૪. પોસિયત્થેરગાથાવણ્ણના

અનાસન્નવરાતિ આયસ્મતો પોસિયત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ વિવટ્ટૂપનિસ્સયં બહું કુસલં ઉપચિનિત્વા સુગતીસુ એવ સંસરન્તો ઇતો દ્વેનવુતે કપ્પે તિસ્સસ્સ ભગવતો કાલે મિગલુદ્દો હુત્વા અરઞ્ઞે વિચરતિ. અથ ભગવા તસ્સ અનુગ્ગહં કાતું અરઞ્ઞં ગન્ત્વા તસ્સ ચક્ખુપથે અત્તાનં દસ્સેસિ. સો ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો આવુધં નિક્ખિપિત્વા ઉપસઙ્કમિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ અટ્ઠાસિ. ભગવા નિસીદિતુકામતં દસ્સેસિ. સો તાવદેવ તિણમુટ્ઠિયો ગહેત્વા સમે ભૂમિભાગે સક્કચ્ચં સન્થરિત્વા અદાસિ. નિસીદિ તત્થ ભગવા અનુકમ્પં ઉપાદાય. નિસિન્ને પન ભગવતિ અનપ્પકં પીતિસોમનસ્સં પટિસંવેદેન્તો ભગવન્તં વન્દિત્વા સયમ્પિ એકમન્તં નિસીદિ. અથ ભગવા ‘‘એત્તકં વટ્ટતિ ઇમસ્સ કુસલબીજ’’ન્તિ ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અચિરપક્કન્તે ભગવતિ તં સીહો મિગરાજા ઘાતેસિ. સો કાલઙ્કતો દેવલોકે નિબ્બત્તિ. ‘‘સો કિર ભગવતિ અનુપગચ્છન્તે સીહેન ઘાતિતો નિરયે નિબ્બત્તિસ્સતી’’તિ તં દિસ્વા ભગવા સુગતિયં નિબ્બત્તનત્થં કુસલબીજરોપનત્થઞ્ચ ઉપસઙ્કમિ.

સો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા તતો દેવલોકતો ચવિત્વા સુગતીસુયેવ પરિવત્તેન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં અઞ્ઞતરસ્સ મહાવિભવસ્સ સેટ્ઠિનો પુત્તો સઙ્ગામજિતત્થેરસ્સ કનિટ્ઠભાતા હુત્વા નિબ્બત્તિ. પોસિયોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વયપ્પત્તો દારપરિગ્ગહં કત્વા એકં પુત્તં લભિત્વા અન્તિમભવિકતાય ધમ્મતાય ચોદિયમાનો જાતિઆદિં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નસંવેગો પબ્બજિત્વા અરઞ્ઞં પવિસિત્વા વૂપકટ્ઠો હુત્વા ચતુસચ્ચકમ્મટ્ઠાનભાવનં અનુયુઞ્જન્તો નચિરસ્સેવ વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૩.૧-૧૨) –

‘‘હિમવન્તસ્સાવિદૂરે, લમ્બકો નામ પબ્બતો;

તત્થેવ તિસ્સો સમ્બુદ્ધો, અબ્ભોકાસમ્હિ ચઙ્કમિ.

‘‘મિગલુદ્દો તદા આસિં, અરઞ્ઞે કાનને અહં;

દિસ્વાન તં દેવદેવં, તિણમુટ્ઠિમદાસહં.

‘‘નિસીદનત્થં બુદ્ધસ્સ, દત્વા ચિત્તં પસાદયિં;

સમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા, પક્કામિં ઉત્તરામુખો.

‘‘અચિરં ગતમત્તસ્સ, મિગરાજા અપોથયિ;

સોહેન પોથિતો, સન્તો તત્થ કાલઙ્કતો અહં.

‘‘આસન્ને મે કતં કમ્મં, બુદ્ધસેટ્ઠે અનાસવે;

સુમુત્તો સરવેગોવ, દેવલોકમગચ્છહં.

‘‘યૂપો તત્થ સુભો આસિ, પુઞ્ઞકમ્માભિનિમ્મિતો;

સહસ્સકણ્ડો સતભેણ્ડુ, ધજાલુ હરિતામયો.

‘‘પભા નિદ્ધાવતે તસ્સ, સતરંસીવ ઉગ્ગતો;

આકિણ્ણો દેવકઞ્ઞાહિ, આમોદિં કામકામિહં.

‘‘દેવલોકા ચવિત્વાન, સુક્કમૂલેન ચોદિતો;

આગન્ત્વાન મનુસ્સત્તં, પત્તોમ્હિ આસવક્ખયં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, નિસીદનમદાસહં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, તિણમુટ્ઠે ઇદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા ભગવન્તં વન્દિતું સાવત્થિં આગતો ઞાતિં અનુકમ્પાય ઞાતિગેહં અગમાસિ. તત્થ નં પુરાણદુતિયિકા વન્દિત્વા આસનદાનાદિના પઠમં ઉપાસિકા વિય વત્તં દસ્સેત્વા થેરસ્સ અજ્ઝાસયં અજાનન્તી પચ્છા ઇત્થિકુત્તાદીહિ પલોભેતુકામા અહોસિ. થેરો ‘‘અહો અન્ધબાલા માદિસેપિ નામ એવં પટિપજ્જતી’’તિ ચિન્તેત્વા કિઞ્ચિ અવત્વા ઉટ્ઠાયાસના અરઞ્ઞમેવ ગતો. તં આરઞ્ઞકા ભિક્ખૂ ‘‘કિં, આવુસો, અતિલહું, નિવત્તોસિ, ઞાતકેહિ ન દિટ્ઠોસી’’તિ પુચ્છિંસુ. થેરો તત્થ પવત્તિં આચિક્ખન્તો ‘‘અનાસન્નવરા એતા’’તિ ગાથં અભાસિ.

૩૪. તત્થ અનાસન્નવરાતિ એતા ઇત્થિયો ન આસન્ના અનુપગતા, દૂરે એવ વા ઠિતા હુત્વા વરા પુરિસસ્સ સેટ્ઠા હિતાવહા, તઞ્ચ ખો નિચ્ચમેવ સબ્બકાલમેવ, ન રત્તિમેવ, ન દિવાપિ, ન રહોવેલાયપિ. વિજાનતાતિ વિજાનન્તેન. ‘‘અનાસન્નપરા’’તિપિ પાળિ, સો એવત્થો. અયઞ્હેત્થ અધિપ્પાયો – ચણ્ડહત્થિઅસ્સમહિંસસીહબ્યગ્ઘયક્ખરક્ખસપિસાચાપિ મનુસ્સાનં અનુપસઙ્કમન્તો વરા સેટ્ઠા, ન અનત્થાવહા, તે પન ઉપસઙ્કમન્તા દિટ્ઠધમ્મિકંયેવ અનત્થં કરેય્યું. ઇત્થિયો પન ઉપસઙ્કમિત્વા દિટ્ઠધમ્મિકં સમ્પરાયિકં વિમોક્ખનિસ્સિતમ્પિ અત્થં વિનાસેત્વા મહન્તં અનત્થં આપાદેન્તિ, તસ્મા અનાસન્નવરા એતા નિચ્ચમેવ વિજાનતાતિ. ઇદાનિ તમત્થં અત્તૂપનાયિકં કત્વા દસ્સેન્તો ‘‘ગામા’’તિઆદિમાહ. તત્થ ગામાતિ ગામં. ઉપયોગત્થે હિ એતં નિસ્સક્કવચનં. અરઞ્ઞમાગમ્માતિ અરઞ્ઞતો આગન્ત્વા. મ-કારો પદસન્ધિકરો, નિસ્સક્કે ચેતં ઉપયોગવચનં. તતોતિ મઞ્ચકતો. અનામન્તેત્વાતિ અનાલપિત્વા પુરાણદુતિયિકં ‘‘અપ્પમત્તા હોહી’’તિ એત્તકમ્પિ અવત્વા. પોસિયોતિ અત્તાનમેવ પરં વિય વદતિ. યે પન ‘‘પક્કામિ’’ન્તિ પઠન્તિ, તેસં અહં પોસિયો પક્કામિન્તિ યોજના. યે પન ‘‘સા ઇત્થી થેરં ઘરં ઉપગતં ભોજેત્વા પલોભેતુકામા જાતા, તં દિસ્વા થેરો તાવદેવ ગેહતો નિક્ખમિત્વા વિહારં ગન્ત્વા અત્તનો વસનટ્ઠાને મઞ્ચકે નિસીદિ. સાપિ ખો ઇત્થી પચ્છાભત્તં અલઙ્કતપટિયત્તા વિહારે થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં ઉપસઙ્કમિ. તં દિસ્વા થેરો કિઞ્ચિ અવત્વા ઉટ્ઠાય દિવાટ્ઠાનમેવ ગતો’’તિ વદન્તિ, તેસં ‘‘ગામા અરઞ્ઞમાગમ્મા’’તિ ગાથાપદસ્સ અત્થો યથારુતવસેનેવ નિય્યતિ. વિહારો હિ ઇધ ‘‘અરઞ્ઞ’’ન્તિ અધિપ્પેતો.

પોસિયત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.