભાવં, દેવતાભાવં વા સન્ધાય કતો, દેવૂપપત્તિ પન પુરિસભાવેનેવ જાતા.

એવં થેરેન યાચિતો ભગવા તત્થ ગમને બહૂનં વિસેસાધિગમં દિસ્વા વીસતિસહસ્સ ખીણાસવપરિવુતો રાજગહતો અતુરિતચારિકાવસેન કપિલવત્થુગામિમગ્ગં પટિપજ્જિ. થેરો ઇદ્ધિયા કપિલવત્થું ગન્ત્વા રઞ્ઞો પુરતો આકાસે ઠિતો અદિટ્ઠપુબ્બં વેસં દિસ્વા રઞ્ઞા ‘‘કોસિ ત્વ’’ન્તિ પુચ્છિતો, ‘‘સચે અમચ્ચપુત્તં તયા ભગવતો સન્તિકં પેસિતં મં ન જાનાસિ, એવં પન જાનાહી’’તિ દસ્સેન્તો –

‘‘બુદ્ધસ્સ પુત્તોમ્હિ અસય્હસાહિનો, અઙ્ગીરસસ્સપ્પટિમસ્સ તાદિનો;

પિતુપિતા મય્હં તુવંસિ સક્ક, ધમ્મેન મે ગોતમ અય્યકોસી’’તિ. –

ઓસાનગાથમાહ.

તત્થ બુદ્ધસ્સ પુત્તોમ્હીતિ, સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધસ્સ ઉરે જાતતાય ઓરસપુત્તો અમ્હિ. અસય્હસાહિનોતિ, અભિસમ્બોધિતો પુબ્બે ઠપેત્વા મહાબોધિસત્તં અઞ્ઞેહિ સહિતું વહિતું અસક્કુણેય્યત્તા અસય્હસ્સ સકલસ્સ બોધિસમ્ભારસ્સ મહાકારુણિકાધિકારસ્સ ચ સહનતો વહનતો, તતો પરમ્પિ અઞ્ઞેહિ સહિતું અભિભવિતું અસક્કુણેય્યત્તા અસય્હાનં પઞ્ચન્નં મારાનં સહનતો અભિભવનતો, આસયાનુસયચરિતાધિમુત્તિઆદિવિભાગાવબોધનેન યથારહં વેનેય્યાનં દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકપરમત્થેહિ અનુસાસનીસઙ્ખાતસ્સ અઞ્ઞેહિ અસય્હસ્સ બુદ્ધકિચ્ચસ્સ ચ સહનતો, તત્થ વા સાધુકારીભાવતો અસય્હસાહિનો. અઙ્ગીરસસ્સાતિ અઙ્ગીકતસીલાદિસમ્પત્તિકસ્સ. ‘‘અઙ્ગમઙ્ગેહિ નિચ્છરણકઓભાસસ્સા’’તિ અપરે. કેચિ પન ‘‘અઙ્ગીરસો, સિદ્ધત્થોતિ દ્વે નામાનિ પિતરાયેવ ગહિતાની’’તિ વદન્તિ. અપ્પટિમસ્સાતિ અનૂપમસ્સ. ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ તાદિલક્ખણપ્પત્તિયા તાદિનો. પિતુપિતા મય્હં તુવંસીતિ અરિયજાતિવસેન મય્હં પિતુ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ લોકવોહારેન ત્વં પિતા અસિ. સક્કાતિ જાતિવસેન રાજાનં આલપતિ. ધમ્મેનાતિ સભાવેન અરિયજાતિ લોકિયજાતીતિ દ્વિન્નં જાતીનં સભાવસમોધાનેન ગોતમાતિ રાજાનં ગોત્તેન આલપતિ. અય્યકોસીતિ પિતામહો અસિ. એત્થ ચ ‘‘બુદ્ધસ્સ પુત્તોમ્હી’’તિઆદિં વદન્તો થેરો અઞ્ઞં બ્યાકાસિ.

એવં પન અત્તાનં જાનાપેત્વા હટ્ઠતુટ્ઠેન રઞ્ઞા મહારહે પલ્લઙ્કે નિસીદાપેત્વા અત્તનો પટિયાદિતસ્સ નાનગ્ગરસસ્સ ભોજનસ્સ પત્તં પૂરેત્વા દિન્ને ગમનાકારં દસ્સેતિ. ‘‘કસ્મા ગન્તુકામત્થ, ભુઞ્જથા’’તિ ચ વુત્તે, ‘‘સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ભુઞ્જિસ્સામી’’તિ. ‘‘કહં પન સત્થા’’તિ? ‘‘વીસતિસહસ્સભિક્ખુપરિવારો તુમ્હાકં દસ્સનત્થાય મગ્ગં પટિપન્નો’’તિ. ‘‘તુમ્હે ઇમં પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જિત્વા યાવ મમ પુત્તો ઇમં નગરં સમ્પાપુણાતિ, તાવસ્સ ઇતોવ પિણ્ડપાતં હરથા’’તિ. થેરો ભત્તકિચ્ચં કત્વા રઞ્ઞો પરિસાય ચ ધમ્મં કથેત્વા સત્થુ આગમનતો પુરેતરમેવ સકલં રાજનિવેસનં રતનત્તયે અભિપ્પસન્નં કરોન્તો સબ્બેસં પસ્સન્તાનંયેવ સત્થુ આહરિતબ્બભત્તપુણ્ણં પત્તં આકાસે વિસ્સજ્જેત્વા સયમ્પિ વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા પિણ્ડપાતં ઉપનેત્વા સત્થુ હત્થે ઠપેસિ. સત્થા તં પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જિ. એવં સટ્ઠિયોજનં મગ્ગં દિવસે દિવસે યોજનં ગચ્છન્તસ્સ સત્થુ રાજગેહતોવ ભત્તં આહરિત્વા અદાસિ. અથ નં ભગવા ‘‘મય્હં પિતુ મહારાજસ્સ સકલનિવેસનં પસાદેસી’’તિ કુલપ્પસાદકાનં અગ્ગટ્ઠાને ઠપેસીતિ.

કાળુદાયિત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.