૧. ગોધિકાદિચતુત્થેરગાથાવણ્ણના

વસ્સતિ દેવોતિઆદિકા ચતસ્સો – ગોધિકો, સુબાહુ, વલ્લિયો, ઉત્તિયોતિ ઇમેસં ચતુન્નં થેરાનં ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? ઇમેપિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારા તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તા ઇતો ચતુનવુતે કપ્પે સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞં સહાયા હુત્વા વિચરિંસુ. તેસુ એકો સિદ્ધત્થં ભગવન્તં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા કટચ્છુભિક્ખં અદાસિ. દુતિયો પસન્નચિત્તો હુત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિ. તતિયો પસન્નચિત્તો એકેન પુપ્ફહત્થેન ભગવન્તં પૂજેસિ. ચતુત્થો સુમનપુપ્ફેહિ પૂજમકાસિ. એવં તે સત્થરિ ચિત્તં પસાદેત્વા પસુતેન તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા પુન અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા સહાયકા હુત્વા સાસને પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં કત્વા અમ્હાકં ભગવતો કાલે પાવાયં ચતુન્નં મલ્લરાજાનં પુત્તા હુત્વા નિબ્બત્તિંસુ. તેસં ગોધિકો, સુબાહુ, વલ્લિયો, ઉત્તિયોતિ નામાનિ અકંસુ. અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયસહાયા અહેસું. તે કેનચિદેવ કરણીયેન કપિલવત્થું અગમંસુ. તસ્મિઞ્ચ સમયે સત્થા કપિલવત્થું ગન્ત્વા નિગ્રોધારામે વસન્તો યમકપાટિહારિયં દસ્સેત્વા સુદ્ધોદનપ્પમુખે સક્યરાજાનો દમેસિ. તદા તેપિ ચત્તારો મલ્લરાજપુત્તા પાટિહારિયં દિસ્વા લદ્ધપ્પસાદા પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાકમ્મં કરોન્તા નચિરસ્સેવ સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિંસુ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૧.૧-૨૩) –

‘‘સુવણ્ણવણ્ણં સમ્બુદ્ધં, આહુતીનં પટિગ્ગહં;

પવરા અભિનિક્ખન્તં, વના નિબ્બનમાગતં.

‘‘કટચ્છુભિક્ખં પાદાસિં, સિદ્ધત્થસ્સ મહેસિનો;

પઞ્ઞાય ઉપસન્તસ્સ, મહાવીરસ્સ તાદિનો.

‘‘પદેનાનુપદાયન્તં, નિબ્બાપેન્તે મહાજનં;

ઉળારા વિત્તિ મે જાતા, બુદ્ધે આદિચ્ચબન્ધુને.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં દાનમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ભિક્ખાદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘સત્તાસીતિમ્હિતો કપ્પે, મહારેણુસનામકા;

સત્તરતનસમ્પન્ના, સત્તેતે ચક્કવત્તિનો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

ગોધિકો થેરો.

‘‘સુવણ્ણવણ્ણં સમ્બુદ્ધં, નિસભાજાનિયં યથા;

તિધાપભિન્નં માતઙ્ગં, કુઞ્જરંવ મહેસિનં.

‘‘ઓભાસેન્તં દિસા સબ્બા, ઉળુરાજંવ પૂરિતં;

રથિયં પટિપજ્જન્તં, લોકજેટ્ઠં અપસ્સહં.

‘‘ઞાણે ચિત્તં પસાદેત્વા, પગ્ગહેત્વાન અઞ્જલિં;

પસન્નચિત્તો સુમનો, સિદ્ધત્થમભિવાદયિં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં કમ્મમકરિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ઞાણસઞ્ઞાયિદં ફલં.

‘‘તેસત્તતિમ્હિતો કપ્પે, સોળસાસું નરુત્તમા;

સત્તરતનસમ્પન્ના, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

સુબાહુત્થેરો.

‘‘તિવરાયં નિવાસીહં, અહોસિં માલિકો તદા;

અદ્દસં વિરજં બુદ્ધં, સિદ્ધત્થં લોકપૂજિતં.

‘‘પસન્નચિત્તો સુમનો, પુપ્ફહત્થમદાસહં;

યત્થ યત્થુપપજ્જામિ, તસ્સ કમ્મસ્સ વાહસા.

‘‘અનુભોમિ ફલં ઇટ્ઠં, પુબ્બે સુકતમત્તનો;

પરિક્ખિત્તો સુમલ્લેહિ, પુપ્ફદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિરોપયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, પુપ્ફપૂજાયિદં ફલં.

‘‘ચતુન્નવુતુપાદાય, ઠપેત્વા વત્તમાનકં;

પઞ્ચરાજસતા તત્થ, નજ્જસમસનામકા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

વલ્લિયો થેરો.

‘‘સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો, જાતિપુપ્ફમદાસહં;

પાદેસુ સત્ત પુપ્ફાનિ, હાસેનોકિરિતાનિ મે.

‘‘તેન કમ્મેનહં અજ્જ, અભિભોમિ નરામરે;

ધારેમિ અન્તિમં દેહં, સમ્માસમ્બુદ્ધસાસને.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિરોપયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, પુપ્ફપૂજાયિદં ફલં.

‘‘સમન્તગન્ધનામાસું, તેરસ ચક્કવત્તિનો;

ઇતો પઞ્ચમકે કપ્પે, ચાતુરન્તા જનાધિપા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. (અપ. થેર ૧.૧૧.૧-૨૩);

ઉત્તિયો થેરો.

અરહત્તં પન પત્વા ઇમે ચત્તારોપિ થેરા લોકે પાકટા પઞ્ઞાતા રાજરાજમહામત્તેહિ સક્કતા ગરુકતા હુત્વા અરઞ્ઞે સહેવ વિહરન્તિ. અથેકદા રાજા બિમ્બિસારો તે ચત્તારો થેરે રાજગહં ઉપગતે ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા તેમાસં વસ્સાવાસત્થાય નિમન્તેત્વા તેસં પાટિયેક્કં કુટિકાયો કારેત્વા સતિસમ્મોસેન ન છાદેસિ. થેરા અચ્છન્નાસુ કુટિકાસુ વિહરન્તિ. વસ્સકાલે દેવો ન વસ્સતિ. રાજા ‘‘કિં નુ ખો કારણં દેવો ન વસ્સતી’’તિ ચિન્તેન્તો, તં કારણં ઞત્વા, તા કુટિકાયો છાદાપેત્વા, મત્તિકાકમ્મં ચિત્તકમ્મઞ્ચ કારાપેત્વા, કુટિકામહં કરોન્તો મહતો ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દાનં અદાસિ. થેરા રઞ્ઞો અનુકમ્પાય કુટિકાયો પવિસિત્વા મેત્તાસમાપત્તિયો સમાપજ્જિંસુ. અથુત્તરપાચીનદિસતો મહામેઘો ઉટ્ઠહિત્વા થેરાનં સમાપત્તિતો વુટ્ઠાનક્ખણેયેવ વસ્સિતું આરભિ. તેસુ ગોધિકત્થેરો સમાપત્તિતો વુટ્ઠાય સહ મેઘગજ્જિતેન –

૫૧. ‘‘વસ્સતિ દેવો યથા સુગીતં, છન્ના મે કુટિકા સુખા નિવાતા;

ચિત્તં સુસમાહિતઞ્ચ મય્હં, અથ ચે પત્થયસિ પવસ્સ દેવા’’તિ. –

ઇમં ગાથં અભાસિ.

તત્થ વસ્સતીતિ સિઞ્ચતિ વુટ્ઠિધારં પવેચ્છતિ. દેવોતિ મેઘો. યથા સુગીતન્તિ સુન્દરગીતં વિય ગજ્જન્તોતિ અધિપ્પાયો. મેઘો હિ વસ્સનકાલે સતપટલસહસ્સપટલો ઉટ્ઠહિત્વા થનયન્તો વિજ્જુતા નિચ્છારેન્તોવ સોભતિ, ન કેવલો. તસ્મા સિનિદ્ધમધુરગમ્ભીરનિગ્ઘોસો વસ્સતિ દેવોતિ દસ્સેતિ. તેન સદ્દતો અનુપપીળિતં આહ ‘‘છન્ના મે કુટિકા સુખા નિવાતા’’તિ. યથા ન દેવો વસ્સતિ, એવં તિણાદીહિ છાદિતા અયં મે કુટિકા, તેન વુટ્ઠિવસ્સેન અનુપપીળિતં આહ. પરિભોગસુખસ્સ ઉતુસપ્પાયઉતુસુખસ્સ ચ સબ્ભાવતો સુખા. ફુસિતગ્ગળપિહિતવાતપાનતાહિ વાતપરિસ્સયરહિતા. ઉભયેનપિ આવાસસપ્પાયવસેન અનુપપીળિતં આહ. ચિત્તં સુસમાહિતઞ્ચ મય્હન્તિ ચિત્તઞ્ચ મમ સુટ્ઠુ સમાહિતં અનુત્તરસમાધિના નિબ્બાનારમ્મણે સુટ્ઠુ અપ્પિતં, એતેન અબ્ભન્તરપરિસ્સયાભાવતો અપ્પોસ્સુક્કતં દસ્સેતિ. અથ ચે પત્થયસીતિ અથ ઇદાનિ પત્થયસિ ચે, યદિ ઇચ્છસિ. પવસ્સાતિ સિઞ્ચ ઉદકં પગ્ઘર વુટ્ઠિધારં પવેચ્છ. દેવાતિ મેઘં આલપતિ.

ગોધિકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.