૫. સુસારદત્થેરગાથાવણ્ણના

સાધુ સુવિહિતાન દસ્સનન્તિ આયસ્મતો સુસારદત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિજ્જાપદેસુ નિપ્ફત્તિં ગન્ત્વા કામેસુ આદીનવં દિસ્વા ઘરાવાસં પહાય તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા હિમવન્તપ્પદેસે અરઞ્ઞાયતને અસ્સમં કારેત્વા વિહાસિ. અથ નં અનુગ્ગણ્હન્તો પદુમુત્તરો ભગવા ભિક્ખાચારવેલાયં ઉપસઙ્કમિ. સો દૂરતોવ દિસ્વા પસન્નમાનસો પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તં ગહેત્વા મધુરાનિ ફલાનિ પક્ખિપિત્વા અદાસિ. ભગવા તં પટિગ્ગહેત્વા અનુમોદનં કત્વા પક્કામિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે ધમ્મસેનાપતિનો ઞાતિબ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા મન્દપઞ્ઞત્તા સુસારદોતિ ગહિતનામો અપરભાગે ધમ્મસેનાપતિસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૩.૭૫-૮૩) –

‘‘અજ્ઝાયકો મન્તધરો, તિણ્ણં વેદાન પારગૂ;

હિમવન્તસ્સાવિદૂરે, વસામિ અસ્સમે અહં.

‘‘અગ્ગિહુત્તઞ્ચ મે અત્થિ, પુણ્ડરીકફલાનિ ચ;

પુટકે નિક્ખિપિત્વાન, દુમગ્ગે લગ્ગિતં મયા.

‘‘પદુમુત્તરો લોકવિદૂ, આહુતીનં પટિગ્ગહો;

મમુદ્ધરિતુકામો સો, ભિક્ખન્તો મમુપાગમિ.

‘‘પસન્નચિત્તો સુમનો, ફલં બુદ્ધસ્સદાસહં;

વિત્તિસઞ્જનનો મય્હં, દિટ્ઠધમ્મસુખાવહો.

‘‘સુવણ્ણવણ્ણો સમ્બુદ્ધો, આહુતીનં પટિગ્ગહો;

અન્તલિક્ખે ઠિતો સત્થા, ઇમં ગાથં અભાસથ.

‘‘ઇમિના ફલદાનેન, ચેતનાપણિધીહિ ચ;

કપ્પાનં સતસહસ્સં, દુગ્ગતિં નુપપજ્જસિ.

‘‘તેનેવ સુક્કમૂલેન, અનુભોત્વાન સમ્પદા;

પત્તોમ્હિ અચલં ઠાનં, હિત્વા જયપરાજયં.

‘‘ઇતો સત્તસતે કપ્પે, રાજા આસિં સુમઙ્ગલો;

સત્તરતનસમ્પન્નો, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા સપ્પુરિસૂપનિસ્સયાનિસંસકિત્તનાપદેસેન અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૭૫. ‘‘સાધુ સુવિહિતાન દસ્સનં, કઙ્ખા છિજ્જતિ બુદ્ધિ વડ્ઢતિ;

બાલમ્પિ કરોન્તિ પણ્ડિતં, તસ્મા સાધુ સતં સમાગમો’’તિ. –

ગાથં અભાસિ.

તત્થ સાધૂતિ સુન્દરં, ભદ્દકન્તિ અત્થો. સુવિહિતાન દસ્સનન્તિ સુવિહિતાનં દસ્સનં. ગાથાસુખત્થં અનુસ્વારલોપો કતો. સીલાદિગુણેહિ સુસંવિહિતત્તભાવાનં પરાનુદ્દયાય સુટ્ઠુ વિહિતધમ્મદેસનાનં અરિયાનં દસ્સનં સાધૂતિ યોજના. ‘‘દસ્સન’’ન્તિ નિદસ્સનમત્તં દટ્ઠબ્બં સવનાદીનમ્પિ બહુકારત્તા. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા –

‘‘યે તે ભિક્ખૂ સીલસમ્પન્ના સમાધિસમ્પન્ના પઞ્ઞાસમ્પન્ના વિમુત્તિસમ્પન્ના વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પન્ના ઓવાદકા વિઞ્ઞાપકા સન્દસ્સકા સમાદપકા સમુત્તેજકા સમ્પહંસકા અલંસમક્ખાતારો સદ્ધમ્મસ્સ, દસ્સનમ્પાહં, ભિક્ખવે, તેસં ભિક્ખૂનં બહૂપકારં વદામિ, સવનં…પે… ઉપસઙ્કમનં…પે… પયિરુપાસનં…પે… અનુસ્સરણં…પે… અનુપબ્બજ્જમ્પાહં, ભિક્ખવે, તેસં ભિક્ખૂનં બહૂપકારં વદામી’’તિ (ઇતિવુ. ૧૦૪).

દસ્સનમૂલકત્તા વા ઇતરેસં દસ્સનમેવેત્થ વુત્તં, કઙ્ખા છિજ્જતીતિઆદિ તત્થ કારણવચનં. તાદિસાનઞ્હિ કલ્યાણમિત્તાનં દસ્સને સતિ વિઞ્ઞુજાતિકો અત્થકામો કુલપુત્તો તે ઉપસઙ્કમતિ પયિરુપાસતિ ‘‘કિં, ભન્તે, કુસલં, કિં અકુસલ’’ન્તિઆદિના (મ. નિ. ૩.૨૯૬) પઞ્હં પુચ્છતિ. તે ચસ્સ અનેકવિહિતેસુ કઙ્ખાટ્ઠાનીયેસુ કઙ્ખં પટિવિનોદેન્તિ, તેન વુત્તં ‘‘કઙ્ખા છિજ્જતી’’તિ. યસ્મા ચ તે ધમ્મદેસનાય તેસં કઙ્ખં પટિવિનોદેત્વા પુબ્બભાગે કમ્મપથસમ્માદિટ્ઠિં વિપસ્સનાસમ્માદિટ્ઠિઞ્ચ ઉપ્પાદેન્તિ, તસ્મા તેસં બુદ્ધિ વડ્ઢતિ. યદા પન તે વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝન્તિ, તદા સોળસવત્થુકા અટ્ઠવત્થુકા ચ વિચિકિચ્છા છિજ્જતિ સમુચ્છિજ્જતિ, નિપ્પરિયાયેન પઞ્ઞા બુદ્ધિ વડ્ઢતિ. બાલ્યસમતિક્કમનતો તે પણ્ડિતા હોન્તિ. સો તેહિ બુદ્ધિં વડ્ઢેતિ, બાલમ્પિ કરોન્તિ પણ્ડિતન્તિ. તસ્માતિઆદિ નિગમનં, યસ્મા સાધૂનં દસ્સનં વુત્તનયેન કઙ્ખા છિજ્જતિ બુદ્ધિ વડ્ઢતિ, તે બાલં પણ્ડિતં કરોન્તિ, તસ્મા તેન કારણેન સાધુ સુન્દરં સતં સપ્પુરિસાનં અરિયાનં સમાગમો, તેહિ સમોધાનં સમ્મા વડ્ઢનન્તિ અત્થો.

સુસારદત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.