૫. અઞ્જનવનિયત્થેરગાથાવણ્ણના

આસન્દિં કુટિકં કત્વાતિ આયસ્મતો અઞ્જનવનિયત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે સુદસ્સનો નામ માલાકારો હુત્વા સુમનપુપ્ફેહિ ભગવન્તં પૂજેત્વા અઞ્ઞમ્પિ તત્થ તત્થ બહું પુઞ્ઞં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કસ્સપસ્સ ભગવતો સાસને પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં અકાસિ. અથ ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વેસાલિયં વજ્જિરાજકુલે નિબ્બત્તિત્વા તસ્સ વયપ્પત્તકાલે વજ્જિરટ્ઠે અવુટ્ઠિભયં બ્યાધિભયં અમનુસ્સભયન્તિ તીણિ ભયાનિ ઉપ્પજ્જિંસુ. તં સબ્બં રતનસુત્તવણ્ણનાયં (ખુ. પા. અટ્ઠ. રતનસુત્તવણ્ણના; સુ. નિ. અટ્ઠ. ૧.રતનસુત્તવણ્ણના) વુત્તનયેન વેદિતબ્બં. ભગવતિ પન વેસાલિં પવિટ્ઠે ભયેસુ ચ વૂપસન્તેસુ સત્થુ ધમ્મદેસનાય સમ્બહુલાનં દેવમનુસ્સાનં ધમ્માભિસમયે ચ જાતે અયં રાજકુમારો બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિ. યથા ચાયં એવં અનન્તરં વુચ્ચમાના ચત્તારોપિ જના. તેપિ હિ ઇમસ્સ સહાયભૂતા લિચ્છવિરાજકુમારા એવં ઇમિનાવ નીહારેન પબ્બજિંસુ. કસ્સપસમ્બુદ્ધકાલેપિ સહાયા હુત્વા ઇમિના સહેવ પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં અકંસુ, પદુમુત્તરસ્સપિ ભગવતો પાદમૂલે કુસલબીજરોપનાદિં અકંસૂતિ. તત્થાયં કતપુબ્બકિચ્ચો સાકેતે અઞ્જનવને સુસાનટ્ઠાને વસન્તો ઉપકટ્ઠાય વસ્સૂપનાયિકાય મનુસ્સેહિ છડ્ડિતં જિણ્ણકં આસન્દિં લભિત્વા તં ચતૂસુ પાસાણેસુ ઠપેત્વા ઉપરિ તિરિયઞ્ચ તિણાદીહિ છાદેત્વા દ્વારં યોજેત્વા વસ્સં ઉપગતો. પઠમમાસેયેવ ઘટેન્તો વાયમન્તો અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૧.૨૪-૨૮) –

‘‘સુદસ્સનોતિ નામેન, માલાકારો અહં તદા;

અદ્દસં વિરજં બુદ્ધં, લોકજેટ્ઠં નરાસભં.

‘‘જાતિપુપ્ફં ગહેત્વાન, પૂજયિં પદુમુત્તરં;

વિસુદ્ધચક્ખુ સુમનો, દિબ્બચક્ખું સમજ્ઝગં.

‘‘એતિસ્સા પુપ્ફપૂજાય, ચિત્તસ્સ પણિધીહિ ચ;

કપ્પાનં સતસહસ્સં, દુગ્ગતિં નુપપજ્જહં.

‘‘સોળસાસિંસુ રાજાનો, દેવુત્તરસનામકા;

છત્તિંસમ્હિ ઇતો કપ્પે, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા વિમુત્તિસુખં પટિસંવેદેન્તો સમાપત્તિતો વુટ્ઠાય યથાલદ્ધં સમ્પત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા પીતિવેગેન ઉદાનેન્તો ‘‘આસન્દિં કુટિકં કત્વા’’તિ ગાથં અભાસિ.

૫૫. તત્થ આસન્દિં કુટિકં કત્વાતિ આસન્દી નામ દીઘપાદકં ચતુરસ્સપીઠં, આયતં ચતુરસ્સમ્પિ અત્થિયેવ, યત્થ નિસીદિતુમેવ સક્કા, ન નિપજ્જિતું તં આસન્દિં કુટિકં કત્વા વાસત્થાય હેટ્ઠા વુત્તનયેન કુટિકં કત્વા યથા તત્થ નિસિન્નસ્સ ઉતુપરિસ્સયાભાવેન સુખેન સમણધમ્મં કાતું સક્કા, એવં કુટિકં કત્વા. એતેન પરમુક્કંસગતં સેનાસને અત્તનો અપ્પિચ્છતં સન્તુટ્ઠિઞ્ચ દસ્સેતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં ધમ્મસેનાપતિના –

‘‘પલ્લઙ્કેન નિસિન્નસ્સ, જણ્ણુકેનાભિવસ્સતિ;

અલં ફાસુવિહારાય, પહિતત્તસ્સ ભિક્ખુનો’’તિ. (થેરગા. ૯૮૫; મિ. પ. ૬.૧.૧);

અપરે ‘‘આસન્દિકુટિક’’ન્તિ પાઠં વત્વા ‘‘આસન્દિપ્પમાણં કુટિકં કત્વા’’તિ અત્થં વદન્તિ. અઞ્ઞે પન ‘‘આસનનિસજ્જાદિગતે મનુસ્સે ઉદ્દિસ્સ મઞ્ચકસ્સ ઉપરિ કતકુટિકા આસન્દી નામ, તં આસન્દિં કુટિકં કત્વા’’તિ અત્થં વદન્તિ. ઓગ્ગય્હાતિ ઓગાહેત્વા અનુપવિસિત્વા. અઞ્જનં વનન્તિ એવંનામકં વનં, અઞ્જનવણ્ણપુપ્ફભાવતો હિ અઞ્જના વુચ્ચન્તિ વલ્લિયો, તબ્બહુલતાય તં વનં ‘‘અઞ્જનવન’’ન્તિ નામં લભિ. અપરે પન ‘‘અઞ્જના નામ મહાગચ્છા’’તિ વદન્તિ, તં અઞ્જનવનં ઓગ્ગય્હ આસન્દિકં કુટિકં કત્વા તિસ્સો વિજ્જા અનુપ્પત્તા, કતં બુદ્ધસ્સ સાસનન્તિ વિહરતા મયાતિ વચનસેસેનેવ યોજના. ઇદમેવ ચ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસીતિ.

અઞ્જનવનિયત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.