૫. સુનાગત્થેરગાથાવણ્ણના

ચિત્તનિમિત્તસ્સ કોવિદોતિ આયસ્મતો સુનાગત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તો ઇતો એકત્તિંસે કપ્પે સિખિસ્સ ભગવતો કાલે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ હુત્વા અરઞ્ઞાયતને અસ્સમે વસન્તો તીણિ બ્રાહ્મણસહસ્સાનિ મન્તે વાચેસિ. અથેકદિવસં તસ્સ સત્થારં દિસ્વા લક્ખણાનિ ઉપધારેત્વા લક્ખણમન્તે પરિવત્તેન્તસ્સ, ‘‘ઈદિસેહિ લક્ખણેહિ સમન્નાગતો અનન્તજિનો અનન્તઞાણો બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ બુદ્ધઞાણં આરબ્ભ ઉળારો પસાદો ઉપ્પજ્જિ. સો તેન ચિત્તપ્પસાદેન દેવલોકે નિબ્બત્તો અપરાપરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે નાલકગામે અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, સુનાગોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો ધમ્મસેનાપતિસ્સ ગિહિસહાયો થેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મં સુત્વા દસ્સનભૂમિયં પતિટ્ઠિતો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૪.૩૪-૪૦) –

‘‘હિમવન્તસ્સાવિદૂરે, વસભો નામ પબ્બતો;

તસ્મિં પબ્બતપાદમ્હિ, અસ્સમો આસિ માપિતો.

‘‘તીણિ સિસ્સસહસ્સાનિ, વાચેસિં બ્રાહ્મણો તદા;

સંહરિત્વાન તે સિસ્સે, એકમન્તં ઉપાવિસિં.

‘‘એકમન્તં નિસીદિત્વા, બ્રાહ્મણો મન્તપારગૂ;

બુદ્ધવેદં ગવેસન્તો, ઞાણે ચિત્તં પસાદયિં.

‘‘તત્થ ચિત્તં પસાદેત્વા, નિસીદિં પણ્ણસન્થરે;

પલ્લઙ્કં આભુજિત્વાન, તત્થ કાલઙ્કતો અહં.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, યં સઞ્ઞમલભિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ઞાણસઞ્ઞાયિદં ફલં.

‘‘સત્તવીસતિ કપ્પમ્હિ, રાજા સિરિધરો અહુ;

સત્તરતનસમ્પન્નો, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા ભિક્ખૂનં ધમ્મદેસનાપદેસેન અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૮૫. ‘‘ચિત્તનિમિત્તસ્સ કોવિદો, પવિવેકરસં વિજાનિય;

ઝાયં નિપકો પતિસ્સતો, અધિગચ્છેય્ય સુખં નિરામિસ’’ન્તિ. –

ગાથં અભાસિ.

તત્થ ચિત્તનિમિત્તસ્સ કોવિદોતિ ભાવનાચિત્તસ્સ નિમિત્તગ્ગહણે કુસલો, ‘‘ઇમસ્મિં સમયે ચિત્તં પગ્ગહેતબ્બં, ઇમસ્મિં સમ્પહંસિતબ્બં, ઇમસ્મિં અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બ’’ન્તિ એવં પગ્ગહણાદિયોગ્યસ્સ ચિત્તનિમિત્તસ્સ ગહણે છેકો. પવિવેકરસં વિજાનિયાતિ કાયવિવેકસંવડ્ઢિતસ્સ ચિત્તવિવેકસ્સ રસં સઞ્જાનિત્વા, વિવેકસુખં અનુભવિત્વાતિ અત્થો. ‘‘પવિવેકરસં પિત્વા’’તિ (ધ. પ. ૨૦૫) હિ વુત્તં. ઝાયન્તિ પઠમં આરમ્મણૂપનિજ્ઝાનેન પચ્છા લક્ખણૂપનિજ્ઝાનેન ચ ઝાયન્તો. નિપકોતિ કમ્મટ્ઠાનપરિહરણે કુસલો. પતિસ્સતોતિ ઉપટ્ઠિતસ્સતિ. અધિગચ્છેય્ય સુખં નિરામિસન્તિ એવં સમથનિમિત્તાદિકોસલ્લેન લબ્ભે ચિત્તવિવેકસુખે પતિટ્ઠાય સતો સમ્પજાનો હુત્વા વિપસ્સનાઝાનેનેવ ઝાયન્તો કામામિસવટ્ટામિસેહિ અસમ્મિસ્સતાય નિરામિસં નિબ્બાનસુખં ફલસુખઞ્ચ અધિગચ્છેય્ય સમુપગચ્છેય્યાતિ અત્થો.

સુનાગત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.