૮. ગવમ્પતિત્થેરગાથાવણ્ણના

યો ઇદ્ધિયા સરભુન્તિ આયસ્મતો ગવમ્પતિત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો ઇતો એકતિંસે કપ્પે સિખિં ભગવન્તં પસ્સિત્વા પસન્નમાનસો પુપ્ફેહિ પૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે ઉપ્પન્નો અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો કોણાગમનસ્સ ભગવતો ચેતિયે છત્તઞ્ચ વેદિકઞ્ચ કારેસિ. કસ્સપસ્સ પન ભગવતો કાલે અઞ્ઞતરસ્મિં કુલગેહે નિબ્બત્તો. તસ્મિઞ્ચ કુલે બહું ગોમણ્ડલં અહોસિ. તં ગોપાલકા રક્ખન્તિ. અયં તત્થ અન્તરન્તરા યુત્તપ્પયુત્તં વિચારેન્તો વિચરતિ. સો એકં ખીણાસવત્થેરં ગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા બહિગામે દેવસિકં એકસ્મિં પદેસે ભત્તકિચ્ચં કરોન્તં દિસ્વા ‘‘અય્યો સૂરિયાતપેન કિલમિસ્સતી’’તિ ચિન્તેત્વા ચત્તારો સિરીસદણ્ડે ઉસ્સાપેત્વા તેસં ઉપરિ સિરીસસાખાયો ઠપેત્વા સાખામણ્ડપં કત્વા અદાસિ. ‘‘મણ્ડપસ્સ સમીપે સિરીસરુક્ખં રોપેસી’’તિ ચ વદન્તિ. તસ્સ અનુકમ્પાય દેવસિકં થેરો તત્થ નિસીદિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન તતો ચવિત્વા ચાતુમહારાજિકેસુ નિબ્બત્તિ. તસ્સ પુરિમકમ્મસંસૂચકં વિમાનદ્વારે મહન્તં સિરીસવનં નિબ્બત્તિ વણ્ણગન્ધસમ્પન્નેહિ અઞ્ઞેહિ પુપ્ફેહિ સબ્બકાલે ઉપસોભયમાનં, તેન તં વિમાનં ‘‘સેરીસક’’ન્તિ પઞ્ઞાયિત્થ. સો દેવપુત્તો એકં બુદ્ધન્તરં દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ સંસરિત્વા ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે યસત્થેરસ્સ ચતૂસુ ગિહિસહાયેસુ ગવમ્પતિ નામ હુત્વા આયસ્મતો યસસ્સ પબ્બજિતભાવં સુત્વા અત્તનો સહાયેહિ સદ્ધિં ભગવતો સન્તિકં અગમાસિ. સત્થા તસ્સ ધમ્મં દેસેસિ. સો દેસનાવસાને સહાયેહિ સદ્ધિં અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૩.૪૨-૪૭) –

‘‘મિગલુદ્દો પુરે આસિં, વિપિને વિચરં અહં;

અદ્દસં વિરજં બુદ્ધં, સબ્બધમ્માન પારગું.

‘‘તસ્મિં મહાકારુણિકે, સબ્બસત્તહિતે રતે;

પસન્નચિત્તો સુમનો, નેલપુપ્ફં અપૂજયિં.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા થેરો વિમુત્તિસુખં પટિસંવેદેન્તો સાકેતે વિહરતિ અઞ્જનવને. તેન ચ સમયેન ભગવા મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં સાકેતં ગન્ત્વા અઞ્જનવને વિહાસિ. સેનાસનં નપ્પહોસિ. સમ્બહુલા ભિક્ખૂ વિહારસામન્તા સરભુયા નદિયા વાલિકાપુળિને સયિંસુ. અથ અડ્ઢરત્તસમયે નદિયા ઉદકોઘે આગચ્છન્તે સામણેરાદયો ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દા અહેસું. ભગવા તં ઞત્વા આયસ્મન્તં ગવમ્પતિં આણાપેસિ – ‘‘ગચ્છ, ગવમ્પતિ, જલોઘં વિક્ખમ્ભેત્વા ભિક્ખૂનં ફાસુવિહારં કરોહી’’તિ. થેરો ‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ઇદ્ધિબલેન નદીસોતં વિક્ખમ્ભિ, તં દૂરતોવ પબ્બતકૂટં વિય અટ્ઠાસિ. તતો પટ્ઠાય થેરસ્સ આનુભાવો લોકે પાકટો અહોસિ. અથેકદિવસં સત્થા મહતિયા દેવપરિસાય મજ્ઝે નિસીદિત્વા ધમ્મં દેસેન્તં થેરં દિસ્વા લોકાનુકમ્પાય તસ્સ ગુણાનં વિભાવનત્થં તં પસંસન્તો ‘‘યો ઇદ્ધિયા સરભુ’’ન્તિ ગાથં અભાસિ.

૩૮. તત્થ ઇદ્ધિયાતિ અધિટ્ઠાનિદ્ધિયા. સરભુન્તિ એવંનામિકં નદિં, યં લોકે ‘‘સરભુ’’ન્તિ વદન્તિ. અટ્ઠપેસીતિ સન્દિતું અદેન્તો સોતં નિવત્તેત્વા પબ્બતકૂટં વિય મહન્તં જલરાસિં કત્વા ઠપેસિ. અસિતોતિ નસિતો, તણ્હાદિટ્ઠિનિસ્સયરહિતો, બન્ધનસઙ્ખાતાનં વા સબ્બસંયોજનાનં સમુચ્છિન્નત્તા કેનચિપિ બન્ધનેન અબદ્ધો, તતો એવ એજાનં કિલેસાનં અભાવતો અનેજો સો, ગવમ્પતિ, તં સબ્બસઙ્ગાતિગતં તાદિસં સબ્બેપિ રાગદોસમોહમાનદિટ્ઠિસઙ્ગે અતિક્કમિત્વા ઠિતત્તા સબ્બસઙ્ગાતિગતં, અસેક્ખમુનિભાવતો મહામુનિં, તતો એવ કામકમ્મભવાદિભેદસ્સ સકલસ્સપિ ભવસ્સ પારં નિબ્બાનં ગતત્તા ભવસ્સ પારગું. દેવા નમસ્સન્તીતિ દેવાપિ ઇમસ્સન્તિ, પગેવ ઇતરા પજાતિ.

ગાથાપરિયોસાને મહતો જનકાયસ્સ ધમ્માભિસમયો અહોસિ. થેરો અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો ‘‘સત્થારં પૂજેસ્સામી’’તિ ઇમમેવ ગાથં અભાસીતિ.

ગવમ્પતિત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.